Kościół Świętej Trójcy w Kościerzynie to jeden z zabytków miasta, który warto dodać do listy atrakcji.
Jak pewnie wiesz z kościołem jako instytucją niewiele mnie łączy. Jednak lubię odwiedzać świątynie, gdyż w starych murach kościołów w ich wnętrzach kryje się często lokalna historia i zapis dziejów, ….
Kościół Świętej Trójcy w Kościerzynie zwraca uwagę przede wszystkim charakterystyczną neobarokową bryłą z wysoką wieżą, ale prawdziwym skarbem jest wnętrze. Dzisiejsza świątynia powstała na początku XX wieku, jednak kryje w sobie wyposażenie pochodzące z wcześniejszych kościołów stojących w tym miejscu nawet kilkaset lat wcześniej. Dzięki temu podczas jednej wizyty możesz zobaczyć zabytki z różnych epok.
Kościół jest również ważnym miejscem kultu maryjnego. Znajduje się tutaj obraz Matki Bożej Kościerskiej – Królowej Rodzin, a świątynia od 1997 roku nosi tytuł Sanktuarium Maryjnego Matki Bożej Kościerskiej – Królowej Rodzin. W artykule poniżej opowiem o naszej wizycie w kościele oraz o jego ciekawej historii. Odpowiem również na kilka pytań, a także znajdę dla Ciebie masę ciekawych informacji i niezwykłych faktów związanych z tą świątynią.
Kościół Świętej Trójcy w Kościerzynie i jego niezwykła historia



Historia kościoła Świętej Trójcy w Kościerzynie jest znacznie starsza niż obecna neobarokowa świątynia. Dzisiejszy budynek pochodzi dopiero z początku XX wieku, ale tradycja parafii sięga średniowiecza. To właśnie ta wielowiekowa historia sprawia, że podczas zwiedzania kościoła warto patrzeć nie tylko na jego architekturę, ale również na zachowane wyposażenie. W wielu miejscach są to zabytki pochodzące z wcześniejszych kościołów stojących tutaj przed obecnym.
Pierwsza wzmianka o parafii kościerskiej pochodzi z 1210 roku. Od początku swojego istnienia aż do 1826 roku należała ona do diecezji włocławskiej. Później została włączona do diecezji chełmińskiej z siedzibą w Pelplinie i jednocześnie stała się siedzibą dekanatu. Nie zachowały się jednak dokładne informacje pozwalające odtworzyć wygląd pierwszej średniowiecznej świątyni. Wiadomo natomiast, że kościół w Kościerzynie przez długi czas był budowlą drewnianą. Potwierdza to między innymi sprawozdanie z wizytacji biskupiej z 1583 roku, w którym odnotowano istnienie drewnianego kościoła.
Świątynia nie miała jednak spokojnej historii. Kościół był kilkakrotnie niszczony przez pożary. Źródła parafialne wymieniają pożary z 1463 i 1626 roku. Każda taka katastrofa oznaczała konieczność odbudowy, a czasami również zmianę wyglądu świątyni. W XVII wieku mieszkańcy Kościerzyny doczekali się murowanej świątyni. W 1642 roku wzniesiono nowy kościół, który zastąpił wcześniejszą drewnianą budowlę. Był to ważny moment w dziejach parafii, ponieważ właśnie z tego kościoła pochodzi część wyposażenia, które możemy oglądać również dzisiaj.
Z tego okresu pochodzi między innymi obecny ołtarz główny, należący stylistycznie do okresu przejściowego pomiędzy renesansem a barokiem. Z dawnej świątyni zachowały się również niektóre ołtarze boczne, stalle oraz obrazy. Dzięki temu historia XVII-wiecznego kościoła nie została całkowicie zatarta przez późniejsze przebudowy. Warto o tym pamiętać podczas zwiedzania. Obecny kościół może wyglądać jak jednolita budowla z początku XX wieku, ale jego wnętrze jest właściwie połączeniem kilku epok.
