Orihuela, historyczne miasto położone w prowincji Alicante, nad rzeką Segura, u podnóża góry Monte de San Miguel, to zaprzeczenie tego, z czym kojarzy się Costa Blanca. Miasto leży zaledwie kilkadziesiąt kilometrów od morza i choć nie ma tu rozległych plaż czy nadmorskich kurortów, gorąco polecam oderwać się od wybrzeża i wybrać na wycieczkę do Orihueli, gdzie znajdziesz średniowieczne mury, gotyckie świątynie, renesansowe pałce i dawne klasztory, które przypomną Ci, że miasto było niegdyś najważniejszym ośrodkiem religijnym, administracyjny i kulturalnym południowo-wschodniej Hiszpanii.
Lubię tak planować podróże po Hiszpanii, by odwiedzać właśnie takie miasta, gdyż pozwalają one zobaczyć coś więcej niż tylko turystyczną stronę regionu. Orihuela nie jest typowym kurortem, choć należy do tego samego rozległego obszaru administracyjnego co popularne miejscowości wypoczynkowe takie jak Orihuela Costa. Jej historyczne centrum znajduje się jednak ponad 20 kilometrów od wybrzeża i ma zupełnie inny charakter. Jeżeli jesteście w okolicach Torrevieja, Guardamar del Segura czy Alicante, zdecydowanie polecam uwzględnić to miasto w planie wycieczki, a w artykule poniżej wyjaśnię Ci dlaczego.
Orihuela gdzie leży miasto i co powinieneś o nim wiedzieć

Orihuela znajduje się w południowo-zachodniej części prowincji Alicante, w regionie Walencja. Jest stolicą historycznej krainy Vega Baja del Segura, której rozwój od wieków związany był z rzeką Segura i żyznymi terenami rolniczymi. Miasto leży w niewielkiej odległości od granicy z regionem Murcji. Otaczają je rozległe tereny uprawne, gaje cytrusowe i charakterystyczne dla tego fragmentu Hiszpanii krajobrazy.
Jest tu pewna ciekawostka geograficzna. Orihuela to nie tylko historyczne miasto położone w głębi lądu. Nazwa obejmuje również rozległy obszar administracyjny z licznymi miejscowościami i osiedlami, w tym popularnym wybrzeżem Orihuela Costa. Właśnie dlatego można spotkać się z sytuacją, w której ktoś mówi, że spędza wakacje w Orihuela, mając na myśli nadmorskie osiedla, podczas gdy historyczne centrum znajduje się zupełnie gdzie indziej.
Sama miejscowość słynie przede wszystkim z zabytków, religijnego dziedzictwa, tradycji wielkanocnych oraz związków z hiszpańskim poetą Miguelem Hernándezem. Historyczne centrum zostało objęte ochroną jako zespół historyczno-artystyczny w 1969 roku.
Jak zaplanować zwiedzanie Orihuela?

Orihuela najlepiej odwiedzić podczas jednodniowej wycieczki. Historyczne centrum można spokojnie zwiedzić pieszo, a większość najważniejszych zabytków znajduje się w stosunkowo niewielkiej odległości od siebie. Jeżeli przyjeżdżacie z okolic Torrevieja, warto przeznaczyć na wycieczkę cały dzień. Sama podróż samochodem nie jest szczególnie długa, ale dobrze mieć czas na spokojny spacer, zwiedzanie katedry, Santo Domingo i domu Miguela Hernándeza. Poniżej znajdziesz kilka praktycznych wskazówek:
- Ile czasu przeznaczyć? Na podstawowy spacer po centrum wystarczą 3–4 godziny. Z muzeami i wzgórzem zamkowym lepiej zaplanować 5–7 godzin.
- Jak dojechać? Najwygodniej samochodem. Orihuela ma również połączenia kolejowe z innymi miastami regionu.
- Gdzie zaparkować? Najlepiej poszukać parkingu w pobliżu historycznego centrum i dalszą część wycieczki odbyć pieszo.
- Kiedy przyjechać? Wiosna i jesień będą szczególnie dobrym wyborem. Latem temperatury w głębi lądu bywają znacznie wyższe niż nad morzem.
- Czy można zwiedzać z dziećmi? Tak, choć wejście na wzgórze zamkowe może być bardziej wymagające dla najmłodszych.
- Czy warto przyjechać z wybrzeża? Zdecydowanie. To dobry sposób na urozmaicenie wakacji spędzanych nad Costa Blanca.
Pamiętaj też, że godziny otwarcia zabytków i muzeów mogą się różnić w zależności od dnia tygodnia oraz świąt. Przed przyjazdem najlepiej sprawdzić aktualne informacje w miejskim serwisie turystycznym.
Historia Orihuela – od starożytnych osad do ważnego miasta średniowiecznej Hiszpanii

