Plaza de Oriente w Madrycie królewski park w sercu miasta

Jeżeli wybierasz się do Pałacu Królewskiego w Madrycie, prawdopodobnie przejdziesz przez Plaza de Oriente. I powiem Ci od razu – nie traktuj tego miejsca wyłącznie jako placu prowadzącego do jednej z największych atrakcji hiszpańskiej stolicy. Warto zatrzymać się tutaj na dłuższą chwilę, usiąść na ławce i spokojnie rozejrzeć dookoła.

Plaza de Oriente nie jest wielkim parkiem, w którym można godzinami spacerować po leśnych ścieżkach. To raczej elegancki ogród miejski, otoczony monumentalną architekturą. Z jednej strony zobaczysz ogromny Pałac Królewski w Madrycie, a z drugiej fasadę Teatro Real, czyli najważniejszej opery w mieście. Trudno wyobrazić sobie bardziej reprezentacyjne otoczenie.

Mnie najbardziej spodobał się tutaj kontrast pomiędzy spokojną zielenią ogrodu a potężną bryłą pałacu. Madryt jest głośny, pełen samochodów, restauracji i ludzi spieszących w różnych kierunkach. Tymczasem wystarczy wejść pomiędzy żywopłoty Plaza de Oriente, aby na chwilę zwolnić. Poniżej opowiem o historii parku i wszystkim tym, co udało mi się znaleźć na jego temat.

Plaza de Oriente – plac, ogród czy park?

Nazwa może być trochę myląca. Plaza de Oriente oznacza dosłownie Plac Wschodni, ale miejsce bardziej przypomina reprezentacyjny park miejski niż typowy kamienny plac. Znajduje się po wschodniej stronie Pałacu Królewskiego i zajmuje około 1,6 hektara. Oficjalne materiały turystyczne Madrytu opisują je jako jeden z najbardziej znanych historycznych ogrodów miasta. Plaza de Oriente łączy królewską rezydencję z gmachem Teatro Real.

Moim zdaniem najlepiej wejść tutaj od strony teatru. Pałac pojawia się wówczas przed Tobą stopniowo, a nie od razu. Najpierw widzisz drzewa, posągi i pomnik stojący pośrodku ogrodu, a dopiero za nimi ogromną fasadę królewskiej rezydencji. Ten widok naprawdę robi wrażenie, szczególnie rano, zanim pojawią się większe grupy turystyczne.

Nie musisz jednak planować na Plaza de Oriente kilku godzin. Na spokojny spacer wystarczy około 30–45 minut. Jeżeli zechcesz posiedzieć na ławce, zrobić zdjęcia albo zajrzeć do jednego z lokali przy placu, możesz zostać znacznie dłużej.

Historia Plaza de Oriente

Pomysł stworzenia reprezentacyjnej przestrzeni przed Pałacem Królewskim pojawił się już w czasach panowania Józefa Bonaparte, brata Napoleona, który został królem Hiszpanii w 1808 roku. Hiszpanie nie darzyli go szczególną sympatią, ale trzeba przyznać, że miał duże ambicje dotyczące przebudowy Madrytu.

Józef Bonaparte chciał odsłonić wschodnią fasadę pałacu i stworzyć przed nią przestronny plac. Aby tego dokonać, nakazał wyburzenie stojących w tym miejscu domów, kościołów i innych zabudowań. Właśnie z tego powodu mieszkańcy nazywali go czasem „królem placów”. Nie zawsze był to komplement.

Po jego upadku prace nad zagospodarowaniem terenu trwały jeszcze przez wiele lat. Dzisiejszy wygląd Plaza de Oriente zaczął się kształtować w XIX wieku, za panowania królowej Izabeli II. W 1844 roku architekt Narciso Pascual y Colomer przygotował projekt reprezentacyjnego placu i ogrodów. Później teren kilkukrotnie przebudowywano. Jedną z najważniejszych współczesnych modernizacji przeprowadzono w latach 90. XX wieku pod kierunkiem architekta Miguela de Oriola. Dziś trudno uwierzyć, że kiedyś stała tutaj gęsta zabudowa. Plac wydaje się naturalnym przedłużeniem pałacu, jakby oba miejsca od początku zaplanowano jako jedną całość.

