Kamienne kręgi w Leśnie to okrągłe konstrukcje na Kaszubach utworzone z dużych, ustawionych pionowo lub częściowo zagłębionych w ziemi głazów.

Kiedy wchodzę między kamienie ustawione w kaszubskim lesie, zawsze mam podobne wrażenie. Nagle zwykły spacer staje się wyprawą w odległą przeszłość, do czasów, gdy tajemnicze plemiona wędrowały przez nasze ziemie. Wokół nie ma wielkich ruin, wysokich murów ani monumentalnych świątyń. Są za to drzewa, leśna polana, kilka potężnych głazów i cisza. To właśnie tutaj, prawie dwa tysiące lat temu, spotykali się ludzie, którzy pozostawili po sobie jeden z najbardziej niezwykłych śladów starożytności na Pomorzu. Kamienne kręgi w Leśnie to pozostałości rozległego cmentarzyska związanego przede wszystkim z kulturą wielbarską i Gotami. Znajdują się tutaj kamienne kręgi, kurhany, groby oraz niezwykła kamienna stela przypominająca ludzką postać.

Leśno jest przy tym częścią większej historii. Jeżeli interesują Cię tajemnicze megality, warto połączyć wizytę z wyprawą do Odrów, gdzie znajduje się jedno z najważniejszych cmentarzysk tego typu na Pomorzu. Na Naszych Szlakach opisaliśmy je szerzej w artykule Kamienne kręgi w Odrach na Kaszubach. To właśnie Odry najlepiej pokazują, jak niezwykły krajobraz stworzyli tutaj ludzie żyjący w pierwszych wiekach naszej ery. W artykule poniżej opowiem o kręgach ich historii oraz o powiązaniach z innymi megalitami.

Gdzie znajdują się kamienne kręgi w Leśnie i jak do nich trafić

Kamienne budowle w Leśnie na Kaszubach.

Leśno znajduje się w gminie Brusy, w województwie pomorskim, na terenie Zaborskiego Parku Krajobrazowego. Stanowisko archeologiczne położone jest w lesie, niedaleko jezior Leśno Górne i Leśno Dolne. To miejsce różni się od wielu popularnych atrakcji turystycznych. Nie przyjeżdżamy tutaj po to, żeby zobaczyć jeden ogromny zabytek stojący pośrodku placu. Kamienne kręgi są częścią większego krajobrazu archeologicznego.

Spacerując pomiędzy drzewami, możesz zobaczyć kolejne kurhany, kamienne wieńce i pojedyncze głazy. Dopiero kiedy zaczniesz zwracać uwagę na ich układ, uświadomisz sobie, że nie mamy przed sobą przypadkowo rozrzuconych kamieni. To pozostałości miejsca, które przez wieki miało dla ludzi szczególne znaczenie.

Aby dotrzeć do kamiennych kręgów, musisz zjechać z drogi 235 w Zalesiu na drogę Główną, a z niej na Leśną. Ostatni odcinek trasy jest drogą szutrową, pamiętaj o tym, jeżeli siedzisz w drogim i idealnie wyczyszczonym samochodzie.

Kamienne kręgi w Leśnie i ich historia

Kamienne kręgi w Leśnie na Kaszubach.

Historia kamiennych budowli w Leśnie zaczyna się na długo przed pojawieniem się Gotów. Badania archeologiczne wykazały, że teren ten był wykorzystywany przez różne społeczności i to dużo wcześniej. Najstarsze pochówki związane są z kulturą pomorską. Później pojawili się przedstawiciele kultury wielbarskiej, którą archeolodzy łączą między innymi z Gotami.

To ważne, ponieważ Goci nie byli jedynie bohaterami opowieści o wielkiej wędrówce ludów. Ich obecność pozostawiła na Pomorzu bardzo konkretne ślady. Są nimi właśnie cmentarzyska, groby, przedmioty codziennego użytku oraz charakterystyczne konstrukcje kamienne. Leśno należy do jednego z najciekawszych stanowisk tego typu.