Kolejny tragiczny rozdział przyniósł początek XVIII wieku. W 1709 roku kościół ponownie został zniszczony przez pożar. Był to wyjątkowo trudny czas również dla samego miasta. Lata 1709–1711 przyniosły mieszkańcom Kościerzyny nie tylko zniszczenia wojenne, ale także epidemie i przemarsze wojsk. Po katastrofie zdecydowano się na budowę kolejnej świątyni. Nowy kościół wzniesiono w 1724 roku, a jego konsekracja odbyła się w 1769 roku. Była to już świątynia o charakterze późnobarokowym. Przez kolejne dziesięciolecia służyła mieszkańcom Kościerzyny i okolic. Co ciekawe, budynek ten nie został rozebrany dlatego, że był w złym stanie technicznym. Powodem była przede wszystkim jego niewystarczająca wielkość. Parafia rozrastała się, a stary kościół nie był już w stanie pomieścić wszystkich wiernych.
Na przełomie XIX i XX wieku Kościerzyna była coraz ważniejszym ośrodkiem regionu. Rozwijało się miasto, rosła liczba mieszkańców, a wraz z nią potrzeby parafii. Ostatecznie zdecydowano, że zamiast kolejnej niewielkiej przebudowy, potrzebna jest duża, reprezentacyjna świątynia, która będzie odpowiadała wielkością rozwijającemu się miastu. Stary XVIII-wieczny kościół został więc rozebrany, a na jego miejscu rozpoczęto budowę obecnej świątyni. Nowy kościół powstawał w latach 1914–1917.
Jest to szczególnie ciekawy moment w historii budynku, ponieważ budowę rozpoczęto w czasie I wojny światowej. Mimo niezwykle trudnej sytuacji politycznej i gospodarczej udało się doprowadzić przedsięwzięcie do końca. Powstała duża, trzynawowa budowla z cegły, ustawiona na kamiennej podmurówce. Nad kościołem góruje wieża zwieńczona barokowym hełmem. Świątynię zaprojektowano w stylistyce neobarokowej, czyli nawiązującej do form charakterystycznych dla baroku, ale stworzonej już na początku XX wieku.
Jedną z najciekawszych rzeczy w historii obecnej świątyni jest sposób, w jaki potraktowano wyposażenie poprzedniego kościoła. Budowa nowego, większego budynku nie oznaczała całkowitego zerwania z przeszłością. Do nowej świątyni przeniesiono wiele elementów wyposażenia wcześniejszych kościołów. Dzięki temu we wnętrzu spotykają się zabytki z różnych okresów. Najstarszym zabytkiem jest późnogotycki obraz „Ukrzyżowanie” z początku XVI wieku. Jest więc starszy od obecnego kościoła o około czterysta lat. Z XVII wieku pochodzi natomiast wspomniany wcześniej ołtarz główny, a większość pozostałego historycznego wyposażenia, datowana jest na pierwszą połowę XVIII wieku. W kościele zachowały się również rokokowa chrzcielnica i barokowa ambona. Szczególnie interesująca jest właśnie ambona, ponieważ znajduje się na niej przedstawienie dawnego XVIII-wiecznego kościoła. Jest to dzisiaj niezwykle ciekawy ślad po świątyni, która już nie istnieje.
Historia świątyni jest oczywiście związana również z burzliwymi dziejami samej Kościerzyny. Po I rozbiorze Polski w 1772 roku miasto znalazło się w granicach państwa pruskiego. W XIX wieku Kościerzyna rozwijała się jako ważny ośrodek regionu, a Kościół katolicki odgrywał istotną rolę w życiu miejscowej społeczności. Kościerzyna stała się również jednym z ważniejszych ośrodków polskiego życia społecznego i narodowego na Pomorzu. W drugiej połowie XIX wieku rozwijały się tutaj polskie organizacje, czytelnictwo i działalność społeczna. Miejski kościół parafialny był jednym z miejsc, które podtrzymywały lokalną wspólnotę katolicką. Nowa świątynia została ukończona w 1917 roku, a zaledwie kilka lat później Kościerzyna wraz z częścią Pomorza powróciła do Polski.
