Rzeka Brda i jak zorganizować spływ kajakowy

Rzeka Brda — Spływy kajakowe rzeką Brdą są ogromną atrakcją Kaszub, Borów Tucholskich i okolic. Zdaniem wielu Brda jest najpiękniejszą rzeką i szlakiem kajakowym w Polce.

Szlak wodny Górnej Brdy przez Kaszuby zdobył miano najpiękniejszego szlaku kajakowego w Polsce, a wielu uważa, że również w Europie. Szczególną cechą, która wyróżnia tę rzekę i ten jej odcinek na tle dziesiątek innych, jest jej niezwykła różnorodność.

Rzeka Brda i dzień w kajaku, nie mogę się doczekać

Podczas kilku godzin w kajaku możemy przemierzyć krainy, od łudząco podobnej do elfickiej Rivendell z opowiadań mistrza Tolkiena, po mroczną i pełną niebezpieczeństw Puszczę z gór Mglistych. Porównanie do krain z dzieł Tolkiena nie jest przypadkowe, płynąc cichą rzeką, wśród plusku wioseł i muzyki płynącej z otaczającej nas przyrody, to właśnie baśniowe klimaty są tym, co pierwsze przychodzi nam do głowy.

Rzeka Brda zmienia się nieustannie. Mijamy gęsty stary las, by po chwili wypłynąć na zalane słońcem pola, wrzosowiska, pastwiska czy porośnięte gęstym sitowiem i ciągnące się daleko rozlewiska. Zmienia się również kształt rzeki. Bywają chwile, gdy Brda przypomina zwykły strumień, a zaraz potem rozlewa się majestatycznie i szeroko, by niespodziewanie wpłynąć, do któregoś z licznych na jej drodze jezior.

Rzeka Brda i jeden z najpiękniejszych szlaków kajakowych w Polsce

Każdy, kto płynął rzeką Brdą w jej górnej części, jest zachwycony tym, co widział i co przeżył, a naprawdę niewielu wspomina o nudzie. Do dyspozycji mamy 233 kilometry szlaku kajakowego pełnego dzikiej przyrody i czystej wody. Można go pokonać w przeciągu 10 do 13 dni, w zależności od tempa i częstotliwości postojów podczas wyprawy. Mimo że Brda przyciąga swym pięknem ogromne rzesze spragnionych wypoczynku turystów, rzeka nie wydaje się zatłoczona. Często zdarza się płynąć godzinami, jedynie sporadycznie mijając lub będąc mijanym przez innych kajakarzy.

Rzeka Brda na całej, nadającej się do kajakowania, długości posiada 43 bezpośrednie zasilające ją dopływy. Na swojej trasie Brda przepływa przez 19 jezior i posiada wiele odnóg, co pozwala płynąć tym samym szlakiem z nieskończoną ilością opcji i zmiennych. Oczywiście nie każdy, kto ma ochotę popływać kajakiem po Brdzie, musi spędzić na wodzie tydzień czy dwa. Istnieje wiele szlaków przewidzianych na kilka dni lub nawet na kilka godzin, podczas których można doskonale się bawić. Pomagają w tym liczne lokalne firmy, często rodzinne, które chętnie zorganizują dokładnie taką wyprawę kajakową, jaką chcecie.

Rzeka Brda — Jak wygląda organizacja spływu kajakowego

Przygotowanie spływu kajakowego nie jest niczym trudnym, a tym bardziej skomplikowanym. Przez lata okoliczni mieszkańcy wyspecjalizowali się w organizacji spływów kajakowych i są w tym naprawdę dobrzy (bywają oczywiście wyjątki i radzę poszukać opinii na temat firmy, która przygotuje dla was spływ, nim podpiszecie umowę lub wpłacicie pieniądze).