Największy rozwój cmentarzyska przypada na okres wpływów rzymskich, czyli czas, kiedy północna część Europy utrzymywała kontakty ze światem rzymskim. Nie oznacza to oczywiście, że Rzymianie przyjeżdżali tutaj budować swoje miasta, kontakty odbywały się przede wszystkim poprzez handel i przemieszczanie się ludzi oraz przedmiotów i właśnie niektóre znaleziska z Leśna pokazują, że mieszkańcy Pomorza nie żyli w całkowitym odosobnieniu.

Odkryto tutaj przedmioty, których pochodzenie wskazuje na dalekie kontakty handlowe. Wśród znalezisk wymienia się między innymi srebrną monetę oraz amulet w kształcie skarabeusza. Kiedy stoję w takim miejscu, najbardziej działają na moją wyobraźnię właśnie takie szczegóły. Przedmioty wykonane gdzieś daleko od dzisiejszych Kaszub musiały przebyć długą drogę, aby trafić do człowieka pochowanego w kręgach prawie dwa tysiące lat temu.

Goci są jednym z najbardziej tajemniczych ludów europejskiej starożytności. Źródła pisane dotyczące ich początków są skromne, a wiele informacji pochodzi z późniejszych przekazów. Według rzymskiego historyka Jordanesa Goci przybyli ze Skandynawii na południowe wybrzeża Bałtyku. Tradycja ta do dziś jest przedmiotem dyskusji historyków i archeologów, ale nie ulega wątpliwości, że kultura wielbarska pozostawiła na Pomorzu bardzo wyraźne ślady.

Dobrym miejscem do poznania historii tego ludu jest również Muzeum Archeologiczno-Historyczne w Elblągu, gdzie można zobaczyć wystawę poświęconą Gotom i ich wędrówce z terenów nadbałtyckich aż w kierunku Imperium Rzymskiego. Leśno jest więc nie tylko ciekawostką dla osób zainteresowanych archeologią, to jeden z elementów większej historii i dziejów Europy.

Z czego składa się stanowisko archeologiczne w Leśnie

Kamienne kręgi w Leśnie na Kaszubach.

Stanowisko archeologiczne w Leśnie jest znacznie bardziej rozbudowane, niż sugerowałaby sama nazwa „kamienne kręgi”. Nie znajdziemy tutaj wyłącznie okręgów ułożonych z głazów. Cały teren tworzy rozległe cmentarzysko, na którym zachowały się różne formy pochówków i konstrukcji kamiennych. Poszczególne elementy powstawały w różnych okresach, dlatego podczas spaceru możemy zobaczyć ślady kilku etapów historii tego miejsca.

