Pierwsze Prawo Joego Abercrombiego to brutalna seria fantasy

Gdybym miał polecić Ci jedną serię fantasy, która skutecznie rozprawia się z opowieściami o szlachetnych rycerzach, mądrych królach i bohaterach ratujących świat, bez wahania wskazałbym „Pierwsze Prawo” Joego Abercrombiego. To cykl brutalny, cyniczny, chwilami bardzo zabawny, a jednocześnie zaskakująco prawdziwy w sposobie przedstawiania ludzi.

Nie jest to historia, w której dobro łatwo odróżnić od zła. Bohaterowie kłamią, zdradzają, popełniają błędy, usprawiedliwiają własne okrucieństwo i bardzo często nie potrafią zmienić swojego życia, nawet jeżeli szczerze tego pragną. Co najważniejsze, większość z nich trudno jednoznacznie potępić. Abercrombie pozwala mi zajrzeć im do głowy, zrozumieć ich słabości i czasami polubić postać, której w rzeczywistym świecie prawdopodobnie starałbym się unikać.

O czym jest seria książek Pierwsze Prawo Joego Abercrombiego

Akcja książek rozgrywa się w świecie przypominającym późne średniowiecze, które stopniowo zaczyna wkraczać w epokę przemysłu. Najważniejszym państwem jest Unia, potężne królestwo kontrolowane przez arystokrację, urzędników, wojsko, bankierów oraz bezwzględną Inkwizycję. Na północy mieszkają wojownicze klany nieustannie walczące o władzę. Na południu rozciąga się Imperium Gurkhulu, którego potęga opiera się między innymi na niewolnictwie, fanatyzmie religijnym i magii. Pomiędzy tymi państwami leżą mniejsze krainy, miasta-państwa i terytoria, na których interesy władców, kupców, najemników oraz magów nieustannie się krzyżują.

Początkowo historia może wydawać się klasyczną opowieścią fantasy. Mamy tajemniczego czarodzieja zbierającego drużynę, barbarzyńcę z mroczną przeszłością, młodego szermierza, zagrożone królestwo i wyprawę do odległej krainy. Abercrombie świadomie wykorzystuje jednak te dobrze znane motywy tylko po to, aby stopniowo je rozmontować. W tym świecie wielkie wojny nie zawsze mają sens, bohaterstwo często okazuje się przypadkiem, a ludzie stojący za tronem bywają ważniejsi od siedzących na nim monarchów.

Dlaczego Pierwsze Prawo tak bardzo mi się podoba?

Największą siłą cyklu są dla mnie jego bohaterowie. Fabuła jest rozbudowana, bitwy widowiskowe, a polityczne intrygi dobrze przemyślane, jednak to właśnie postacie sprawiają, że do świata Pierwszego Prawa chce się wracać. Abercrombie potrafi przedstawić tę samą osobę jako bohatera, tchórza, ofiarę i potwora. Wszystko zależy od sytuacji oraz od tego, z czyjej perspektywy obserwujemy wydarzenia. Nawet najbardziej odrażające postacie mają własne zasady, lęki, marzenia i poczucie humoru.

Bardzo lubię także styl autora. Dialogi są ostre, naturalne i często naprawdę zabawne. Czarny humor pojawia się nawet w najbardziej ponurych scenach, ale nie niszczy ich atmosfery. Przeciwnie – sprawia, że bohaterowie wydają się bardziej ludzcy. Seria słynie również z brutalności. Walki są krótkie, chaotyczne i pozbawione romantycznej otoczki. Zwycięstwo często zależy od szczęścia, a nie od honoru czy umiejętności. Po bitwie nie ma pięknych przemówień. Są za to rany, amputacje, strach, głód oraz ludzie próbujący przypisać sobie zasługi innych.

W jakiej kolejności czytać książki Joego Abercrombiego?