Gdy już wybierzecie trasę, ocenicie swoje możliwości, wybierzecie termin spływu oraz firmę, która zapewni Wam sprzęt, czas ruszać na wodę. Najczęściej wygląda to tak, że spotykacie się w określonym miejscu, zostawiacie samochody czy inne środki lokomocji i zabieracie się z organizatorami do miejsca, w którym rozpoczyna się spływ. Na miejscu dostajecie kajaki, kapoki, wiosła oraz wszystko to, co zawiera Wasza umowa z organizatorem. Jeżeli spływ jest dłuższy lub bierze w nim udział wiele osób, radzę umówić się, by firma udostępniająca Wam kajaki przygotowała również prowiant na drogę.

Rzeka Brda — Należy rozważnie wybrać organizatora spływu kajakowego

Spływ dla kilku kajaków łatwo jest ogarnąć, lecz gdy na wodę trafia kilkanaście lub kilkadziesiąt łodzi i dwa razy więcej ludzi, zorganizowanie zwykłego śniadania czy przystanku może być stresujące. Pamiętajcie, że wielu z Waszych znajomych, rodziny czy przyjaciół nigdy nie było dłużej na wodzie i nie mają pojęcia co i kiedy będzie im potrzebne.

Dlatego też dużo prostsze jest podpisanie umowy z organizatorem na obiad w określonym miejscu. W takiej sytuacji czekać na was będzie gorący posiłek przy jednej ze stanic wodnych. Po godzinach wiosłowania zwykła grochówka smakuje jak kaczka w pomarańczach z pięciogwiazdkowej francuskiej restauracji. Po przerwie z ciepłym posiłkiem na talerzu powrót na wodę jest dużo przyjemniejszy.

Zakończenie spływu kajakowego jest podobne do jego początku tyle, że w drugą stronę. Po dopłynięciu w określone miejsce organizator odbiera kajaki i zapewnia Wam transport do miejsca, z którego wyruszyliście. Tam należy się rozliczyć i można wracać do domu z pakietem fantastycznych przeżyć.

Rzeka Brda — Niebezpieczeństwa podczas organizacji spływu kajakowego

Opisany wyżej scenariusz wygląda prosto i przyjemnie. Jednak każdy, kto brał udział w dużym spływie kajakowym, doskonale wie, ile rzeczy może się zdarzyć i skutecznie zepsuć całą zabawę.

• Po pierwsze, dobrze wybierzcie organizatora spływu. Nietrudno jest odszukać takie informacje w Internecie. Ludzie chętnie opisują nieudolne firmy, które nie specjalnie sobie radzą. Gdy przeczytacie, że uczestnicy spływu czekali godzinami na odebranie ich po zakończonym spływie, możecie założyć, że z Wami będzie podobnie.
• Sprawdźcie dokładnie sprzęt i wszystko to, co dostarcza Wam organizator spływu. Uszkodzone wiosła, podarte kapoki czy dziurawy kajak skutecznie zepsują wam przygodę na wodzie.
• Dokładnie umówcie się na miejsce rozpoczęcia i zakończenia spływu.
• Upewnijcie się, że organizator ma dokładne dane o ilości uczestników spływu kajakowego, w którym bierzecie udział. Podczas ostatniej naszej wyprawy tuż przed zejściem na wodę okazało się, że zabrakło kajaka dla jednego z przyjaciół i cała grupa spędziła godzinę na brzegu, czekając, aż kierowca wróci z potrzebnym sprzętem.
• Jeżeli organizator ma przygotować dla was posiłek na szlaku, ustalcie dokładnie godzinę i miejsce. Słyszałem smutne historie, gdy głodni ludzie czekali na obiad, a tan stał rozstawiony na stołach przy następnej stanicy wodnej.