Podczas pierwszej wizyty zaskoczyło mnie to, że historia Orihuela jest znacznie starsza, niż mogłoby się wydawać podczas pierwszego spaceru po jej ulicach. Archeolodzy odnajdywali na tych terenach ślady osadnictwa pochodzące z epoki miedzi. Później rozwijały się tu społeczności kultury iberyjskiej, a następnie obszar znalazł się w granicach świata rzymskiego.
Duże znaczenie miało położenie nad rzeką Segura. Woda umożliwiała rozwój rolnictwa, a żyzne tereny doliny przyciągały kolejnych osadników. Rzeka była jednocześnie ważnym elementem komunikacyjnym i naturalnym punktem orientacyjnym. Szczególne znaczenie miasto uzyskało w okresie panowania Wizygotów. W VII wieku było stolicą jednostki administracyjnej obejmującej obszary dzisiejszych prowincji Alicante i Murcji.
W VIII wieku związane było z postacią Teodomira, wizygockiego władcy, który zawarł porozumienie z muzułmańskimi zdobywcami Półwyspu Iberyjskiego. Układ ten, znany jako traktat z Teodomirem, pozwolił zachować pewną autonomię miejscowym chrześcijańskim społecznościom. Z tym okresem związana jest również popularna legenda. Według lokalnego przekazu Teodomir miał ustawić na murach miasta kobiety przebrane za wojowników, aby sprawiały wrażenie liczniejszej armii. Podstęp miał pomóc w wynegocjowaniu korzystniejszych warunków porozumienia. Trzeba jednak pamiętać, że jest to opowieść przekazywana podczas turystycznych pogawędek, a nie potwierdzony szczegół historyczny.
W IX wieku Orihuela utraciła niezależność na rzecz kalifatu Umajjadów. Przez kolejne stulecia należała do świata muzułmańskiej Hiszpanii i różnych królestw taifas. Ten okres pozostawił trwały ślad w krajobrazie miasta. Rozbudowywano system obronny, wykorzystywano naturalne ukształtowanie terenu, a zabudowa rozwijała się wokół wzgórza i rzeki.
W XIII wieku sytuacja polityczna zaczęła się zmieniać. Chrześcijańskie królestwa prowadziły kolejne kampanie na południe Półwyspu Iberyjskiego. 17 lipca 1242 roku wojska infanta Alfonsa, późniejszego króla Alfonsa X Mądrego, zdobyły Orihuela. Miasto weszło wówczas w skład Królestwa Kastylii, a później znalazło się pod panowaniem Korony Aragonii.
Prawdziwy rozkwit miasta nastąpił w kolejnych stuleciach. Orihuela stała się ważnym ośrodkiem administracyjnym, religijnym i edukacyjnym. W 1564 roku utworzono tu biskupstwo, co znacząco podniosło rangę miejscowości. Powstawały kościoły, klasztory, pałace i budynki związane z działalnością instytucji kościelnych. Dużą rolę odegrał Fernando de Loazes, pochodzący z Orihuela duchowny, który przyczynił się do rozwoju miejscowego szkolnictwa. Właśnie z jego inicjatywą związane jest powstanie kompleksu Santo Domingo.
Dawny klasztor dominikanów otrzymał przywilej uniwersytecki w 1569 roku, a oficjalna działalność uczelni rozpoczęła się w 1610 roku. Uniwersytet funkcjonował przez ponad dwa stulecia, stając się jednym z ważniejszych ośrodków nauki w tej części Hiszpanii. Został zamknięty w 1824 roku.
Wojna o sukcesję hiszpańską na początku XVIII wieku przyniosła miastu kolejne trudności. Orihuela poparła arcyksięcia Karola Habsburga, rywala Filipa V. Po zwycięstwie Burbonów miasto zostało splądrowane i utraciło część dawnych przywilejów. Mimo tych wydarzeń zachowało znaczną część swojego historycznego dziedzictwa. To właśnie dzięki temu dzisiaj możemy oglądać tak wiele zabytków z różnych epok.
Spacer po Orihuela – najpiękniejsze miejsca i zabytki
Najlepszym sposobem poznania Orihuela jest spacer po mieście. Historyczne centrum nie jest szczególnie rozległe, a najważniejsze zabytki znajdują się stosunkowo blisko siebie. Na spokojne zwiedzanie warto przeznaczyć około pół dnia. Jeżeli planujecie odwiedzić muzea i wejść na wzgórze zamkowe, dobrze zarezerwować sobie więcej czasu. Proponuję rozpocząć od okolic rzeki Segura, następnie przejść przez najstarsze uliczki w kierunku katedry, kościołów i dawnego uniwersytetu. Na końcu można wybrać się w stronę Monte de San Miguel.
Rzeka Segura i historyczne centrum

Pierwsze kroki proponuję skierować w stronę rzeki Segura. To właśnie ona przez wieki decydowała o znaczeniu tego miejsca. Bez jej wody trudno byłoby wyobrazić sobie rozwój tutejszego rolnictwa, a tym samym bogactwo całej doliny. Wzdłuż rzeki zobaczymy charakterystyczną zabudowę z kolorowymi fasadami. Szczególnie ciekawie prezentuje się historyczna część miasta, gdzie domy, mosty i dawne budynki tworzą przyjemny krajobraz.
Dobrym punktem rozpoczęcia spaceru jest okolica mostu Viejo de Poniente. Przekraczając rzekę, kierujemy się w stronę starego miasta, gdzie zaczyna się plątanina uliczek i niewielkich placów. Nie warto od razu podążać najkrótszą drogą do największych zabytków. Lepiej na chwilę zwolnić i przyjrzeć się detalom architektonicznym. W Orihuela wiele interesujących budynków znajduje się poza głównymi trasami turystycznymi.
Katedra El Salvador i Santa María