Zdecydowanie polecam czytać książki zgodnie z kolejnością publikacji. Teoretycznie trzy samodzielne powieści można poznawać niezależnie, jednak występują w nich bohaterowie wcześniejszych tomów, a sytuacja polityczna świata nieustannie się zmienia. Pełne uniwersum Pierwszego Prawa obejmuje oryginalną trylogię, trzy samodzielne powieści, zbiory opowiadań oraz trylogię „Epoka Obłędu”. Oficjalna strona autora przedstawia właśnie taki podział jego twórczości.

Książki z trylogii Pierwsze Prawo

• Ostrze – to pierwsza część cyklu i jednocześnie książka, w której poznaję najważniejszych bohaterów całego świata. Logen Dziewięciopalcy próbuje przetrwać po utracie swoich towarzyszy. Jezal dan Luthar przygotowuje się do turnieju szermierczego, choć znacznie bardziej interesują go kobiety, alkohol i własna pozycja. Inkwizytor Sand dan Glokta prowadzi brutalne śledztwa, a tajemniczy Bayaz przybywa do stolicy Unii. Pierwszy tom rozwija się dość spokojnie. Autor poświęca wiele czasu postaciom, polityce oraz sytuacji poszczególnych państw. Nie radziłbym jednak zbyt szybko rezygnować z lektury. Wszystkie elementy, które początkowo mogą wydawać się niezwiązane, z czasem zaczynają układać się w znacznie większą historię.
• Nim zawisną – W drugim tomie wydarzenia wyraźnie przyspieszają. Jedna grupa wyrusza na niebezpieczną wyprawę poza granice znanego świata, podczas gdy armia Unii próbuje powstrzymać wojowników z Północy. Jednocześnie Glokta zostaje wysłany do oblężonego miasta Dagoska. Ma tam wykryć zdrajcę, przygotować obronę oraz przekonać skłóconych mieszkańców, aby zaczęli współpracować. Problem polega na tym, że prawie każdy coś ukrywa, a nadciągająca armia Gurkhulu ma ogromną przewagę. To właśnie w „Nim zawisną” na dobre przekonałem się, że Abercrombie nie zamierza realizować typowego schematu wyprawy bohaterów.
• Ostateczny argument – Ostateczny argument zamyka pierwszą trylogię i doprowadza większość rozpoczętych wcześniej konfliktów do finału. Wojna na Północy wkracza w decydującą fazę, wojska Gurkhulu zagrażają samej Unii, a bohaterowie odkrywają, że prawdziwa władza może znajdować się zupełnie gdzie indziej, niż przypuszczali. To jedna z tych książek, po których musiałem przez chwilę zastanowić się nad całą przeczytaną historią. Zakończenie jest konsekwentne, gorzkie i idealnie pasuje do świata stworzonego przez Abercrombiego. Nie każdy bohater dostaje to, czego pragnął, a ci, którzy zwyciężają, niekoniecznie są ludźmi zasługującymi na zwycięstwo.