Rzeka Brda — Niebezpieczeństwa podczas trwania spływu kajakowego

• Pamiętajmy o tym, że ludzie lubią się gubić. Wydaje się to dziwne, zgubić się na rzece! Jednak są tacy, którzy to potrafią. Należy na samym początku ustalić miejsca zbiórek i starać się nie zostawiać w tyle żadnego z uczestników spływu.
• Kajaki potrafią się przewracać zwłaszcza z niedoświadczoną załogą na pokładzie. W takim przypadku bardzo pomocni mogą być towarzysze wyprawy. Jeżeli więc zostaniecie na szarym końcu, nikt może nawet nie zauważyć Waszych problemów i będziecie musieli radzić sobie sami. Podobnie dzieje się, gdy wysforujecie się zbytnio do przodu.
• Ludzie zapominają o podstawowych rzeczach niezbędnych podczas spływu. Brak wody, przekąsek czy nawet ręcznika może okazać się dużym problemem.
• Pamiętajmy, że nie każdy członek drużyny jest w stanie pokonać w kajaku ten sam odcinek. Musicie mieć plan B na wypadek, gdy część ludzi nie będzie chciała czy mogła płynąć dalej.
• Jeżeli spływ trwa więcej niż jeden dzień, musicie być pewni, że macie wystarczającą ilość miejsc noclegowych. Smutne jest, gdy nagle jedna czy kilka osób nie ma gdzie spędzić nocy.
• Radzę również wcześniej zorientować się co do pogody na czas trwania spływu. Nam przydarzyła się burza i ulewny deszcz podczas pobytu na wodzie. Szczęśliwie był to tylko kilkugodzinny, relaksacyjny spływ, a nie kilkudniowa wyprawa więc pioruny i mrok w samym środku dnia były tylko przygodą. Jeżeli jednak traficie na takie zmiany pogodowe na początku długiego kajakowania, zaręczam, że część członków drużyny szybko odpadnie.

Rzeka Brda — przystanki i stanice wodne na Górnej Brdzie

Brda jest cenionym przez turystów szlakiem wodnym. Co za tym idzie, przygotowano na jej brzegach liczne stanice wodne i przystanki, na których kajakarze mogą rozpocząć spływ, zakończyć go lub zwyczajnie odpocząć. Opiszemy dziś jeden z odcinków rzeki, który szczególnie przypadł nam do gustu i do którego wracamy zawsze, gdy mamy ochotę na dobrą zabawę z wiosłami. Miejsc postojowych na rzece Brdzie jest naprawdę sporo, a najbardziej znane z nich wymieniłem poniżej.

Stanica wodna Żołna na rzece Brdzie

Ten przystanek na rzece Brda położony jest w pobliżu wsi Żołna oraz leżących nieco dalej wsiach Lipczynek i Szyszka. Są to typowe osady leśne nadwodne. Powstały one w połowie wieku XIX, gdy nad brzegiem rzeki utworzono huty szkła. Przez pewien okres były one znane i produkowały cenione wyroby szklane, jednak rozwój przemysłu szklanego w wielkich ośrodkach przemysłowych doprowadził do ich zamknięcia. Dziś po szklanych piecach nie został nawet ślad. Nieopodal stanicy Żołna leży rezerwat przyrody Bagnisko Niedźwiady. Stoją w nim chronione sosny tworzące bór oraz liczne torfowiska leśne. W stanicy dostępne są miejsca na piknik i ognisko.

Stanica wodna Nowa Brda na rzece Brdzie

Nowa Brda to kolejna osada w górnym biegu rzeki. Leży w okolicach Przechlewa i to tam proponuję szukać organizatorów kajakowych spływów. Rzeka na tej wysokości jest bardzo malownicza i biegnie przez gęste bory i lasy. W okolicy osady w XV wieku zbudowano papiernię, która dostarczała papier do najznamienitszych dworów na pomorzu. Innym ciekawym zabytkiem był nieistniejąca już młyn wodny z początków XX wieku. Jednak osada Nowa Brda zasłynęła tym, że to właśnie tutaj w roku 1953 ks. Karol Wojtyła, przyszły Jan Paweł II spuścił na wodę kajak i popłynął w dół rzeki. Dla upamiętnienia tego wydarzenia na lewym brzegu Brdy stoi kamienny obelisk.