Jednym z najważniejszych zabytków miasta jest katedra El Salvador i Santa María. Jej historia sięga pierwszej połowy XIV wieku, kiedy rozpoczęto budowę świątyni w miejscu dawnego meczetu Aljama. Pierwotnie był to kościół w stylu gotyckim, ale na przestrzeni kolejnych stuleci budowla była rozbudowywana i zmieniana. W 1564 roku, po utworzeniu biskupstwa Orihuela, otrzymała rangę katedry.
Już z zewnątrz zwracają uwagę trzy portale wejściowe. Dwa z nich reprezentują gotyk, natomiast portal Zwiastowania powstał w stylu renesansowym. Po wejściu do środka można zobaczyć charakterystyczną gotycką architekturę, wysokie sklepienia i liczne elementy wyposażenia sakralnego. Warto również zwrócić uwagę na krużganek, którego historia sięga XIV wieku. Został on przeniesiony w 1942 roku z dawnego klasztoru Mercedarianów.
Przy katedrze działa Muzeum Sztuki Sakralnej. Wśród przechowywanych tam dzieł znajduje się obraz Kuszenie świętego Tomasza z Akwinu, przypisywany Velázquezowi. To jeden z tych zabytków, którym dobrze poświęcić więcej czasu, nawet jeżeli nie jesteście szczególnie zainteresowani architekturą sakralną.
Kościół Świętych Justy i Rufiny

Niedaleko katedry znajduje się kolejna ważna świątynia – Iglesia de las Santas Justa y Rufina, czyli kościół pod wezwaniem świętych Justy i Rufiny. Obie patronki były chrześcijańskimi męczennicami z Sewilli. Ich kult jest szczególnie widoczny w hiszpańskiej tradycji religijnej. Świątynia w Orihuela reprezentuje przede wszystkim gotyk, choć jej obecny wygląd jest efektem wielu późniejszych przebudów. Uwagę przyciąga wieża oraz bogato zdobione elementy fasady. Warto zajrzeć do środka, jeżeli kościół jest otwarty. Można tam zobaczyć interesujące detale architektoniczne i wyposażenie związane z wielowiekową tradycją religijną miasta.
Kościół Santiago el Mayor

Kontynuując spacer, docieramy do Iglesia de Santiago el Mayor. To kolejny z najważniejszych zabytków sakralnych Orihuela. Historia świątyni sięga średniowiecza, a jej najstarsze części reprezentują gotyk. Późniejsze przebudowy wprowadziły elementy innych stylów, dzięki czemu budowla jest interesującym przykładem przemian architektury sakralnej.
Szczególną uwagę zwraca portal wejściowy oraz wnętrze z bogatym wyposażeniem. Warto również przyjrzeć się kaplicom bocznym. Ważną postacią związaną z kościołem jest Fernando de Loazes, duchowny i fundator, który odegrał istotną rolę w rozwoju edukacji w Orihuela. Ta część miasta dobrze pokazuje, jak wielkie znaczenie miały w przeszłości instytucje kościelne. Świątynie nie były wyłącznie miejscami modlitwy. Stanowiły również centra życia społecznego, kulturalnego i edukacyjnego.
Klasztor Santo Domingo – architektoniczna perełka Orihuela

Jeżeli miałbym wskazać jeden zabytek, którego nie powinno zabraknąć podczas zwiedzania Orihuela, byłby to bez wątpienia kompleks Santo Domingo. To ogromny zespół architektoniczny, który przez wieki pełnił funkcję klasztoru, kolegium i uniwersytetu. Budowę rozpoczęto w XVI wieku z inicjatywy Fernando de Loazesa.
Budynek jest interesującym połączeniem kilku stylów. Można tutaj znaleźć elementy renesansowe, manierystyczne i barokowe. Szczególnie efektownie prezentują się monumentalne portale, które prowadzą do poszczególnych części kompleksu. Wewnątrz znajdują się dwa krużganki – renesansowy i barokowy. Każdy ma nieco inny charakter i pokazuje, jak zmieniała się architektura na przestrzeni kolejnych dziesięcioleci.
Warto zwrócić uwagę również na dawny refektarz, czyli jadalnię zakonników, w której zachowały się XVIII-wieczne walenckie płytki ceramiczne. Santo Domingo bywa nazywane El Escorial de Levante, co nawiązuje do monumentalnego charakteru kompleksu. To miejsce najlepiej pokazuje dawną pozycję Orihuela. Trudno uwierzyć, że w stosunkowo niewielkim mieście działał niegdyś uniwersytet, który przyciągał studentów i wykładowców z różnych części Hiszpanii.
Dom rodzinny Miguela Hernándeza