Samodzielne powieści ze świata Pierwszego Prawa

• Zemsta najlepiej smakuje na zimno – Jeżeli lubisz historie o zemście, ta książka powinna znaleźć się wysoko na Twojej liście. Główną bohaterką jest Monza Murcatto, słynna dowódczyni najemników działająca w Styrii. Po zdradzie i próbie zabójstwa kobieta tworzy grupę bardzo niebezpiecznych ludzi, aby rozprawić się z osobami odpowiedzialnymi za jej upadek. Każdy członek drużyny ma własne cele, problemy i poglądy na przemoc. Wśród nich znajdują się truciciel, były więzień, bezwzględny wojownik, człowiek próbujący zostać lepszą osobą oraz praktyk, którego naprawdę trudno uznać za stabilnego emocjonalnie. To brutalna, dynamiczna i miejscami bardzo zabawna powieść przypominająca połączenie filmu gangsterskiego, westernu oraz historii wojennej.
• Bohaterowie – Cała akcja „Bohaterów” koncentruje się wokół trwającej zaledwie kilka dni bitwy pomiędzy Unią a wojownikami Północy. Tytuł odnosi się nie tylko do uczestników walk, ale również do kamiennego kręgu znajdującego się na wzgórzu mającym ogromne znaczenie strategiczne. Nie znam wielu książek fantasy, które równie przekonująco pokazują chaos bitwy. Perspektywa potrafi przechodzić od jednego żołnierza do drugiego, dzięki czemu obserwuję kolejne fragmenty starcia oczami ludzi stojących po obu stronach. Najbardziej podobało mi się to, że autor nie dzieli uczestników wojny na dobrych i złych. Po obu stronach znajdują się bohaterowie, tchórze, karierowicze, bezwzględni dowódcy oraz zwykli ludzie marzący jedynie o powrocie do domu.
• Czerwona kraina – Czerwona kraina jest fantasy stylizowanym na western. Jej akcja rozgrywa się na odległych terenach, gdzie osadnicy, poszukiwacze złota, bandyci i najemnicy próbują zdobyć majątek lub rozpocząć nowe życie. Shy South wraca do rodzinnego gospodarstwa i odkrywa, że jej młodsze rodzeństwo zostało porwane. Razem z przybranym ojcem, spokojnym mężczyzną o podejrzanie rozległej wiedzy na temat przemocy, wyrusza w pościg. To książka o ucieczce przed przeszłością oraz o tym, czy człowiek rzeczywiście może zmienić swoją naturę. Moim zdaniem stanowi doskonałe zamknięcie pierwszego etapu historii świata.
• Ostre cięcia – Jest to zbiór krótszych historii rozgrywających się w różnych okresach. Niektóre opowiadania pokazują wydarzenia wspominane jedynie w powieściach, inne pozwalają ponownie spotkać znanych bohaterów albo spojrzeć na nich z zupełnie innej perspektywy. Szczególnie interesujące są historie pozwalające zobaczyć młodsze wersje niektórych postaci. Okazuje się, że legendy dotyczące ich przeszłości nie zawsze odpowiadają rzeczywistości.

Trylogia Epoka Obłędu

Akcja drugiej trylogii rozgrywa się kilkadziesiąt lat po wydarzeniach z pierwszych książek. Świat zaczyna się zmieniać. Powstają fabryki, rozwija się przemysł, miasta rosną, a tradycyjna arystokracja musi mierzyć się z coraz bogatszymi przedsiębiorcami. Postęp nie poprawia jednak życia wszystkich ludzi. Robotnicy pracują w fatalnych warunkach, maszyny zastępują rzemieślników, a ogromne nierówności prowadzą do społecznego gniewu.

• Szczypta nienawiści – W pierwszej części „Epoki Obłędu” poznaję nowe pokolenie bohaterów. Savine dan Glokta jest niezwykle skuteczną inwestorką, która potrafi zarabiać na każdej zmianie gospodarczej. Leo dan Brock marzy o wojennej chwale, książę Orso nie wierzy we własne możliwości, a Rikke próbuje zrozumieć niebezpieczny dar pozwalający jej widzieć przyszłość. To książka o rewolucji przemysłowej, ambicji, polityce oraz narastającym gniewie społecznym. Mimo że świat się zmienił, ludzie wciąż popełniają bardzo podobne błędy. „Szczypta nienawiści” rozpoczęła trylogię „Epoka Obłędu” w 2019 roku.
• Kłopotliwy pokój – Drugi tom skupia się przede wszystkim na walce o władzę. Dawni sojusznicy stają po przeciwnych stronach, polityczne małżeństwa stają się narzędziem, a osobiste ambicje mogą doprowadzić do kolejnej wojny. Bohaterowie coraz częściej muszą wybierać pomiędzy własnymi przekonaniami a tym, czego oczekuje od nich rodzina, państwo lub społeczeństwo. Jednocześnie ruch robotniczy rośnie w siłę, a kolejne bunty pokazują, że dotychczasowy porządek długo się nie utrzyma.
• Mądrość tłumu – Ostatnia część „Epoki Obłędu” przedstawia rewolucję w całej jej brutalności. Ludzie, którzy przez lata byli wykorzystywani przez arystokrację i przedsiębiorców, przejmują władzę. Szybko okazuje się jednak, że obalenie starego systemu jest znacznie łatwiejsze niż stworzenie sprawiedliwego porządku. Abercrombie pokazuje mechanizmy terroru, propagandy, publicznych procesów i politycznego fanatyzmu. Wczorajsi rewolucjoniści stają się przedstawicielami nowej elity, a tłum potrzebuje kolejnych wrogów. „Mądrość tłumu” ukazała się w 2021 roku i zakończyła trylogię, nad którą autor pracował przez blisko sześć lat.