Stanica wodna Folbryk na rzece Brdzie

Przystanek Folbryk rozpoczyna górny odcinek rzeki Brdy. Jest to bardzo ciekawa część rzeki, a jednocześnie bardzo krótki, lecz dość trudny i wymagający. W całym korycie rzeki na wysokości Folbryka leżą powalone pnie, gałęzie oraz duże głazy, które skutecznie uniemożliwiają wiosłowanie. Jeżeli poziom wody jest niski, to wielokrotnie trzeba wychodzić z kajaka, by przedostać się przez przeszkody. Jest to ta część rzeki, którą się kocha lub nienawidzi.

W okolicy stanicy wodnej znajduje się rezerwat przyrody Przystań. Jest to rezerwat wodny, który jest domem dla licznych bobrów i wydry. Zwierzęta te mogą być dodatkową atrakcją spływu, o ile zachowacie ciszę i spokój.

Stanica wodna Garbaty Most na rzece Brdzie

Stanica przy Garbatym Moście jest niedużym przystankiem nieposiadającym specjalnego przygotowania turystycznego. Choć bardzo się starałem, nie udało mi się dociec jak powstała taka niezwykła nazwa dla tej osady. Jedna z wędrujących przez okoliczne nieużytki pań zdradziła mi, że poprzedni most, jeszcze drewniany, wyglądał nieco, jak by miał garb. Kto inny opowiedział o garbatym budowniczym mostów z Bydgoszczy, który w XVIII wieku wybudował przeprawę przez Brdę w tym właśnie miejscu. Jak było naprawdę, nie potrafię powiedzieć. Jeżeli znacie jakąś ciekawą historię z Garbatym Mostem związaną, będziemy wdzięczni.

W okolicy Garbatego Mostu znajduje się rezerwat przyrody Osiedle Kormoranów. Choć dziś kormoranów już tam nie ma, jest to wciąż miejsce lęgowe dla dzikiego ptactwa, w tym rzadkich czapli. Poza lęgowiskami znajduje się tu kilkusetletni las bukowy.

Stanica wodna Dolinka na rzece Brdzie

Przy stanicy wodnej Dolinka oba brzegi rzeki Brda łączy drewniany most drogowy. Jest on częścią trasy łączącej Przechlewo i Pakotulsko oraz Rzeczenicę. Dolinka jest ostatnią stanicą wodną tuż przed tym, gdy Brda wpłynie do niedalekich jezior. Największe jest jezioro Szczytno potem Końskie oraz najmniejsze Szczytno Małe.

Stanica wodna Płaszczyca na rzece Brdzie

Płaszczyca była w przeszłości dużym majątkiem ziemskim, dzięki temu wieś może pochwalić się starym dworem szlacheckim zbudowanym pod koniec XVIII wieku. Wokół dworu rozciąga się piękny park graniczący z polami i lasem. Na terenie stanicy wodnej w osadzie Płaszczyca stoją przygotowane miejsca do biwakowania oraz kamienny krąg na ognisko.

Stanica wodna Sąpolno na rzece Brdzie

Odcinek Brdy, która płynie w okolicy Sąpolna, jest bardzo malowniczy i łagodny dla kajakarzy. Rzeka wije się w tym miejscu wśród gęstych lasów i łąk. Niedaleko za osadą w Sąpolnie rozpoczynają się rozlewiska, zdroje i tereny bagniste. Miejsce to jest bardzo bogate w lokalną faunę i florę. Znajdują się tu liczne stanowiska bobrów oraz mnóstwo ptactwa wodnego, które upatrzyło sobie te tereny na lęgowiska. Na odcinku w okolicach stanicy Sąpolno, oba brzegi rzeki łączą liczne mosty i wiadukty, a rzeka płynie łagodnie głębokim wąwozem. Opisany powyżej szlak to tylko jedna z opcji, jakie oferuje piękna Brda. Jest to jednak nasza ulubiona część rzeki, do której wracamy najchętniej.