  • Kamienne kręgi – Najbardziej charakterystycznym elementem stanowiska są kamienne kręgi, czyli okrągłe konstrukcje utworzone z dużych, ustawionych pionowo lub częściowo zagłębionych w ziemi głazów. Ich średnica jest różna, a układ kamieni nie zawsze jest idealnie regularny. Kręgi wiąże się przede wszystkim z kulturą wielbarską i obrzędami związanymi z pochówkiem zmarłych. Prawdopodobnie wyznaczały szczególną, symboliczną przestrzeń cmentarzyska.
  • Kamienne wieńce – W Leśnie zachowały się również kamienne wieńce, które otaczały kurhany lub inne miejsca pochówku. Tworzyły rodzaj kamiennej granicy oddzielającej miejsce związane ze zmarłym od pozostałej części cmentarzyska. Na stanowisku odkryto 15 takich konstrukcji. Dzisiaj niektóre z nich najlepiej oglądać z niewielkiej odległości, ponieważ ich pierwotny kształt został częściowo zmieniony przez upływ czasu.
  • Kurhany – Kolejnym ważnym elementem są kurhany, czyli sztucznie usypane kopce ziemne kryjące pochówki. W Leśnie zidentyfikowano 13 kurhanów. Ich rozmiary są różne, a największy ma około 26 metrów średnicy. Kurhany są szczególnie interesujące, ponieważ pokazują, jak dużą wagę przywiązywano do pochówku niektórych osób. Usypanie dużego kopca i otoczenie go kamieniami wymagało pracy całej społeczności.
  • Stela antropomorficzna – Jednym z najbardziej niezwykłych zabytków Leśna jest kamienna stela antropomorficzna, czyli głaz uformowany w sposób przypominający ludzką postać. Znajduje się ona w obrębie największego kurhanu. Nie wiemy dokładnie, kogo przedstawiała ani jakie znaczenie miała dla ludzi, którzy ją ustawili. Mogła mieć charakter symboliczny lub być związana z osobą pochowaną w kurhanie. Właśnie dlatego stela należy do najbardziej tajemniczych elementów całego stanowiska.
  • Groby skrzynkowe – Na terenie cmentarzyska odkryto również groby skrzynkowe. Ich nazwa pochodzi od charakterystycznej konstrukcji wykonanej z kamiennych płyt, które tworzyły rodzaj niewielkiej skrzyni. Tego typu groby są charakterystyczne dla wcześniejszej fazy użytkowania stanowiska i wiązane są z kulturą pomorską. W Leśnie odkryto ich około 20. Znajdowały się w nich między innymi urny z prochami zmarłych.
  • Groby jamowe i popielnicowe – Na stanowisku znaleziono także groby jamowe i popielnicowe. W pierwszym przypadku prochy zmarłego umieszczano bezpośrednio w przygotowanej jamie, natomiast w grobach popielnicowych znajdowały się naczynia pełniące funkcję urn. Szczególnie interesujące są urny twarzowe, czyli naczynia, na których powierzchni przedstawiano stylizowane ludzkie twarze. Są one jednym z charakterystycznych zabytków kultury pomorskiej.
  • Pozostałości osadnictwa – Leśno nie było wyłącznie miejscem pochówków. Badania archeologiczne przyniosły również informacje o osadnictwie związanym z ludnością zamieszkującą ten teren. Odkryto między innymi pozostałości konstrukcji określanej jako długi dom. To bardzo ważna część historii stanowiska. Dzięki niej możemy spojrzeć na Leśno nie tylko jako na miejsce śmierci i ceremonii pogrzebowych, ale również jako przestrzeń, w której ludzie żyli, pracowali i tworzyli swoją społeczność.
  • Długi dom – Szczególnie interesująca jest pozostałość długiego domu, czyli dużej konstrukcji mieszkalnej lub gospodarczej. Obiekt ten jest wyjątkowy na tle stanowisk związanych z kulturą wielbarską i pokazuje, że w pobliżu cmentarzyska znajdowała się również przestrzeń związana z codziennym życiem. Dzisiaj nie zobaczymy oczywiście drewnianego budynku. Pozostały po nim przede wszystkim ślady archeologiczne, na podstawie których badacze próbują odtworzyć jego wygląd i przeznaczenie.

Kiedy popatrzysz na wszystkie te elementy razem, Leśno przestaje być miejscem z kilkoma kamiennymi kręgami. To rozległy krajobraz archeologiczny, w którym spotykają się różne tradycje pochówku, kultury i okresy historyczne. Kamienne kręgi, wieńce i kurhany kojarzymy przede wszystkim z Gotami i kulturą wielbarską, natomiast groby skrzynkowe i urny twarzowe przypominają o wcześniejszej obecności ludności kultury pomorskiej. Dzięki temu spacer po Leśnie jest trochę jak czytanie książki, której kolejne rozdziały zapisano nie na papierze, ale w ziemi, kamieniach i pozostałościach dawnych grobów.

Największy kurhan i tajemnicza kamienna stela

Kamienne kręgi w Leśnie na Kaszubach. Piotr Kiżewski.