Pomnik Filipa IV – koń, który przeczy grawitacji

Centralnym punktem Plaza de Oriente jest konny pomnik króla Filipa IV. Warto podejść bliżej, ponieważ nie jest to kolejny zwyczajny władca odlany z brązu. Koń został przedstawiony w dynamicznej pozie, wsparty jedynie na tylnych nogach. W XVII wieku wykonanie takiej rzeźby było ogromnym wyzwaniem technicznym. Jej autorem był włoski rzeźbiarz Pietro Tacca, który stworzył monument na podstawie wizerunku króla namalowanego przez Diega Velázqueza. Pomnik ukończono w pierwszej połowie XVII wieku, natomiast w centrum Plaza de Oriente ustawiono go dopiero w XIX stuleciu.

Kiedy staniesz obok, spójrz nie tylko na króla, ale przede wszystkim na konia. Przód rzeźby musiał być odpowiednio lekki, natomiast jej tylna część została dociążona. Dzięki temu ogromny brązowy monument zachowuje równowagę. Nie trzeba interesować się sztuką, żeby docenić tę konstrukcję. Sam przez dłuższą chwilę chodziłem wokół pomnika i próbowałem zrozumieć, jak udało się go wykonać w czasach, gdy nikt nie dysponował komputerowym modelem ani nowoczesnym sprzętem.

Kamienni królowie na Plaza de Oriente

Podczas spaceru zauważysz dwa rzędy wapiennych posągów przedstawiających dawnych monarchów. Łącznie na Plaza de Oriente ustawiono 20 figur – pięciu władców wizygockich oraz piętnastu monarchów związanych z pierwszymi chrześcijańskimi królestwami Półwyspu Iberyjskiego.

Posągi powstały w XVIII wieku i pierwotnie miały trafić na balustradę Pałacu Królewskiego. Ostatecznie uznano jednak, że są zbyt ciężkie, dlatego część ustawiono na Plaza de Oriente, a pozostałe znalazły się w innych miejscach Madrytu. Przyznam Ci się, że nie próbowałem zapamiętać wszystkich imion. Po kilku królach zaczynają się trochę mieszać, zwłaszcza że większość patrzy na przechodniów z podobnie poważną miną. Same figury tworzą jednak niezwykłą scenerię i dobrze pasują do królewskiego charakteru placu.

Jardines del Cabo Noval i Jardines de Lepanto

Plaza de Oriente składa się z kilku części. Pośrodku znajdują się regularne ogrody otaczające pomnik Filipa IV. Po stronie północnej leży Jardines del Cabo Noval, natomiast po południowej Jardines de Lepanto.

Szczególnie przyjemnie wspominam północną część. Jest spokojniejsza, bardziej zacieniona i pozwala odpocząć od ruchu panującego przy pałacu. Jeżeli chcesz poznać ją dokładniej, zajrzyj do mojego osobnego przewodnika po Jardines del Cabo Noval w Madrycie. Opisałem tam również historię monumentu poświęconego Luisowi Novalowi Ferrao oraz podałem praktyczne informacje przydatne podczas zwiedzania.

Południowa część ogrodu nosi nazwę Lepanto, upamiętniającą słynną bitwę morską z 1571 roku. Obie boczne części są mniej formalne od głównego ogrodu. Rosnące tam większe drzewa dają więcej cienia, co latem ma ogromne znaczenie. Madryckie słońce potrafi być bezlitosne, zwłaszcza w środku dnia.

Pałac Królewski widziany z Plaza de Oriente

Największą ozdobą tego miejsca pozostaje oczywiście Pałac Królewski. Z Plaza de Oriente oglądasz jego wschodnią fasadę, przed którą znajduje się Puerta del Príncipe, czyli Brama Książęca.

Budynek wygląda stąd wyjątkowo monumentalnie. Dopiero gdy podejdziesz bliżej, zaczynasz zdawać sobie sprawę z jego ogromu. Pałac ma około 135 tysięcy metrów kwadratowych powierzchni i ponad 3400 pomieszczeń. Jeśli zamierzasz wejść do środka, przygotowałem osobny przewodnik po Pałacu Królewskim w Madrycie, w którym opisuję sale, najważniejsze eksponaty, historię rezydencji oraz moje wrażenia ze zwiedzania.

Radziłbym Ci najpierw obejść Plaza de Oriente, a dopiero później wejść do pałacu. Dzięki temu zobaczysz rezydencję w odpowiednim otoczeniu. Po zwiedzaniu możesz natomiast wrócić do ogrodu, usiąść na ławce i dać nogom odpocząć. Uwierz mi, po przejściu pałacowych komnat taki przystanek bardzo się przydaje.