Po minięciu stanicy wodnej Sąpolno Brda wpływa do jeziora Charzykowskiego. Potem mija jezioro Karsińskie i Witoczno, w którym przecina się z rzeką Zbrzycą, ona również jest pięknym szlakiem kajakowym. Po drodze Brda mija wiele ciekawych wsi i osad, które oferują niezliczone ilości atrakcji. Popularnym miejscem na postój i zwiedzanie jest wieś Swornegacie, o której pisaliśmy już na Naszych Szlakach.

Następnie Brda mija Męcikał, by w końcu zatrzymać się na tamie wodnej w Mylofie. Dzięki zaporze na Brdzie w tym miejscu powstał sztuczny zbiornik wodny. Leży on w Borach Tucholskich i otoczony jest pięknym, starym lasem. Zbiornik ten powstał w połowie XIX wieku i jest najstarszym sztucznym zbiornikiem wodnym w Polsce.

Zapora w Mylofie to niezwykle malownicze miejsce na rzece Brdzie

Zapora tworząca rozlewisko rozdziela w tym miejscu rzekę na koryto starej rzeki i Wielki Kanał Brdy. Ten ostatni powstał w celu nawadniania wykarczowanych w XIX wieku dużych obszarów starych Borów Tucholskich. Gorąco polecamy zostać dłużej przy tym niezwykłym hydro-zabytku, gdyż zobaczyć tu można unikatowy przepust schodkowy oraz specjalne pochylnie do spływu, ściętych w górze rzeki drzew.

Następne miasta, przez które płynie Brda to Rytel z licznymi zabytkami i stanowiskami archeologicznymi. Co ciekawe wieś Rytel jest niemal w całości zamieszkana przez Borowiaków, grupę etniczną pochodzenia kaszubskiego od wieków zamieszkujących Bory Tucholskie.

Kolejną ciekawą wsią, którą mija rzeka Brda, są Woziwody. Po wyjściu z kajaka można tu zobaczyć między innymi stary dąb Zbyszko, który jest pomnikiem przyrody. Ciekawszy jest jednak budynek dawnej gorzelni, wyobraźcie sobie tylko historię tego miejsca. Po minięciu wsi Woziwody rzeka płynie do Rudzkiego Mostu potem do Gostycyna i przez liczne jeziorka w dolnym biegu, płynie do Bydgoszczy gdzie wpada do Wisły.

Podsumowanie wyprawy szlakiem wodnym Górnej Brdy

Rzeka Brda jest piękną i bardzo ciekawą rzeką. W ciągu godziny w kajaku potrafi zmienić się nie do poznania, co czyni kajakowanie jej nurtem wielką przygodą. Istnieje wiele szlaków krótszych lub dłuższych, które pozwolą Wam doskonale bawić się i spędzić na wodzie niepowtarzalne chwile. Brzegi rzeki są dobrze przygotowane do uprawiania kajakarstwa i szeroko pojętej turystyki. W wielu miejscach można rozbijać namioty, organizować imprezy i spotkania.

W mijanych wsiach mieszkańcy przygotowali liczne atrakcje. Między innymi są to przysmaki lokalnej kuchni takie jak pieczenie chleba, kaszubskich racuchów (ruchanków) czy szykowanie mięs według dawnych przepisów. Organizowane są festiwale muzyki ludowej oraz inne kolorowe zabawy. Z wielką przyjemnością posłuchamy o Waszych ulubionych odcinkach rzeki Brdy i nie tylko. Najciekawsze historie trafią na łamy Naszych Szlaków wraz z danymi autora.

Kilka słów o współpracy

Już na samym początku, gdy niniejszy artykuł pojawił się na naszej stronie, wiele osób pytało o polecaną przez nas firmę organizującą spływy kajakowe na Górnej Brdzie. Korzystaliśmy z wielu takich firm, jedne okazywały się bardziej kompetentne od innych, lecz jak dotychczas żadna z firm nie zgłosiła chęci współpracy z Naszymi Szlakami. Gdy takowa się pojawi, dobrze sprawdzimy jej przygotowanie do świadczenia powyższych usług i szczegółowo je opiszemy.