Jednym z najciekawszych elementów stanowiska jest największy kurhan, który ma około 26 metrów średnicy. W jego obrębie znajdowała się kamienna konstrukcja oraz niezwykła stela antropomorficzna, czyli kamień przypominający uproszczoną ludzką sylwetkę. To jeden z tych zabytków, przy których wyobraźnia zaczyna pracować znacznie szybciej niż archeologia.

Kim była osoba, której poświęcono tak niezwykłe miejsce? Czy był to przywódca wędrownego ludu, najdzielniejszy wojownik, albo kapłan lub człowiek pełniący zupełnie inną funkcję w swojej społeczności? Tego nie wiem, ale rozumiem, że w tym miejscu należy oddzielić fakty od legend i fantastyki. W popularnych opisach można znaleźć informacje, że pod takim kurhanem grzebano wodza lub czarownika. Nie mamy jednak wystarczających dowodów, aby traktować taką interpretację jako pewnik. Archeologia potrafi powiedzieć nam bardzo dużo o samym grobie. Nie zawsze potrafi jednak powiedzieć, kim dokładnie był człowiek, którego pochowano w jego wnętrzu.

Do czego służyły kamienne kręgi

Najbardziej prawdopodobna odpowiedź jest znacznie bardziej przyziemna niż wiele współczesnych teorii. Kamienne kręgi były związane przede wszystkim z cmentarzyskami i obrzędami pogrzebowymi. Nie oznacza to jednak, że znamy wszystkie funkcje tych konstrukcji. Kamienny krąg mógł wyznaczać szczególną przestrzeń, w której odbywały się ceremonie związane ze zmarłymi. Mógł być miejscem spotkań społeczności, rytuałów i wspominania przodków.

Podobne pytania pojawiają się przy innych megalitycznych konstrukcjach w Europie. Właśnie dlatego podczas zwiedzania Leśna cały czas miałem z tyłu głowy inne miejsca, które odwiedziłem. W Anglii widziałem słynne Stonehenge, którego historię i tajemnice opisałem w artykule Stonehenge – kamienne kręgi w Anglii. Niedaleko znajduje się również potężny kompleks Avebury, o którym pisaliśmy w tekście Kamienne kręgi Avebury w Anglii. Różnica jest ogromna, ale pytanie pozostaje podobne: dlaczego dawni ludzie poświęcali tak wiele pracy na budowę kamiennych konstrukcji?

Jeżeli miałbym wybrać dwa miejsca na Kaszubach, które najlepiej pokazują tajemnicę kamiennych kręgów, wybrałbym właśnie Leśno i Odry. W Odrach krajobraz jest bardziej monumentalny. Rezerwat zajmuje ponad 16 hektarów i znajdują się tam liczne kręgi oraz kurhany. Jeden z największych kręgów ma około 30 metrów średnicy.

Na Naszych Szlakach mamy zresztą nie tylko opis samego stanowiska. Jest również bardziej osobista opowieść Łowcy Tajemnic i starożytne kamienne kręgi, w której wspominam wyprawę do Odrów i historie zasłyszane od miejscowych mieszkańców. To właśnie tam pojawiają się opowieści o dziwnych światłach, tajemniczej energii oraz diable Babinie i tutaj zaczyna się druga, znacznie bardziej tajemnicza strona kamiennych kręgów: Legendy i tajemnice kamiennych kręgów w Leśnie.

Kamienne kręgi w Leśnie kamienne Stolemy i inne legendy i podania

Stolem olbrzym z kamiennych kręgów na Kaszubach

Kamienie od zawsze pobudzały ludzką wyobraźnię zwłaszcza te największe o nietypowych kształtach. Może dlatego, że są niemal wieczne. Drzewo rośnie i umiera, człowiek przychodzi na świat i odchodzi, a kamień pozostaje tam, gdzie go położysz. Kiedy więc mieszkańcy kolejnych pokoleń widzieli w lesie ogromne głazy ustawione przez ludzi, których nikt już nie pamiętał, musieli próbować znaleźć własne wyjaśnienie ich pochodzenia.

