Podczas naszego pobytu we Włoszech, będąc w Ankonie, postanowiliśmy wykorzystać okazję i odwiedzić jedno z europejskich mikropaństw – San Marino. To była świetna decyzja!
Praktyczne informacje przed podróżą
San Marino, dumnie noszące miano najstarszej republiki świata, to fascynująca enklawa, czyli państwo w całości otoczone terytorium innego kraju. Jego stolicą jest… samo San Marino, jedno z dziewięciu miast-zamków republiki. Nazwa „miasto-zamek” nie jest przypadkowa – każde z nich miało w przeszłości swój zamek-twierdzę, będącą jego symbolem.
Jeśli chodzi o komunikację, w San Marino bez problemu dogadacie się po włosku i angielsku. Co ciekawe, często można usłyszeć też język polski, i to nie tylko od spotykanych turystów- rodaków, ale również od pracowników sklepów czy restauracji, co jest miłym zaskoczeniem! Obowiązującą walutą jest euro, mimo że San Marino nie należy do Unii Europejskiej. Pomimo tego, granice przekracza się tu bez żadnych kontroli.
San Marino nie posiada lotniska ani nawet kolei (choć w stolicy udało nam się znaleźć pociąg, ale o tym później!). Jedynym sposobem, by się tam dostać, jest samochód lub autobus. My wybraliśmy tę drugą opcję.
Podróż do San Marino
Autobusy do San Marino odjeżdżają z popularnego włoskiego kurortu – Rimini. Do Rimini z Ankony dotarliśmy pociągiem, a podróż trwała zaledwie około godziny. Muszę przyznać, że jestem zachwycona włoską koleją! To już drugi raz, kiedy zwiedzaliśmy Włochy, korzystając z tego właśnie środka transportu. Włoskie pociągi są punktualne, szybkie i kursują bardzo często.
Wysiedliśmy na dworcu centralnym w Rimini i od razu po wyjściu, naprzeciwko głównego wejścia, zauważyliśmy kiosk z napisem „San Marino Tickets„. Jeden bilet na autobus kosztuje 5,50 euro (rok 2025), a płatność jest możliwa tylko gotówką. Przystanek, z którego odjeżdża autobus, znajduje się dosłownie kilka metrów od kiosku z biletami, tuż pod Hotelem Napoleon. Rozkład autobusów znajdziecie pod tym linkiem – godziny zgadzają się z faktycznymi odjazdami.
Zdarza się, że sprzedawanych jest więcej biletów niż miejsc w jednym autobusie. W takim przypadku, w ciągu zaledwie 10 minut, podstawiany jest kolejny autobus – tak było, gdy jechaliśmy rano do San Marino. Natomiast wracając około godziny 15:00, jeden autobus zabrał wszystkich chętnych pasażerów. Bilety powrotne do Rimini kupuje się również w kiosku znajdującym się przy placu, który jest zarówno końcowym, jak i początkowym przystankiem autobusu z Rimini.
Zwiedzanie San Marino
Poniżej znajdziesz kilka miejsc, które szczególnie spodobały mi się podczas wędrówki przez San Marino.
Brama św. Franciszka (Porta San Francesco)
Po wyjściu z autobusu krótki spacer pod górę doprowadzi Cię do XIV-wiecznej Bramy św. Franciszka, głównego wejścia do miasta. Dawniej pełniła funkcję siedziby straży, dziś zaś wita odwiedzających charakterystyczną budką policyjną kierującą ruchem. Przejście przez bramę to Twoje pierwsze spotkanie z zabytkową zabudową Starego Miasta, a także z jej pierwszym, imponującym punktem widokowym. Pamiętaj, że San Marino obfituje w tego typu miejsca!
Kościół św. Franciszka (Chiesa di San Francesco)
Tuż obok bramy znajduje się Kościół św. Franciszka. Ta romańska budowla, wzniesiona na przełomie XIV i XV wieku, jest najstarszą świątynią w San Marino. Choć nie wyróżnia się szczególnie na tle sąsiednich kamienic, warto poświęcić jej chwilę uwagi podczas spaceru.