Rzeka Brda ciekawostki i informacje

• Rzeka Brda jest lewym dopływem Wisły i płynie przez północną Polskę.
• Dawna nazwa Brdy brzmiała Dbra co oznaczało wąwóz lub dolina z wodą. Inne staropolskie słowo opisujące rzekę Brdę to debrza co znaczyło zarośnięta.
• Długość Brdy to 238 kilometrów, z czego spławne jest aż 210 kilometrów.
• Rzeka Brda płynie przez dwa województwa — pomorskie i kujawsko-pomorskie i zasilana jest przez aż 43 dopływy.
• Rzeka Brda to rzeka o najniższym wahaniu przepływów. Wynika to z dużej ilości jezior, przez które przepływa oraz kilka sztucznych zbiorników zaporowych.
• Jakość wody w Brdzie jest dobra, na większości odcinków waha się pomiędzy pierwszą klasą a drugą. Czyni to z Brdy najczystszą rzeką w tej części kraju.
• Dzięki dużej czystości wód Brdę zamieszkuje wiele rzadkich gatunków ryb. Są to między innymi kleń, sandacz, szczupak i pstrąg potokowy.
• W połowie dwudziestego wieku na Brdzie w miejscowości Pieczyska zbudowano zaporę, dzięki której powstało Jezioro Koronowskie.
• Rzeka Brda używana była jako droga wodna już niemal tysiąc lat temu. W owych czasach spławiano Brdą drewno z Borów Tucholskich, a później barki rzeczne woziły zboże do portu w Bydgoszczy, by potem Wisłą przesłać je do Gdańska.
• Rzeka Brda, po licznych regulacjach, wpisana została do Europejskiej sieci dróg wodnych. Nosi ona międzynarodową nazwę E70.
• W roku 1855 na Brdę wypłynął pierwszy rzeczny statek parowy.
• Podczas rozbiorów Brda była ważnym szlakiem transportu drewna do Niemiec. Bory Tucholskie były wycinane na ogromną skalę, a drewno z nich pozyskane zaspokajało ponad jedną trzecią całego zapotrzebowania cesarstwa niemieckiego.
• Na Brdzie powstało wiele hydro budowli o unikatowych walorach. Przykładem jest elektrownia wodna zbudowana w roku 1902 i działająca aż do wybuchu II wojny światowej.
• Brda nazywana jest królową spływów kajakowych i uznawana jest za najpiękniejszy szlak wodny w Kraju. Poza spływami kajakowymi, wzdłuż Brdy można uprawiać wędrówki piesze. Pomagają w tym liczne szlaki turystyczne.
• W osadzie Nowa Brda znajduje się obelisk kamienny upamiętniający wizytę w tym miejscu Karola Wojtyły, przyszłego papieża.
• Wielka Armia Napoleońska przeprawiała się przez Brdę w miejscowości Drzewicz.
• Odcinek Brdy na wysokości Rytla, uznawany jest za posiadający wyjątkowo zdrowy mikroklimat, gdyż rzeka płynie przez stary las, w którym Sosna Pospolita wydziela silne związki eteryczne.
• Na wysokości 88 kilometra rzeki w miejscowości Wymysłowie powstało muzeum im. Sath-Oka, polskiego Indianina z kanadyjskiego plemienia Szawanezów. Był on żołnierzem Armii Krajowej oraz podróżnikiem i pisarzem. Wędrując przez Bory Tucholskie, zakochał się w nich tak mocno, że postanowił osiąść tu na zawsze.
• Na 78 kilometrze znajduje się malownicze uroczysko zwane Piekiełko. Złą sławę zyskało sobie, gdyż skutecznie utrudniało flisakom spławianie drewna w dół rzeki.
• W Bydgoszczy rzeka Brda płynie w otoczeniu pięknych zabytków i historycznych miejsc na starówce.