Jedną z najbardziej charakterystycznych kaszubskich legend są opowieści o stolemach – ogromnych istotach, które miały zamieszkiwać Kaszuby przed pojawieniem się ludzi. Według legend stolemy były olbrzymami. Potrafiły przenosić ogromne głazy i rzucać nimi na wielkie odległości. Nic więc dziwnego, że kiedy ludzie próbowali wyjaśnić obecność wielkich kamieni ustawionych w lesie, właśnie stolemy doskonale pasowały do tej historii.

Na Naszych Szlakach znajdziesz osobny tekst Stolemy kaszubskie i legenda o kamiennych kręgach w Odrach, w którym można wejść jeszcze głębiej w świat kaszubskich podań. W przypadku Leśna można wyobrazić sobie, jak taka opowieść mogła wyglądać. Dawno temu, kiedy lasy były znacznie większe, a ludzie nie znali jeszcze prawdziwej historii kamiennych konstrukcji, ktoś mógł powiedzieć, że ogromne głazy pozostawili tutaj dawni olbrzymi i tak właśnie rodziły się legendy.

Diabeł Babin i światła w lesie

Jeszcze ciekawsze opowieści związane są z pobliskimi Odrami. Dawni mieszkańcy opowiadali o tajemniczym świetle pojawiającym się nad cmentarzyskiem. Miało ono schodzić z okolic kamiennych kręgów i przemieszczać się w kierunku rzeki, a następnie wracać. Według miejscowych opowieści światło miało być związane z diabłem Babinem.

Takie historie brzmią dzisiaj niezwykle, ale warto pamiętać, że przez stulecia ludzie obserwowali świat bez elektryczności, latarni ulicznych i współczesnej wiedzy o zjawiskach atmosferycznych. Mgła, ognie świętojańskie, światła odbijające się w wodzie czy odległe źródła światła mogły łatwo stać się początkiem niezwykłej historii. Nie oznacza to jednak, że trzeba takie opowieści wyśmiewać. Legenda jest częścią historii takich miejsc jak Kamienne Kręgi w Leśnie.

Kamienie, które miały mieć moc

Wokół pomorskich kamiennych kręgów powstały również opowieści o niezwykłej energii. Niektórzy twierdzili, że kamienie mają właściwości lecznicze albo że w ich pobliżu można poczuć coś, czego nie doświadcza się w zwykłym lesie. Do Odrów przyjeżdżali ludzie, którzy wierzyli, że przebywanie w obrębie kręgów może pomóc w problemach zdrowotnych.

Nie mamy naukowych dowodów potwierdzających takie właściwości. Jest natomiast coś, czego nie trzeba udowadniać żadnym aparatem pomiarowym. Cisza lasu, ogromne kamienie, świadomość wieku stanowiska i wyobrażenie sobie ludzi, którzy stali tutaj dwa tysiące lat temu, rzeczywiście mogą robić ogromne wrażenie.

Czy kamienne kręgi były obserwatoriami?

To jedna z najpopularniejszych teorii dotyczących megalitów. W przypadku Stonehenge istnieją dobrze udokumentowane związki konstrukcji z obserwacją cyklu słonecznego. W przypadku innych kręgów sytuacja jest znacznie bardziej skomplikowana. Także w Odrach pojawiały się teorie przypisujące kamiennym kręgom funkcje astronomiczne.

Nie można jednak automatycznie przenosić interpretacji ze Stonehenge na wszystkie kamienne kręgi Europy. Leśno było przede wszystkim cmentarzyskiem, a jego konstrukcje należy rozpatrywać w kontekście kultury i wierzeń społeczności, które tutaj grzebały swoich zmarłych.

Czy kamienne kręgi mają związek ze Stonehenge i innymi starożytnymi budowlami?