Orihuela jest również miastem literatury. To właśnie tutaj urodził się Miguel Hernández, jeden z najważniejszych hiszpańskich poetów XX wieku. Przyszedł na świat w 1910 roku w rodzinie o skromnych warunkach materialnych. Jego ojciec zajmował się hodowlą zwierząt, a młody Miguel od najmłodszych lat pomagał w pracy. Nie miał łatwej drogi do edukacji. Zamiast kontynuować naukę, musiał pracować i pomagać rodzinie. Mimo to rozwijał zainteresowania literackie, czytał książki i pisał pierwsze wiersze.
Z czasem jego twórczość zaczęła zdobywać uznanie. Hernández związał się również z wydarzeniami politycznymi i społecznymi swojej epoki. Podczas hiszpańskiej wojny domowej opowiedział się po stronie republikańskiej. Po zwycięstwie frankistów został aresztowany i skazany na karę więzienia. Zmarł w 1942 roku w więzieniu w Alicante. W Orihuela można odwiedzić jego rodzinny dom, w którym obecnie mieści się muzeum Casa Museo Miguel Hernández.
Wnętrze zachowało charakter skromnego domu z początku XX wieku. Zobaczymy między innymi kuchnię, pokoje mieszkalne, niewielkie podwórko oraz ogród. Szczególną uwagę przyciąga drzewo figowe, które było ważnym elementem otoczenia rodzinnego domu poety i inspirowało jego twórczość. Dzięki temu miejscu można lepiej zrozumieć, skąd wzięła się wrażliwość autora i jak wyglądało jego codzienne życie. To nie jest wielkie muzeum z ogromną liczbą eksponatów. Jego siłą jest autentyczność i możliwość zobaczenia przestrzeni, w której dorastał jeden z najważniejszych hiszpańskich poetów.
Pałace i dawna zabudowa szlachecka

Spacerując po historycznym centrum, warto zwracać uwagę na dawne rezydencje szlacheckie. W XVI i XVII wieku Orihuela była ważnym ośrodkiem administracyjnym i religijnym, dlatego osiedlały się tu zamożne rodziny, duchowni oraz przedstawiciele lokalnych elit. Jednym z interesujących obiektów jest Palacio Episcopal, czyli dawny pałac biskupi. Jego historia wiąże się z rozwojem diecezji i znaczeniem Orihuela jako centrum kościelnego.
Na uwagę zasługuje również Palacio de Rubalcava. To reprezentacyjna rezydencja, której architektura przypomina o bogactwie dawnych mieszkańców miasta. Nie wszystkie pałace można zwiedzać w środku, ale same fasady, portale i zdobienia są warte uwagi. Właśnie takie budynki sprawiają, że spacer po Orihuela nie ogranicza się do odwiedzania kilku najważniejszych zabytków.
Palmeral de San Antón – zielona strona Orihuela

Jeżeli po zwiedzaniu centrum będziecie mieli jeszcze trochę czasu, warto zainteresować się Palmeral de San Antón. To historyczny kompleks gajów palmowych położony w pobliżu miasta. Palmy są charakterystycznym elementem krajobrazu południowo-wschodniej Hiszpanii, ale tutaj tworzą znacznie większe skupisko niż typowe miejskie nasadzenia.
Palmeral jest związany z tradycyjnym rolnictwem i systemami gospodarowania wodą. Warto pamiętać, że w tej części Hiszpanii palmy nie są wyłącznie dekoracją. Przez wieki stanowiły element lokalnego krajobrazu gospodarczego i kulturowego. Spacer wśród drzew pozwala zobaczyć nieco inne oblicze Orihuela, bardziej związane z przyrodą i dawnym sposobem życia mieszkańców.
Zamek Orihuela i wzgórze Monte de San Miguel

Na zakończenie spaceru proponuję skierować się w stronę Monte de San Miguel, wzgórza dominującego nad historyczną zabudową. Na jego zboczach znajdują się pozostałości dawnego zamku i fortyfikacji. W przeszłości była to jedna z najważniejszych części systemu obronnego miasta. Położenie miało ogromne znaczenie strategiczne. Ze wzgórza można było obserwować okoliczne tereny, kontrolować dolinę Segury i odpowiednio wcześnie dostrzec zbliżające się zagrożenie.
Historia zamku związana jest przede wszystkim z okresem muzułmańskim i średniowieczem. Przez kolejne stulecia fortyfikacje były rozbudowywane i dostosowywane do zmieniających się potrzeb obronnych. Dzisiaj pozostały przede wszystkim ruiny, ale nadal pozwalają wyobrazić sobie dawną skalę fortyfikacji.
Wejście na wzgórze wymaga nieco wysiłku. Trzeba również pamiętać, że stan ruin i dostępność poszczególnych fragmentów mogą się zmieniać. Przed wycieczką dobrze sprawdzić lokalne informacje o dostępności szlaku. Nagrodą jest panorama Orihuela, z której można zobaczyć historyczne centrum, dolinę rzeki Segura i otaczające miasto tereny rolnicze. To dobry moment, żeby spojrzeć na całą miejscowość z nieco innej perspektywy.
Co jeszcze warto zobaczyć w Orihuela? Jeżeli zostanie Ci więcej czasu, możesz rozszerzyć zwiedzanie o kilka mniej oczywistych miejsc, a są to:
- Muzeum Wielkiego Tygodnia – pozwala poznać historię i symbolikę lokalnych procesji oraz zobaczyć elementy ich wyposażenia.
- Muzeum Rekonkwisty – prezentuje stroje, sztandary i przedmioty związane z lipcowymi obchodami Moros y Cristianos.
- Muzeum Archeologiczne – dobre miejsce, aby poznać wcześniejsze dzieje regionu i zobaczyć interesujące zabytki.
- Seminarium Diecezjalne – położone na zboczu Monte de San Miguel, stanowi kolejny ważny element historycznej panoramy miasta.
- Dawne fragmenty murów miejskich – przypominają o obronnym charakterze średniowiecznej Orihuela.
Kuchnia Orihuela – czego spróbować podczas wizyty?