Punkt Widokowy Il Cantone
Przechadzając się urokliwymi uliczkami Starego Miasta, dotrzesz do Placu Il Cantone – jednego z najlepszych punktów widokowych w San Marino. Choć całe miasto, położone na wzgórzu, jest niczym jeden wielki taras widokowy, to właśnie Il Cantone oferuje spektakularną panoramę włoskiego regionu Emilia-Romania. Przy dobrej pogodzie dostrzeżesz stąd nawet wybrzeże Adriatyku! Znajdziesz tu ławki, idealne do podziwiania krajobrazu, oraz pomnik Bartolomea Borghesiego, włoskiego historyka i numizmatyka, który osiedlił się w San Marino w 1821 roku. To także górna stacja kolejki linowej, łączącej centrum historyczne z parkingiem położonym u podnóża wzgórza.
Pałac Rządowy (Palazzo Pubblico) i Plac Wolności (Piazza della Libertà)
Pałac Rządowy, siedziba parlamentu i rządu San Marino, to jeden z najważniejszych symboli kraju. Zbudowany w połowie XIX wieku, nawiązuje stylem do średniowiecznej budowli, która stała tu wcześniej. Fasada pałacu zdobiona jest herbami dziewięciu miast-zamków republiki, a jej charakterystyczne elementy to trójłukowa arkada nad wejściem, krenelaż na szczycie oraz wieża zegarowa. Wewnątrz mieści się m.in. Wielka Sala Rad, Sala Zgromadzeń i Sala Głosowań. Pałac jest dostępny dla zwiedzających.
Przed pałacem rozciąga się Plac Wolności, z centralnie położoną Statuą Wolności – pomnikiem podarowanym Republice San Marino przez Niemcy w 1876 roku. Plac ten to (a jakże!) kolejny doskonały punkt widokowy.
Bazylika św. Marina (Basilica di San Marino)
Wyżej na wzgórzu znajduje się Bazylika św. Marina, najważniejszy kościół w mieście. Obecna neoklasycystyczna świątynia, zbudowana w pierwszej połowie XIX wieku na miejscu średniowiecznej budowli, kryje relikwie św. Marina – założyciela i patrona San Marino. Do bazyliki przylega zabytkowa dzwonnica z VII wieku oraz niewielki Kościół św. Piotra.
Grota Kuszników (Cava dei Balestrieri)
Grota Kuszników to unikatowe miejsce łączące historię z tradycją strzelecką. Powstała w XIX wieku w wyniku wydobycia kamienia na odbudowę miasta, później została przekształcona w arenę ćwiczeń dla kuszników, którzy odegrali kluczową rolę w obronie republiki. San Marino szczyci się wielowiekową tradycją kusznictwa. Dziś Grota Kuszników to miejsce pokazów strzelania z kuszy, stanowiących fascynującą atrakcję historyczną. Pozwalają one poczuć ducha średniowiecznej sztuki wojennej i zobaczyć, jak wyglądała dawna obrona San Marino. Podczas uroczystości państwowych i świąt narodowych grota staje się centrum pokazów i zawodów kuszniczych, przyciągając turystów z całego świata.
Trzy Wieże Zamkowe na Monte Titano: La Rocca o Guaita
Zdecydowanie najważniejszym zabytkiem San Marino jest zamek La Rocca o Guaita, wznoszący się na szczycie Monte Titano. Przez setki lat bronił wolności mieszkańców republiki i nigdy nie został zdobyty. Kompleks składa się z trzech wież: Guaita, Cesta i Montale. Dwie pierwsze są dostępne do zwiedzania, trzecią można podziwiać jedynie z zewnątrz.