Najważniejsi bohaterowie serii Pierwsze Prawo

• Logen Dziewięciopalcy – Logen jest wojownikiem z Północy, którego reputacja budzi strach nawet wśród ludzi przyzwyczajonych do przemocy. Nazywany Krwawą Dziewiątką, ma za sobą niezliczone pojedynki, bitwy i zbrodnie. Jednocześnie próbuje przekonać siebie, że może zostać lepszym człowiekiem. Jest zmęczony walką i często udziela rozsądnych rad. Problem polega na tym, że w najbardziej niebezpiecznych chwilach budzi się w nim osobowość, nad którą nie zawsze potrafi zapanować.
• Sand dan Glokta – Glokta był kiedyś przystojnym, aroganckim szermierzem i bohaterem wojennym. Po latach tortur wrócił jednak jako człowiek okaleczony, cierpiący przy każdym kroku i niezdolny do normalnego funkcjonowania. Został inkwizytorem, a więc człowiekiem zajmującym się przesłuchaniami, spiskami i wymuszaniem zeznań. Jest cyniczny, inteligentny i bezwzględny. Jednocześnie doskonale rozumie ból swoich ofiar, ponieważ sam przeszedł przez znacznie gorsze doświadczenia. To jedna z najlepszych postaci fantasy, jakie spotkałem. Glokta robi rzeczy przerażające, ale jego wewnętrzne komentarze bywają tak celne i zabawne, że trudno oderwać się od jego rozdziałów.
• Jezal dan Luthar – Na początku Jezal jest rozpieszczonym arystokratą przekonanym o własnej wyjątkowości. Interesują go alkohol, hazard, kobiety oraz zwycięstwo w turnieju szermierczym. Podczas podróży i wojny zaczyna dostrzegać, że świat wygląda inaczej, niż wyobrażał go sobie z perspektywy stolicy. Jego przemiana jest jednym z najważniejszych elementów pierwszej trylogii.
• Bayaz – Bayaz przedstawia się jako Pierwszy z Magów. Wygląda niepozornie, ale ma ogromną wiedzę, wpływy i zdolności. Twierdzi, że chce ochronić Unię przed jej wrogami. Im lepiej go poznawałem, tym częściej zastanawiałem się, gdzie kończy się jego troska o świat, a zaczyna pragnienie kontroli. To postać doskonale pokazująca, że mag w fantasy nie musi być mądrym opiekunem młodych bohaterów.
• Ferro Maljinn – Ferro pochodzi z południa. Została zniewolona przez Gurkhulczyków, a jej życie podporządkowane jest pragnieniu zemsty. Jest podejrzliwa, agresywna i bardzo trudno zdobyć jej zaufanie. Pod twardą powierzchnią ukrywa ogromną traumę. Ferro nie potrafi jednak łatwo przyjąć pomocy ani uwierzyć, że ktoś może mieć wobec niej dobre intencje.
• Collem West – West jest oficerem armii Unii, który zdobył pozycję dzięki własnym umiejętnościom, a nie arystokratycznemu pochodzeniu. Z pozoru wydaje się jednym z najbardziej przyzwoitych ludzi w serii. Ma jednak problem z gniewem i poczuciem niższości. Autor pokazuje w ten sposób, jak ogromna może być różnica pomiędzy wizerunkiem człowieka a tym, jak zachowuje się on wobec najbliższych.