Zwiedzanie warto połączyć z poznawaniem lokalnej kuchni. Orihuela znajduje się w regionie Vega Baja, którego tradycje kulinarne są mocno związane z rolnictwem i żyznymi terenami doliny Segury. Jednym z dań, na które warto zwrócić uwagę, jest arroz con costra. To charakterystyczna potrawa z ryżu, mięsa, kiełbas i jajek, które podczas pieczenia tworzą na wierzchu złocistą skorupkę. Danie jest szczególnie popularne w południowej części prowincji Alicante.
W lokalnych restauracjach można również spotkać różnego rodzaju gulasze, potrawy z warzyw, karczochów i roślin strączkowych. Dużą rolę odgrywają produkty pochodzące z okolicznych gospodarstw. Na deser polecam poszukać tradycyjnych słodkości, przygotowywanych z migdałów, miodu i ciasta. W tej części Hiszpanii wyraźnie widać wpływy dawnej kuchni arabskiej, które przetrwały w lokalnych recepturach.
Orihuela i jej niezwykłe tradycje – Wielki Tydzień oraz święto Rekonkwisty
Orihuela słynie nie tylko z zabytków, ale również z bardzo silnych tradycji religijnych i historycznych. Dwie imprezy szczególnie wyróżniają się w kalendarzu miasta. Pierwszą jest Semana Santa, czyli Wielki Tydzień. Uroczystości organizowane są z ogromnym rozmachem, a ulicami przechodzą procesje z bogato zdobionymi platformami przedstawiającymi sceny pasyjne. Wiele rzeźb ma dużą wartość artystyczną, a niektóre pochodzą sprzed kilkuset lat. Procesje są ważnym elementem lokalnej tożsamości i przyciągają zarówno mieszkańców, jak i turystów. Jednym z najbardziej charakterystycznych przedstawień jest La Diablesa, czyli figura diabła, która wyróżnia się na tle tradycyjnych procesyjnych rzeźb. Można ją zobaczyć w Muzeum Archeologicznym miasta.
Drugim ważnym wydarzeniem są lipcowe obchody Moros y Cristianos, nawiązujące do średniowiecznych konfliktów pomiędzy chrześcijanami a muzułmanami na Półwyspie Iberyjskim. Uczestnicy parad zakładają bogato zdobione stroje, a ulicami przechodzą grupy odtwarzające historyczne formacje. Towarzyszą temu muzyka, widowiskowe przemarsze i wydarzenia plenerowe. Obie uroczystości pokazują, jak mocno historia nadal obecna jest w codziennym życiu mieszkańców.
Legendy i tajemnice Orihuela – opowieści o ukrytych skarbach, tajemniczej Armengoli i niezwykłych wydarzeniach
Orihuela to miasto, którego historia sięga czasów starożytnych. Przez wieki przechodziło z rąk do rąk, było świadkiem wojen, religijnych przemian i politycznych intryg. Nic więc dziwnego, że wokół jego murów, dawnych świątyń i wzgórza zamkowego narosło wiele opowieści. Niektóre z nich dotyczą średniowiecznych bohaterów, inne niezwykłych zjawisk na niebie, a jeszcze inne rzekomych klątw i tajemniczych postaci związanych z lokalnymi zabytkami. Szczególnie interesujące są historie związane z rzeką Segura, która przez stulecia kształtowała życie mieszkańców całej doliny.
Przygotowując się do poznawania Orihuela, natrafiłem na kilka opowieści, które zdecydowanie zasługują na osobne miejsce. Trzeba jednak pamiętać, że nie wszystkie są potwierdzonymi wydarzeniami historycznymi. Część należy do lokalnego folkloru, a inne powstały znacznie później jako element miejskiej tradycji.
La Armengola – kobieta, która miała uratować Orihuela