Pierwsza Wieża: Guaita
Pierwsza Wieża (Prima Torre), zwana Guaita, to najstarsza, największa i najbardziej imponująca część zamku. Powstała około X-XI wieku, była wielokrotnie restaurowana, a jeszcze w latach 60. XX wieku mieściło się w niej więzienie. Twierdza otoczona jest dwoma ciągami murów, po których można spacerować. Znajduje się tu także niewielka kaplica i liczne punkty widokowe, z których doskonale widać drugą wieżę.
Wizyta w najwyższej z wież na Monte Titano to niezapomniane przeżycie, ale wymaga dobrej kondycji – na szczyt prowadzą liczne wąskie schody. Jest to miejsce zdecydowanie nieodpowiednie dla osób z lękiem wysokości, ponieważ ostatni etap do punktu widokowego przypomina bardziej drabinę niż schody, a wejście na taras odbywa się przez wąski otwór.
Druga Wieża: Cesta – Najwyższa Wieża
Druga Wieża (Seconda Torre), czyli Cesta, powstała w pierwszej połowie XIII wieku i jest obowiązkowym punktem każdej wycieczki do San Marino. Oddalona jest od pierwszej wieży o około 350 metrów. Wstęp do niej jest możliwy na tym samym bilecie, po ponownym przyłożeniu go do czytnika przy bramce. Z Cesty również roztaczają się piękne widoki. Wewnątrz twierdzy mieści się niewielkie Muzeum Starej Broni (Museo delle Armi Antiche), zawierające ponad 1500 eksponatów broni z okresu od średniowiecza do XIX wieku.
Trzecia Wieża: Montale
Trzecia Wieża (Terza Torre), czyli Montale, to końcowy punkt wędrówki szlakiem twierdz. Wznosi się nieco na uboczu, samotnie. Nie robi tak dużego wrażenia, jak dwie poprzednie i można ją oglądać jedynie z zewnątrz, gdyż należy do prywatnego właściciela.
Godziny otwarcia wież: Codziennie: 9:00-17:00.
Wstęp na wieże: 11 euro. – Jest to bilet łączony, który w dniu zakupu uprawnia nie tylko do wejścia na dwie wieże, ale również do innych obiektów muzealnych w San Marino:
- Pałac Rządowy (Palazzo Pubblico)
- Muzeum Państwowe (Museo di Stato)
- Muzeum św. Franciszka (Museo San Francesco), przylegające do Kościoła św. Franciszka
- Galeria Sztuki Nowoczesnej i Współczesnej (Galleria Nazionale d’Arte Moderna e Contemporanea)
- Muzeum Znaczków Pocztowych i Monet (Museo del Francobollo e della Moneta)
My nie zdecydowaliśmy się na odwiedzenie wszystkich tych placówek, ale uważam, że jeden pełny dzień wystarczy, aby zwiedzić wszystkie te atrakcje, zatrzymać się na posiłek i zrobić zakupy.
Góra Monte Titano
Sama góra Monte Titano jest najwyżej położonym punktem w San Marino, ze szczytem na wysokości 739 m n.p.m. Należy do Korony Europy i oferuje imponujący widok na panoramę miasta i okoliczne tereny.
San Marino i jego (nieistniejące) pociągi
Chociaż dziś w San Marino nie znajdziemy działającej kolei, pamiątki po dawnej linii wąskotorowej San Marino – Rimini wciąż są obecne. W 1932 roku otwarto zelektryfikowaną linię kolejową łączącą stolicę San Marino z włoskim Rimini. Było to spore osiągnięcie inżynieryjne, biorąc pod uwagę górzysty teren. Niestety, jej świetność trwała krótko. Podczas II wojny światowej, 26 czerwca 1944 roku, linia została uszkodzona i przestała kursować na początku lipca. Po wojnie, ze względu na zniszczenia i brak środków, nigdy jej nie odbudowano. Wiele dawnych konstrukcji, jak mosty i tunele, pozostało jednak w krajobrazie San Marino. W 2012 roku, z okazji 80. rocznicy, odrestaurowano około 800-metrowy odcinek toru od stacji końcowej w San Marino (w tym 500 metrów tunelu Montale) oraz jeden z oryginalnych wagonów elektrycznych. Ten symboliczny odcinek pełni dziś rolę kolei muzealnej, przypominając o dawnej świetności tego przedsięwzięcia.