Sanktuarium Matki Bożej Kościerskiej

W historii kościoła ważne miejsce zajmuje również kult Matki Bożej Kościerskiej. W jednej z bocznych kaplic znajduje się XVII-wieczny obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem. Jest on kopią rzymskiego wizerunku Matki Bożej Śnieżnej – Salus Populi Romani. Według tradycji związanej z obrazem jego historia na Pomorzu sięga początku XVII wieku. Sam wizerunek, który znajduje się obecnie w Kościerzynie, powstał prawdopodobnie po 1642 roku, a więc w okresie budowy wcześniejszego murowanego kościoła. Badania obrazu wskazują, że jego kompozycja była związana z wyposażeniem tamtej świątyni.
W 1970 roku biskup chełmiński Kazimierz Kowalski ustanowił w kościele Świętej Trójcy sanktuarium maryjne. Kolejny ważny moment nastąpił w 1997 roku, kiedy świątyni nadano tytuł Sanktuarium Matki Bożej Kościerskiej – Królowej Rodzin. Rok później, 16 maja 1998 roku, odbyła się uroczysta koronacja obrazu koronami papieskimi.
Kościół Świętej Trójcy w Kościerzynie dzisiaj

Obecny kościół ma więc stosunkowo krótką historię jako budowla – nieco ponad sto lat – ale historia miejsca i parafii jest wielokrotnie starsza. Można powiedzieć, że obecna świątynia jest kolejnym ogniwem w łańcuchu kościołów, które przez wieki stały w tym samym miejscu. Najbardziej podoba mi się w tym miejscu właśnie to połączenie XX-wiecznej architektury neobarokowej z zabytkami pochodzącymi z wcześniejszych świątyń. Wchodząc do środka, możesz zobaczyć dzieła powstałe w XVI, XVII i XVIII wieku, choć sam obecny budynek został wzniesiony dopiero w latach 1914–1917.
Kościół wraz z terenem dawnego cmentarza przykościelnego i kamiennym murem został wpisany do rejestru zabytków województwa pomorskiego w 2007 roku. To właśnie dlatego podczas zwiedzania Kościerzyny nie traktowałbym kościoła Świętej Trójcy wyłącznie jako kolejnego zabytku architektury. To miejsce, w którym bardzo dobrze widać kolejne warstwy historii miasta – od średniowiecznej parafii, przez drewniane i murowane kościoły, po wielką neobarokową świątynię, którą oglądamy dzisiaj.
Obecny kościół jest dużą, murowaną z cegły budowlą na kamiennej podmurówce. Ma trzy nawy, a jego plan oparty jest na formie krzyża greckiego. Nad całością dominuje wieża zakończona charakterystycznym barokowym hełmem. Wnętrze przykrywa drewniany strop. Neobarokowa forma świątyni nawiązuje do wcześniejszych tradycji architektonicznych, ale budynek powstał już w XX wieku. Dzięki temu z jednej strony prezentuje stylistykę inspirowaną barokiem, a z drugiej jest świadectwem architektury sakralnej początku XX wieku.
Kościół Świętej Trójcy w Kościerzynie i jego zabytkowe wyposażenie

Wnętrze kościoła Świętej Trójcy jest szczególnie interesujące dla osób, które lubią zabytki i sztukę sakralną. Większość historycznego wyposażenia pochodzi z pierwszej połowy XVIII wieku, choć znajdują się tutaj również starsze dzieła. Poniżej wymienię te elementy, które szczególnie zapadły mi w pamięć i zachęcam, byś przystanął przy nich podczas zwiedzania.