• Monza Murcatto – Monza jest zawodową dowódczynią najemników. Inteligentna, bezwzględna i ambitna, potrafi prowadzić zarówno bitwy, jak i polityczne negocjacje. Po zdradzie rozpoczyna kampanię zemsty. Z czasem musi jednak zmierzyć się z pytaniem, czy jej wspomnienia i przekonania rzeczywiście odpowiadają prawdzie.
• Caul Shivers – Shivers początkowo chce udowodnić, że człowiek może porzucić przemoc i rozpocząć nowe życie. Niestety świat Pierwszego Prawa nie ułatwia podobnych przemian. Jego losy przewijają się przez kilka książek i stanowią jeden z najbardziej przejmujących przykładów tego, jak seria traktuje marzenia o odkupieniu.
• Bremer dan Gorst – Gorst jest jednym z najlepszych wojowników Unii. Ma ogromną siłę, niewiarygodne umiejętności oraz zaskakująco wysoki głos, który staje się źródłem jego kompleksów. Na zewnątrz pozostaje posłusznym i skutecznym żołnierzem. Wewnątrz jest pełen gniewu, pogardy, frustracji oraz obsesyjnych uczuć.
• Savine dan Glokta – Savine jest córką wpływowej rodziny i jedną z najważniejszych postaci „Epoki Obłędu”. Doskonale rozumie rynek, inwestycje oraz mechanizmy społecznego awansu. Początkowo traktuje robotników przede wszystkim jako koszt prowadzenia interesów. Dopiero bolesne doświadczenia zmuszają ją do spojrzenia na świat z innej perspektywy.
• Orso – Orso sprawia wrażenie leniwego, rozpieszczonego i pozbawionego ambicji następcy tronu. Sam chętnie podtrzymuje taki obraz. W rzeczywistości jest inteligentny, empatyczny i znacznie lepiej rozumie problemy państwa, niż sądzą otaczający go ludzie. Jego największym problemem pozostaje brak wiary w możliwość rzeczywistej zmiany.
• Rikke – Rikke pochodzi z Północy i posiada dar Długiego Oka, który pozwala jej doświadczać wizji przyszłości. Zdolność ta jest jednak równie niebezpieczna dla niej, jak dla jej wrogów. To bohaterka inteligentna, dowcipna i zdolna do podejmowania bardzo trudnych decyzji. Szybko uczy się, że w polityce Północy samo przetrwanie wymaga sprytu oraz bezwzględności.
• Leo dan Brock – Leo jest młodym wojownikiem marzącym o sławie, bitwach i bohaterskich czynach. Widzi świat w prostych kategoriach: są w nim odważni wojownicy, podstępni politycy, przyjaciele oraz wrogowie. Nie rozumie, że jego własne uprzedzenia, ambicje i niepewność czynią go łatwym narzędziem w rękach bardziej doświadczonych ludzi.

Czy powstaną kolejne książki z uniwersum Pierwszego Prawa oraz czy powieść zostanie zekranizowana

Zakończenie „Mądrości tłumu” zdecydowanie pozostawia miejsce na dalszy ciąg. Pojawiają się w nim wizje sugerujące nowe konflikty, powroty znanych sił oraz kolejne zmiany polityczne. Joe Abercrombie nie ogłosił jednak konkretnej daty powrotu do tego świata. Obecnie rozwija serię rozpoczętą przez „Diabły”. We wrześniu 2025 roku informował, że ukończył pierwszy szkic kontynuacji tej książki.