San Marino i gastroturystyka
W San Marino nasza przygoda kulinarna była krótka, ale treściwa! Postawiliśmy na szybki przystanek na zimne piwo i piadinę – czyli włoską „kanapkę” z płaskiego chleba. Zazwyczaj podaje się ją na ciepło, złożoną na pół i wypełnioną rozmaitymi składnikami, tworząc rodzaj smakowitego, nadziewanego placka. To idealna opcja na szybki, sycący posiłek w podróży.
Zakupy w San Marino: Raj czy mit?
San Marino często uchodzi za raj zakupowy ze względu na brak podatków, co rzekomo miało przekładać się na niższe ceny galanterii skórzanej, markowych perfum czy produktów premium. Czy to prawda? Cóż, i tak, i nie. Na miejscu szybko okazało się, że wiele sklepów reklamuje torebki i perfumy hasłami typu „prawie jak oryginały”, co oczywiście oznaczało, że mamy do czynienia z podróbkami. Ich cena faktycznie była niższa niż oryginalnych produktów, ale ja celowo omijałam tego typu miejsca. Zamiast tego skupiłam się na poszukiwaniu klasycznej galanterii skórzanej, która, choć bez metki znanej marki, była solidnie wykonana przez prawdziwych rzemieślników. Dzięki temu udało mi się upolować dwa eleganckie, skórzane paski za zaledwie 15 euro! To dowód na to, że w San Marino można znaleźć prawdziwe perełki, wystarczy wiedzieć, czego szukać i unikać pułapek.
Wizyta w San Marino to nie tylko kolejny magnes na lodówkę, ale przede wszystkim możliwość zanurzenia się w historii i kulturze miejsca, które przez wieki zachowało swoją niezależność i niepowtarzalny charakter. To dowód na to, że nawet najmniejsze państwa potrafią skrywać w sobie ogromne bogactwo.
San Marino informacje, fakty i ciekawostki
- W San Marino, najstarszej republice świata, władzę wykonawczą sprawuje dwóch Kapitanów Regentów, wybieranych na zaledwie sześciomiesięczną kadencję. To unikatowe, rotacyjne przywództwo ma kluczowe znaczenie – zapobiega kumulacji władzy i promuje równość wśród obywateli. Co ciekawe, po zakończeniu swojej misji, byli Kapitanowie, muszą odczekać aż trzy lata, zanim będą mogli ponownie objąć urząd.
- Ciekawostką jest też system penitencjarny San Marino. Tamtejsze więzienie ma zaledwie 8 cel, a dotychczas najwięcej osadzonych przebywających w nim jednocześnie to dwie osoby! Więźniowie mają możliwość uprawy własnego ogródka warzywnego, co jest dość nietypową formą resocjalizacji. W placówce nie ma stołówki – posiłki dostarcza ogólnodostępna, pobliska restauracja.
- Historia San Marino jest równie fascynująca. Według legendy państwo zostało założone przez świętego Marina, rzymskiego legionistę. Uciekł on przed prześladowaniami za wiarę i znalazł schronienie w górach, gdzie założył niewielką osadę, która dała początek dzisiejszej republice.
- San Marino, mimo swojej długiej historii, jest jednym z najmniejszych państw na świecie. Liczba jego mieszkańców to niecałe 34 tysiące ludzi. Co ciekawe, na tak niewielką populację przypada 36 tysięcy samochodów – co oznacza, że aut jest tam więcej niż obywateli!
- Po więcej moich przygód zapraszam do mojego działu na portalu www.naszeszlaki.pl.