Kamienne Kręgi w Stonehenge Anglia

Na pierwszy rzut oka podobieństwo jest oczywiste. Kamienie ustawione w kręgu znajdziemy zarówno na Kaszubach, jak i w południowej Anglii. Jednak dzieli je ogromna różnica czasu. Stonehenge powstawało tysiące lat przed kamiennymi kręgami w Leśnie. Dlatego nie należy mówić o jednej wspólnej kulturze, która stworzyła wszystkie tego typu budowle.

Podobieństwo jest jednak fascynujące. W różnych miejscach świata ludzie niezależnie od siebie wykorzystywali kamień do tworzenia przestrzeni związanych z pochówkami, obrzędami i prawdopodobnie religią. Jeżeli lubisz takie porównania, warto również przeczytać o kamiennych kręgach Avebury, które pod względem skali robią ogromne wrażenie.

Kamienne kręgi w Leśnie są częścią znacznie większej historii ludzkiego zainteresowania kamieniem. Podobne konstrukcje znajdziemy w wielu częściach Europy. Na Malcie powstały monumentalne prehistoryczne świątynie, które są znacznie starsze od Leśna i Stonehenge. Opisywałem je szerzej w artykule Malta – kamienne kręgi i prehistoryczne świątynie.

Jeszcze inne niezwykłe konstrukcje zobaczymy na Minorce. Wyspa jest pełna tajemniczych budowli z epoki brązu – między innymi talajotów, navet i charakterystycznych kamiennych taule. Więcej o nich przeczytasz w artykule Zabytki na Minorce i kamienne budowle oraz inne atrakcje. To właśnie takie miejsca pokazują, że historia kamiennych budowli nie ogranicza się do jednego słynnego Stonehenge. Od Kaszub, przez Wyspy Brytyjskie, aż po Morze Śródziemne człowiek pozostawił po sobie niezwykłe konstrukcje, których znaczenie nie zawsze potrafimy dzisiaj odtworzyć.

Kamienne kręgi w Leśnie kilka słów na zakończenie

Podczas ostatniej wizyty w Leśnie towarzyszył mi syn, który wydawał się zafascynowany dziejami Kamiennych Kręgów oraz ich tajemniczością. Mam nadzieję, że najnowsze pokolenie nie zapomni o takich miejscach i dalej będą one budziły wyobraźnię i ciekawość, tak jak miało to miejse lata temu, gdy po raz pierwszy z przyjaciółmi odkryliśmy te niezwykłe konstrukcje.

Zdecydowanie warto odwiedzić Kamienne kręgi w Leśnie, szczególnie jeśli podczas podróży po Kaszubach szukasz miejsc mniej oczywistych. Jeżeli masz więcej czasu, najlepiej potraktować Leśno jako część większej wycieczki śladami dawnych mieszkańców Pomorza. Połączyłbym je przede wszystkim z Odrami, a jeżeli fascynują Cię megality i starożytne budowle, później sięgnąłbym po nasze materiały o Stonehenge, Avebury, Malcie i Minorce. W ten sposób jeden spacer po kaszubskim lesie może zamienić się w podróż przez kilka tysięcy lat historii.

Ja właśnie takie miejsca najbardziej lubię. Nie krzyczą spektakularnym wyglądem i nie potrzebują wielkiej reklamy. Czekają na ciebie spokojnie między drzewami, wystarczy wejść do lasu, a potem zatrzymać się przy kamieniu i pomyśleć, kto postawił go tutaj prawie dwa tysiące lat temu i co wtedy wydarzyło się w tym miejscu.