Kiedy najlepiej odwiedzić Plaza de Oriente i co zobaczyć w jego pobliżu

Najbardziej podobało mi się tutaj rano. Powietrze było jeszcze chłodniejsze, a alejki nie zdążyły wypełnić się zorganizowanymi grupami. Światło padające na fasadę pałacu sprzyjało również fotografowaniu. Wieczorem plac nabiera innego charakteru. Podświetlony Pałac Królewski i Teatro Real tworzą bardzo elegancką scenerię, a w okolicznych restauracjach i kawiarniach robi się gwarno. To dobre miejsce na spokojny spacer po kolacji.

Latem unikałbym godzin pomiędzy 13:00 a 17:00. W centralnej części ogrodu nie ma dużo cienia, a temperatura potrafi przekraczać 35 stopni. W takim przypadku lepiej schować się pod drzewami w bocznych ogrodach albo przyjść późnym popołudniem. Wstęp na Plaza de Oriente jest bezpłatny. Najłatwiej dotrzesz tutaj metrem – najbliższa stacja to Ópera, obsługiwana przez linie 2, 5 oraz Ramal.

Położenie placu jest wręcz idealne do dalszego zwiedzania Madrytu. Tuż obok znajdują się Pałac Królewski, katedra Almudena, Jardines de Sabatini i Teatro Real. Kilka minut spacerem dzieli Cię również od Plaza Mayor. Jeżeli zgłodniejesz, możesz przejść do Mercado de San Miguel. To jedno z najbardziej znanych miejsc kulinarnych w centrum Madrytu. Ostrzegam jednak, że ceny są tam wyraźnie wyższe niż w zwykłych barach, a latem tłum potrafi skutecznie odebrać przyjemność z wybierania tapas.

Na dłuższy odpoczynek wśród zieleni zostawiłbym natomiast Park Retiro w Madrycie. Plaza de Oriente jest eleganckim ogrodem reprezentacyjnym, podczas gdy Retiro stanowi ogromny park, w którym bez problemu można spędzić pół dnia.

Czy warto zobaczyć Plaza de Oriente? – Maja subiektywna opinia

Moim zdaniem zdecydowanie tak, choć nie traktowałbym tego miejsca jako samodzielnej atrakcji na kilka godzin. Plaza de Oriente najlepiej sprawdza się jako część spaceru po królewskiej dzielnicy Madrytu. To właśnie tutaj możesz zatrzymać się pomiędzy kolejnymi zabytkami, przyjrzeć się Pałacowi Królewskiemu i przez chwilę poczuć atmosferę dawnego dworu. Nie ma krzykliwych atrakcji, rozbudowanej infrastruktury ani kolejek do kas. Są za to drzewa, kwiaty, posągi i jeden z najpiękniejszych widoków na królewską rezydencję.

Gdybym miał Ci dać jedną radę, powiedziałbym: nie przebiegaj przez Plaza de Oriente w drodze do pałacu. Zwolnij, obejdź pomnik Filipa IV, spójrz w twarze kamiennych królów i znajdź wolną ławkę. Właśnie takie spokojne chwile często pamiętam z podróży znacznie dłużej niż kolejną salę wypełnioną złotem.