Nie oznacza to, że Pierwsze Prawo zostało definitywnie zakończone. Konstrukcja finału „Epoki Obłędu” wyraźnie sugeruje, że autor pozostawił sobie możliwość napisania kolejnej trylogii. Na razie nie ma jednak potwierdzonego tytułu, terminu premiery ani oficjalnego harmonogramu.

W maju 2023 roku Joe Abercrombie potwierdził prace nad filmową adaptacją powieści „Zemsta najlepiej smakuje na zimno”. Reżyserem miał zostać Tim Miller, twórca filmu „Deadpool”, a do roli Monzy Murcatto przymierzano Rebeccę Ferguson. Abercrombie pracował również nad scenariuszem. Projekt nie doczekał się jednak rozpoczęcia zdjęć. Według informacji opublikowanych pod koniec 2025 roku adaptacja została anulowana. Nie zapowiedziano również nowego studia ani kolejnej wersji filmu.

Wcześniej podejmowano także próby stworzenia serialu opartego na głównej trylogii, lecz również nie doprowadziły one do gotowej produkcji. Na sierpień 2026 roku żadna oficjalna ekranizacja uniwersum Pierwszego Prawa nie ma potwierdzonej daty premiery. Moim zdaniem ten świat najlepiej sprawdziłby się jako wysokobudżetowy serial przeznaczony dla dorosłych. Film musiałby pominąć zbyt wiele politycznych intryg, dialogów i wewnętrznych monologów, które stanowią największą siłę książek.

Seria Pierwsze Prawo bardzo mi się podobała i z przyjemnością wrócę w przyszłości do tych ksiażek jeszcze raz. Muszę jednak uprzedzić, że nie jest to seria dla każdego. W książkach pojawiają się tortury, egzekucje, niewolnictwo, wojna, przemoc wobec cywilów oraz bohaterowie podejmujący wyjątkowo okrutne decyzje. Autor nie próbuje oszczędzać czytelnika ani zapewniać, że wszystko ostatecznie skończy się dobrze.

Nie polecałbym również rozpoczynania cyklu z oczekiwaniem na klasyczną walkę dobra ze złem. Tutaj niemal każdy ma własne interesy, a wielkie hasła o honorze, wolności i patriotyzmie często służą jedynie do przekonywania zwykłych ludzi, aby ginęli za cudze ambicje. Jeżeli jednak cenisz książki, które zaskakują, zmuszają do myślenia i nie oferują prostych odpowiedzi, „Pierwsze Prawo” może okazać się jedną z najlepszych serii fantasy, jakie przeczytasz.

Ja najbardziej cenię ją za to, że jej bohaterowie pozostają w pamięci długo po zakończeniu lektury. Logen, Glokta, Bayaz, Shivers, Monza, Orso czy Rikke nie są zwykłymi elementami fabuły. Każde z nich ma własny sposób myślenia, język, słabości oraz mechanizmy pozwalające usprawiedliwiać własne decyzje. To świat, do którego chętnie wracam, choć z pewnością nie chciałbym w nim mieszkać.