Kamienne kręgi w Leśnie Informacje praktyczne

Kamienne kręgi w Leśnie fakty, informacje i ciekawostki

  • Kamienne kręgi w Leśnie mają prawie 2000 lat – najważniejszy okres funkcjonowania stanowiska przypada na czas wpływów rzymskich, kiedy na Pomorzu rozwijała się kultura wielbarska.
  • Leśno związane jest z Gotami – stanowisko archeologiczne wiąże się przede wszystkim z kulturą wielbarską, której rozwój na Pomorzu łączony jest między innymi z Gotami.
  • Na stanowisku znajduje się 13 kurhanów – są to sztucznie usypane kopce ziemne, pod którymi znajdowały się pochówki.
  • W Leśnie odkryto 15 kamiennych wieńców – kamienne konstrukcje otaczały wybrane kurhany i miejsca pochówku, tworząc charakterystyczny element cmentarzyska.
  • Największy kurhan ma około 26 metrów średnicy – jest największą tego typu konstrukcją w Leśnie i wyróżnia się znajdującą się w jego obrębie kamienną stelą.
  • W największym kurhanie znajduje się antropomorficzna stela – kamień został ukształtowany w sposób przypominający ludzką postać. Jego dokładne znaczenie pozostaje zagadką.
  • Jeden z kamiennych kręgów liczył pierwotnie 23 kamienie – część głazów nie zachowała się do naszych czasów, ale ślady ich pierwotnego rozmieszczenia pozwoliły archeologom odtworzyć wygląd konstrukcji.
  • W Leśnie odkryto około 20 grobów skrzynkowych – charakterystyczne kamienne konstrukcje grobowe związane są przede wszystkim z kulturą pomorską.
  • Znajdowano tutaj urny twarzowe – popielnice zdobione stylizowanymi przedstawieniami ludzkich twarzy są charakterystyczne dla kultury pomorskiej.
  • Cmentarzysko było wykorzystywane przez różne społeczności – odkrycia archeologiczne pokazują, że teren użytkowano w różnych okresach, między innymi przez ludność kultury pomorskiej i wielbarskiej.
  • W Leśnie znaleziono srebrną monetę prawdopodobnie celtyckiego pochodzenia – takie znalezisko pokazuje, że przedmioty i idee mogły docierać na Pomorze z bardzo odległych regionów Europy.
  • Odkryto tutaj również amulet w kształcie skarabeusza – przedmiot wskazuje na kontakty kulturowe sięgające obszarów, związanych ze światem śródziemnomorskim.
  • W grobach znajdowano przedmioty związane z wyposażeniem wojowników – wśród zabytków archeologicznych pojawiają się między innymi elementy uzbrojenia, pasów i przedmioty związane z ucztowaniem.
  • Na stanowisku odkryto pozostałości długiego domu – jest to wyjątkowo interesujący ślad osadnictwa, pokazujący, że okolica nie była wyłącznie miejscem pochówków.
  • Kamienne kręgi mogły mieć również znaczenie obrzędowe – ich układ sugeruje, że mogły być miejscem ceremonii, spotkań i rytuałów związanych ze zmarłymi.
  • Nie znamy wszystkich funkcji kamiennych kręgów – ich związek z cmentarzyskami jest dobrze udokumentowany, ale znaczenie poszczególnych konstrukcji i odbywających się przy nich obrzędów nadal pozostaje przedmiotem badań.
  • Leśno jest jednym z najważniejszych stanowisk tego typu na Pomorzu – razem z Odrami i Węsiorami należy do najbardziej znanych miejsc związanych z kamiennymi kręgami kultury wielbarskiej.
  • W Leśnie spotykają się pozostałości kilku tradycji pogrzebowych – obok starszych grobów kultury pomorskiej znajdują się późniejsze konstrukcje związane z kulturą wielbarską.
  • Kamienne kręgi stały się częścią lokalnych legend – podobnie jak w przypadku Odrów, tajemnicze głazy pobudzały wyobraźnię mieszkańców i dały początek opowieściom o niezwykłych właściwościach tego miejsca.
  • Największą tajemnicą pozostaje osoba pochowana pod największym kurhanem – monumentalna konstrukcja, kamienny krąg i antropomorficzna stela sugerują, że był to wyjątkowy pochówek. Nie wiemy jednak, kim dokładnie była osoba, dla której powstało to niezwykłe miejsce.

Angielska wersja językowa