Jedną z najbardziej znanych opowieści związanych z Orihuela jest legenda o La Armengoli. To historia kobiety, której przypisuje się uratowanie chrześcijańskich mieszkańców miasta przed planowaną rzezią. Według tradycji wydarzenia miały rozgrywać się w XIII wieku, kiedy Orihuela znajdowała się pod panowaniem muzułmańskim. W zamku mieszkał wówczas zarządca o imieniu Benzaddón. W jego domu pracowała chrześcijańska kobieta znana jako Armengola, która opiekowała się jego dziećmi.
Dzięki swojej funkcji miała swobodny dostęp do zamku i dobrze znała jego mieszkańców. Pewnego dnia dowiedziała się o planowanym ataku na chrześcijańską społeczność zamieszkującą dzielnicę Arrabal Roig. Według legendy rzeź miała nastąpić 16 lipca. Armengola postanowiła ostrzec swoich rodaków i przygotować plan, który pozwoliłby przejąć twierdzę.
Jej pomysł był niezwykły. Kobieta miała przebrać dwóch silnych młodzieńców, Ruidomsa i Arunsa, w kobiece ubrania, tak aby strażnicy uznali ich za jej córki. Wraz z mężem i przebranymi mężczyznami dostała się do zamku. Kiedy znaleźli się wewnątrz, napastnicy mieli zabić strażników i opanować twierdzę. W ten sposób Armengola miała otworzyć drogę do zdobycia zamku przez chrześcijan.
Legenda opowiada również o niezwykłym znaku na niebie. Nad twierdzą miały pojawić się dwa jasne światła przypominające gwiazdy. Mieszkańcy uznali je za znak opieki świętych Justy i Rufiny, które miały pomóc w wyzwoleniu miasta. Historia Armengoli jest do dzisiaj bardzo ważna dla mieszkańców Orihuela. Jej imię nosi bohaterka obchodów Moros y Cristianos, a co roku wybierana jest kobieta, która wciela się w tę legendarną postać.
Teodomir i podstęp, który miał ocalić miasto

Zanim pojawiła się legenda o Armengoli, mieszkańcy Orihuela opowiadali inną historię o kobiecej przebiegłości i wojennym podstępie. Jej bohaterem jest Teodomir, wizygocki władca, który w 713 roku zawarł porozumienie z muzułmańskim dowódcą Abd al-Azizem ibn Musą. Układ, znany jako Pakt z Tudmir, pozwalał miejscowej ludności zachować chrześcijańską religię, część majątku i pewien zakres samodzielności w zamian za uznanie nowej władzy oraz płacenie danin.
Według miejscowej legendy Teodomir miał wykorzystać niezwykły fortel, aby przekonać przeciwnika, że dysponuje znacznie większym wojskiem, niż było w rzeczywistości. Na murach miasta ustawił kobiety przebrane za żołnierzy. Miały nosić męskie stroje, hełmy i broń, a następnie pojawiać się w różnych miejscach fortyfikacji. Z daleka wyglądało to tak, jakby miasto było bronione przez liczną armię.
Podstęp miał pomóc w negocjacjach i skłonić muzułmańskiego dowódcę do zawarcia korzystnego porozumienia. Sam traktat jest wydarzeniem historycznym, ale opowieść o kobietach przebranych za wojowników należy do lokalnej tradycji. Podobieństwo do legendy o Armengoli jest uderzające. W obu historiach kobiety odgrywają ważną rolę w ratowaniu miasta.
W 2026 roku Orihuela obchodzi Rok Teodomira, upamiętniający postać władcy i zawarcie traktatu z 713 roku.
La Diablesa – przeklęta figura, która nie może wejść do kościoła

To jedna z najbardziej niezwykłych historii związanych z religijnym dziedzictwem Orihuela. Jej bohaterką jest La Diablesa, czyli figura diabła znajdująca się w kompozycji rzeźbiarskiej znanej jako El Triunfo de la Cruz. Rzeźba powstała w 1695 roku, a jej autorem był Nicolás de Bussy, artysta pochodzący z Alzacji, który działał w Hiszpanii.
Przedstawienie jest dość nietypowe. Oprócz krzyża i symboli związanych z triumfem chrześcijaństwa znajduje się w nim postać szkieletu oraz diabła. Ta ostatnia figura ma szczególnie wyrazisty wygląd, przez co łatwo zapada w pamięć. Z rzeźbą związana jest opowieść o klątwie. Według lokalnego przekazu jeden z zakonników miał odmówić udziału w tworzeniu dzieła, uznając je za zbyt niezwykłe lub niewłaściwe. W odpowiedzi miał zostać ukarany, a jego dusza została uwięziona w przedstawionej postaci diabła.
Z figurą wiąże się rzeczywisty i dość niezwykły zwyczaj. La Diablesa nie może być wprowadzana do kościoła ani nocować w poświęconym miejscu. Podczas Wielkiego Tygodnia jest więc przechowywana poza świątynią. Dla mieszkańców Orihuela to jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli lokalnych tradycji. Sama rzeźba jest również interesującym przykładem barokowej wyobraźni, która nie stroniła od przedstawiania śmierci, piekła i sił zła.
Segurella – nimfa, z której łez miała powstać rzeka Segura