Ciekawostek o serii Pierwsze Prawo

• Tytuł pierwszej książki pochodzi z cytatu Homera. Angielski tytuł „The Blade Itself” nawiązuje do zdania: „The blade itself incites to deeds of violence”, czyli przekonania, że sama obecność broni zachęca ludzi do przemocy.
• „Ostrze” było debiutancką powieścią Joego Abercrombiego. Autor rozpoczął pisanie książki w 2002 roku, a opublikował ją cztery lata później.
• Abercrombie pracował jako montażysta telewizyjny. Zajmował się między innymi montażem nagrań z koncertów i wydarzeń muzycznych, zanim odniósł sukces jako pisarz.
• Pierwsza trylogia pozornie wykorzystuje schemat klasycznej wyprawy fantasy. Autor świadomie wprowadza motywy znane z dzieł Tolkiena i tradycyjnych gier fabularnych, a następnie odwraca oczekiwania czytelnika.
• Logen Dziewięciopalcy miał początkowo być bardziej klasycznym barbarzyńcą. Podczas rozwijania postaci autor uczynił go człowiekiem świadomym własnej brutalności, ale niezdolnym do całkowitego porzucenia przemocy.
• Sand dan Glokta jest jedną z najpopularniejszych postaci Abercrombiego. Jego rozdziały wyróżniają się rozbudowanymi monologami wewnętrznymi, które często przeczą temu, co bohater mówi na głos.
• Glokta niemal bez przerwy odczuwa ból. Szczególnie trudne jest dla niego schodzenie po schodach, co autor wykorzystuje zarówno do pokazania jego cierpienia, jak i tworzenia czarnego humoru.
• Walki Logena zmieniają styl narracji. Gdy do głosu dochodzi Krwawa Dziewiątka, język staje się bardziej agresywny, chaotyczny i pozbawiony zwykłych zahamowań bohatera.
• „Bohaterowie” opisują zaledwie kilka dni wojny. Ograniczenie czasu i miejsca pozwoliło autorowi bardzo dokładnie pokazać jedną bitwę z perspektywy żołnierzy, oficerów i dowódców.
• Narracja podczas bitew potrafi przeskakiwać między przypadkowymi postaciami. Czytelnik śledzi jednego żołnierza do chwili jego śmierci lub spotkania z kolejną osobą, po czym perspektywa zostaje przekazana dalej.
• „Czerwona kraina” jest inspirowana westernami. Znajdziemy w niej pogranicze, osadników, poszukiwanie złota, bandytów, pojedynki oraz społeczności pozbawione skutecznej ochrony prawa.
• „Zemsta najlepiej smakuje na zimno” przypomina film o napadzie. Monza zbiera grupę specjalistów, z których każdy ma inne zdolności, osobowość i powód do uczestnictwa w misji.
• Trylogia „Epoka Obłędu” przedstawia odpowiednik rewolucji przemysłowej. Magia schodzi na dalszy plan, a coraz większe znaczenie mają maszyny, banki, fabryki oraz masowe ruchy polityczne.
• Abercrombie napisał wszystkie trzy tomy „Epoki Obłędu” przed publikacją pierwszego. Dzięki temu mógł dopracować powiązania pomiędzy książkami i wydawać kolejne części w regularnych odstępach.
• Pierwsze Prawo nie posiada jednej oficjalnej mapy obejmującej wszystkie szczegóły świata. Geografia pozostaje miejscami celowo nieprecyzyjna, ponieważ autor skupia się przede wszystkim na bohaterach i polityce.
• Magia w świecie Abercrombiego stopniowo zanika. Mimo to najpotężniejsi magowie nadal wywierają ogromny wpływ na politykę, gospodarkę oraz konflikty pomiędzy państwami.
• Banki są w tym świecie równie niebezpieczne jak armie. Kontrola nad długiem, handlem i inwestycjami często okazuje się skuteczniejszym narzędziem władzy niż otwarta przemoc.
• W audiobookach anglojęzycznych głównym lektorem jest Steven Pacey. Jego interpretacje bohaterów, szczególnie Glokty, są często bardzo wysoko oceniane przez czytelników serii.
• Planowana ekranizacja „Zemsty najlepiej smakującej na zimno” miała rozpocząć filmowe uniwersum. Projekt z Timem Millerem i Rebeccą Ferguson nie doszedł jednak do skutku.
• „Diabły” nie należą do świata Pierwszego Prawa. Chociaż nowa seria Abercrombiego również łączy mroczne fantasy, przemoc i czarny humor, rozgrywa się w całkowicie odrębnym uniwersum.

Po więcej polecanych przez nas oraz naszych czytelników książek zapraszam do działu – Książki w podróży.