Plaza de Oriente fakty, informacje i ciekawostki

• Nazwa placu nie odnosi się do Dalekiego Wschodu. Plaza de Oriente oznacza po prostu Plac Wschodni, ponieważ znajduje się po wschodniej stronie Pałacu Królewskiego. Nazwa opisuje więc jego położenie względem królewskiej rezydencji.
• Plaza de Oriente jest jednocześnie placem i ogrodem. Chociaż oficjalnie nazywany jest placem, jego znaczną część zajmują alejki, drzewa, rabaty kwiatowe oraz przystrzyżone żywopłoty. Miejsce bardziej przypomina reprezentacyjny park miejski.
• Pomysł utworzenia placu pojawił się za panowania Józefa Bonaparte. Brat Napoleona, który został królem Hiszpanii w 1808 roku, chciał odsłonić wschodnią fasadę Pałacu Królewskiego i stworzyć przed nią monumentalną przestrzeń.
• Budowa placu wiązała się z wyburzeniem starszych zabudowań. Na polecenie Józefa Bonaparte usunięto z tego terenu kilkadziesiąt domów oraz budynków sakralnych. Dzięki temu powstała otwarta przestrzeń pomiędzy pałacem a dzisiejszym Teatro Real.
• Mieszkańcy Madrytu nazywali Józefa Bonaparte „królem placów”. Przydomek ten wynikał z licznych wyburzeń przeprowadzanych podczas przebudowy miasta. W języku hiszpańskim określano go jako Pepe Plazuelas, co nie zawsze miało przyjazne znaczenie.
• Dzisiejszy układ Plaza de Oriente pochodzi głównie z XIX wieku. Ostateczny projekt reprezentacyjnego placu przygotował w 1844 roku architekt Narciso Pascual y Colomer. Prace prowadzono podczas panowania królowej Izabeli II.
• Plac łączy dwie ważne budowle Madrytu. Po jego zachodniej stronie stoi Pałac Królewski, natomiast po stronie wschodniej znajduje się Teatro Real. Dzięki temu Plaza de Oriente tworzy reprezentacyjne połączenie monarchii ze światem kultury.
• Centralnym punktem placu jest pomnik Filipa IV. Król został przedstawiony na grzbiecie konia stojącego na tylnych nogach. Monument należy do najbardziej rozpoznawalnych i najcenniejszych pomników konnych znajdujących się w Madrycie.
• Pomnik Filipa IV był niezwykłym osiągnięciem technicznym. Pietro Tacca musiał odpowiednio rozłożyć ciężar ogromnej rzeźby, aby koń zachował równowagę. Przednia część odlewu jest cieńsza i lżejsza, a tylna wyraźnie cięższa.
• Wygląd króla i konia oparto na dziele Diega Velázqueza. Pietro Tacca nie tworzył pomnika wyłącznie na podstawie własnej wyobraźni. Inspiracją był portret konny Filipa IV namalowany przez jednego z najwybitniejszych artystów hiszpańskiego baroku.
• Pomnik nie od początku stał na Plaza de Oriente. Rzeźbę ukończono w XVII wieku, lecz w centralnym punkcie placu ustawiono ją dopiero w 1843 roku. Wcześniej znajdowała się między innymi w królewskich ogrodach Buen Retiro.
• Na Plaza de Oriente stoi 20 kamiennych posągów monarchów. Rzeźby przedstawiają pięciu władców wizygockich oraz piętnastu królów związanych z chrześcijańskimi państwami powstającymi podczas rekonkwisty.
• Posągi monarchów miały ozdabiać dach Pałacu Królewskiego. W XVIII wieku planowano ustawić je na górnej balustradzie rezydencji. Ostatecznie zrezygnowano z tego pomysłu, a figury rozmieszczono na placu i w innych częściach miasta.
• Z rzeźbami wiąże się popularna madrycka legenda. Według opowieści królowa Elżbieta Farnese miała zobaczyć we śnie posągi spadające z pałacu i zabijające ludzi. Przerażona wizją nakazała pozostawić figury na ziemi. Historycy częściej wskazują jednak względy konstrukcyjne i estetyczne.
• Kamienni władcy bywają nazywani „grubymi królami”. Mieszkańcy Madrytu określają ich czasem mianem reyes gordos. Przydomek nawiązuje do masywnych sylwetek oraz ciężkich szat, w których przedstawiono monarchów.
• Plaza de Oriente składa się z trzech części ogrodowych. Oprócz centralnego ogrodu z pomnikiem Filipa IV znajdują się tutaj Jardines del Cabo Noval po stronie północnej oraz Jardines de Lepanto po stronie południowej.
• Północna część ogrodu upamiętnia hiszpańskiego żołnierza. Jardines del Cabo Noval noszą nazwę na cześć Luisa Novala Ferrao, który zginął w 1909 roku podczas walk w pobliżu Melilli. Na terenie ogrodu stoi poświęcony mu monument.
• Południowa część Plaza de Oriente przypomina o bitwie pod Lepanto. Starcie z 1571 roku zakończyło się zwycięstwem floty Świętej Ligi nad Imperium Osmańskim. W bitwie uczestniczył także Miguel de Cervantes, późniejszy autor „Don Kichota”.
• Pod placem znajduje się parking oraz tunel drogowy. Podczas dużej przebudowy zakończonej w 1997 roku ruch samochodowy przeniesiono pod ziemię. Dzięki temu powierzchnia Plaza de Oriente stała się spokojniejsza i bardziej przyjazna dla spacerowiczów.
• Plaza de Oriente jest jednym z najlepszych punktów widokowych na Pałac Królewski. Szczególnie dobrze prezentuje się stąd wschodnia fasada rezydencji. Najlepsze warunki do fotografowania panują rano oraz wieczorem, kiedy pałac i pobliski teatr są efektownie oświetlone.

Angielska wersja językowa