Z rzeką Segura związana jest jeszcze jedna piękna opowieść, której zasięg wykracza daleko poza samo Orihuela. Według legendy rzeka miała powstać z łez nimfy o imieniu Segurella. Jej historia jest opowieścią o miłości, tęsknocie i nieszczęściu, a płynąca przez południowo-wschodnią Hiszpanię woda ma być pozostałością po jej wielkim smutku.
Nie jest to oczywiście historyczne wyjaśnienie pochodzenia rzeki. Segura ma swoje rzeczywiste źródła w górach Sierra de Segura w prowincji Jaén i przepływa przez kilka regionów Hiszpanii, zanim dotrze do Morza Śródziemnego w okolicach Guardamar del Segura.
Legenda nadaje jednak rzece bardziej romantyczny charakter. Warto o niej pamiętać, spacerując nad brzegiem Segury w Orihuela. Ten sam nurt, który dzisiaj spokojnie przepływa przez miasto, w lokalnych opowieściach staje się śladem wielkiego ludzkiego uczucia.
Gdzie szukać śladów legend podczas spaceru po Orihuela? Jeżeli chcecie połączyć zwiedzanie miasta z poznawaniem jego legend, proponuję zwrócić uwagę na kilka miejsc:
- Monte de San Miguel i ruiny zamku – tutaj rozgrywa się legenda o Armengoli oraz opowieść o dwóch gwiazdach nad twierdzą.
- Kościół Świętych Justy i Rufiny – związany z patronkami miasta, które według tradycji miały pomóc w zdobyciu zamku.
- Muzeum Rekonkwisty – dobre miejsce, aby poznać tradycję Moros y Cristianos i postać La Armengoli.
- Muzeum Wielkiego Tygodnia – pozwala przyjrzeć się niezwykłej figurze La Diablesa i lokalnym tradycjom procesyjnym.
- Rzeka Segura – miejsce, z którym związane są opowieści o wodnych duchach, nimfie Segurelli i tajemniczych kobietach przywoływanych przez nurt rzeki.
- La Aparecida – miejscowość związana z historią odnalezienia wizerunku Matki Bożej w 1736 roku.
W opowieściach o Orihuela najbardziej ciekawe jest, jak mocno przeplatają się tutaj historia i lokalne wierzenia. Postać Teodomira, legenda o Armengoli, niezwykła figura La Diablesa czy opowieści związane z rzeką Segura pokazują, że mieszkańcy przez stulecia tworzyli własny obraz przeszłości. Nie wszystkie historie można potwierdzić dokumentami, ale właśnie dlatego warto poznawać je z odpowiednim dystansem. Legenda nie musi być prawdziwa w każdym szczególe, aby stanowiła ważną część dziedzictwa miasta.
Jeżeli będziesz zwiedzać Orihuela, nie ograniczaj się do oglądania katedry, pałaców i dawnych klasztorów. Zatrzymaj się również przy zamkowych ruinach, poszukaj niezwykłych rzeźb na fasadach i przejdźcie się nad Segurą. Wtedy łatwiej zrozumieć, dlaczego wokół tego miasta przez wieki narosło tak wiele niezwykłych opowieści.
Orihuela to miasto, które warto poznać podczas wakacji na Costa Blanca

Orihuela jest jednym z tych hiszpańskich miast, które potrafią zaskoczyć skalą swojego historycznego dziedzictwa. Nie ma tu nadmorskich promenad ani wielkich hoteli, za to jest mnóstwo interesujących zabytków, ciekawa historia i atmosfera dawnego miasta, które przez stulecia odgrywało ważną rolę w życiu regionu. Podczas spaceru można zobaczyć gotycką katedrę, monumentalny kompleks Santo Domingo, dawne pałace, średniowieczne fortyfikacje i miejsca związane z życiem Miguela Hernándeza. Wszystko to znajduje się w niewielkiej odległości od siebie.
Szczególnie podoba mi się pomysł połączenia wizyty w Orihuela z pobytem na wybrzeżu. Jeżeli spędzacie wakacje w Torrevieja, La Zenia czy Guardamar del Segura, taka wycieczka pozwala na jeden dzień oderwać się od plażowania i poznać bardziej historyczne oblicze prowincji Alicante.
Nie traktowałbym Orihuela jako miejsca, które trzeba zobaczyć w pośpiechu, zaliczając kolejne zabytki. Lepiej zostawić sobie kilka godzin na niespieszny spacer, wejść do interesujących świątyń, zajrzeć do dawnego klasztoru i poszukać śladów przeszłości w bocznych uliczkach. To właśnie wtedy najlepiej widać, że południowo-wschodnia Hiszpania ma do zaoferowania znacznie więcej niż piękne plaże Costa Blanca.
Orihuela fakty, informacje i ciekawostki
- Orihuela jest jednym z najstarszych historycznych miast prowincji Alicante. Ślady osadnictwa na jej terenie sięgają epoki miedzi, czyli kilku tysięcy lat przed naszą erą.
- W czasach Wizygotów Orihuela była stolicą rozległego obszaru administracyjnego obejmującego tereny dzisiejszych prowincji Alicante i Murcji.
- Z miastem związana jest postać Teodomira, wizygockiego władcy, który na początku VIII wieku zawarł porozumienie z muzułmańskimi zdobywcami Półwyspu Iberyjskiego. Dzięki niemu miejscowa ludność zachowała przez pewien czas znaczną autonomię.
- Według lokalnej legendy Teodomir miał kazać kobietom przebrać się za żołnierzy i stanąć na murach miasta. W ten sposób chciał przekonać przeciwników, że dysponuje znacznie większą armią.
- 17 lipca 1242 roku Orihuela została zdobyta przez wojska infanta Alfonsa, późniejszego króla Kastylii Alfonsa X Mądrego. Wydarzenie to zapoczątkowało nowy rozdział w historii miasta.
- W 1564 roku Orihuela otrzymała własne biskupstwo. Wydarzenie to znacząco zwiększyło jej znaczenie religijne i przyczyniło się do rozwoju monumentalnej architektury sakralnej.
- W Orihuela działał niegdyś uniwersytet. Mieścił się w kompleksie Santo Domingo, a jego działalność rozpoczęła się w 1610 roku. Uczelnia funkcjonowała aż do 1824 roku.
- Kompleks Santo Domingo jest tak duży i monumentalny, że bywa nazywany El Escorial de Levante. Znajdują się w nim elementy architektury renesansowej, manierystycznej i barokowej.
- Dawny uniwersytet w Santo Domingo powstał dzięki inicjatywie Fernando de Loazesa, duchownego pochodzącego z Orihuela, który odegrał ważną rolę w rozwoju lokalnego szkolnictwa.
- Historyczne centrum Orihuela zostało uznane za zespół historyczno-artystyczny w 1969 roku. Ochroną objęto liczne kościoły, pałace i zabytkowe ulice.
- Orihuela jest miejscem narodzin Miguela Hernándeza, jednego z najważniejszych hiszpańskich poetów XX wieku. Urodził się tutaj 30 października 1910 roku.
- Miguel Hernández pochodził ze skromnej rodziny. Jego ojciec zajmował się hodowlą kóz i owiec, a przyszły poeta jako młody chłopak pomagał w pracy przy zwierzętach.
- W rodzinnym domu Miguela Hernándeza znajduje się obecnie muzeum Casa Museo Miguel Hernández. Można zobaczyć tam między innymi dawną kuchnię, pomieszczenia mieszkalne i podwórko z drzewem figowym.
- Orihuela była również źródłem inspiracji dla pisarza Gabriela Miró. Miasto i jego mieszkańcy pojawiają się w jego powieściach „Nuestro Padre San Daniel” oraz „El obispo leproso”.
- Katedra El Salvador i Santa María powstała w miejscu dawnego meczetu. Jej budowę rozpoczęto w XIV wieku, a obecny wygląd jest efektem wielu stuleci przebudów.
- W Muzeum Sztuki Sakralnej przy katedrze przechowywane są dzieła wybitnych artystów. Jednym z najbardziej znanych jest obraz „Kuszenie świętego Tomasza z Akwinu”, przypisywany Diego Velázquezowi.
- Orihuela ma trzy wyjątkowe historyczne świątynie reprezentujące gotyk: katedrę El Salvador, kościół Świętych Justy i Rufiny oraz kościół Santiago el Mayor.
- Wielki Tydzień w Orihuela ma ponad 500-letnią tradycję. Początki lokalnych uroczystości związane są z kaplicą Loreto, założoną w 1536 roku.
- Wielkanocne procesje w Orihuela zostały uznane za wydarzenie o międzynarodowym znaczeniu turystycznym. Przyciągają miłośników tradycji religijnych i sztuki sakralnej z różnych części Hiszpanii.
- Jednym z najbardziej niezwykłych elementów Wielkiego Tygodnia jest La Diablesa, czyli figura przedstawiająca krzyż, szkielet i diabła. To jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli lokalnych procesji.
- W Wielki Czwartek podczas procesji Cristo del Silencio gasną miejskie światła. Ulice rozświetlają jedynie lampiony niesione przez uczestników, a atmosferę tworzy cisza przerywana tradycyjnym śpiewem Canto de la Pasión.
- Co roku w lipcu odbywają się tutaj obchody Moros y Cristianos. Uczestnicy zakładają historyczne stroje i odtwarzają wydarzenia związane z walkami chrześcijan i muzułmanów na Półwyspie Iberyjskim.
- Palmeral de San Antón, czyli gaj palmowy w Orihuela, jest drugim co do wielkości historycznym skupiskiem palm w Europie. Większy znajduje się w pobliskim Elche.
- W gaju Palmeral de San Antón dominują palmy daktylowe. Ich obecność wiąże się z dawnymi tradycjami rolniczymi i systemami nawadniania rozwijanymi na tych terenach w okresie panowania muzułmańskiego.
- Orihuela jest największą pod względem powierzchni gminą w prowincji Alicante. Jej obszar obejmuje nie tylko historyczne miasto w głębi lądu, ale również rozległe tereny wiejskie i nadmorską Orihuela Costa, oddaloną od centrum o ponad 20 kilometrów.