- Ołtarz główny – Jednym z najważniejszych elementów wyposażenia jest monumentalny ołtarz główny pochodzący z pierwszej połowy XVII wieku. Jego forma reprezentuje okres przejściowy pomiędzy renesansem a barokiem. W jego nastawie znajduje się płaskorzeźbiona scena koronacji Najświętszej Marii Panny. Ołtarz jest więc starszy od obecnego kościoła o kilka stuleci i doskonale pokazuje, jak wiele elementów dawnego wyposażenia udało się zachować.
- Obraz „Ukrzyżowanie” – Szczególną uwagę warto zwrócić na późnogotycki obraz „Ukrzyżowanie”, znajdujący się w prawym bocznym ołtarzu. Jest on uznawany za najstarszy zabytek znajdujący się obecnie w świątyni. Obraz pochodzi z początku XVI wieku, a więc powstał jeszcze przed okresem reformacji. To jeden z tych zabytków, przy których warto zatrzymać się na dłużej, zamiast przechodzić obok niego tylko jako kolejnego elementu wyposażenia kościoła.
- Rokokowa chrzcielnica – Wśród zabytkowego wyposażenia znajduje się również rokokowa chrzcielnica. Jej obecność przypomina, że wnętrze świątyni było przez stulecia miejscem codziennego życia religijnego mieszkańców Kościerzyny, a nie tylko reprezentacyjnym zabytkiem.
- Barokowa ambona – W kościele zachowała się także barokowa ambona, na której znajduje się malowane, przedstawienie dawnego XVIII-wiecznego kościoła. To szczególnie interesujący element wyposażenia, ponieważ pozwala spojrzeć na historię świątyni trochę inaczej. Jest nie tylko zabytkiem sztuki sakralnej, ale również swego rodzaju świadectwem wyglądu wcześniejszego kościoła.
- Matka Boża Kościerska – Kościół Świętej Trójcy jest jednocześnie ważnym miejscem kultu maryjnego. W jednej z bocznych kaplic znajduje się obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem, będący dziełem nieznanego malarza z XVII wieku. Wizerunek nawiązuje do rzymskiego obrazu Matki Bożej Śnieżnej, znanego jako Salus Populi Romani. W 1970 roku w kościele ustanowiono sanktuarium maryjne. Następnie w 1997 roku świątyni nadano tytuł Sanktuarium Maryjnego Matki Bożej Kościerskiej – Królowej Rodzin. Najważniejszym wydarzeniem w nowszej historii tego miejsca była koronacja obrazu koronami papieskimi, która odbyła się 16 maja 1998 roku. Dzięki temu kościół jest dzisiaj nie tylko zabytkiem, ale również miejscem pielgrzymkowym.
Kościół Świętej Trójcy w Kościerzynie – informacje praktyczne
Kościół Świętej Trójcy znajduje się praktycznie w centrum Kościerzyny, dlatego łatwo połączyć jego zwiedzanie ze spacerem po najważniejszych atrakcjach miasta. Ja potraktowałbym wizytę w świątyni jako część większej trasy po Kościerzynie, a nie osobny punkt wycieczki. W niewielkiej odległości znajduje się kilka miejsc, które spokojnie można zobaczyć podczas jednego spaceru.
- Gdzie znajduje się kościół? – Kościół Świętej Trójcy znajduje się przy ulicy Kościelnej 5 w Kościerzynie. Świątynia leży w pobliżu historycznego centrum miasta, więc dotarcie do niej nie powinno sprawić problemu zarówno osobom przyjeżdżającym samochodem, jak i korzystającym z komunikacji publicznej.
- W przypadku zwiedzania samochodem warto pamiętać, że w ścisłym centrum znalezienie wolnego miejsca parkingowego może być trudniejsze w dni, kiedy odbywają się uroczystości kościelne lub miejskie wydarzenia. Najwygodniej zaparkować nieco dalej i przejść ostatni fragment trasy pieszo.
- Czy można zwiedzać kościół? – Tak, świątynia jest przede wszystkim czynnym kościołem i sanktuarium, dlatego podczas zwiedzania trzeba pamiętać o charakterze tego miejsca. Najlepiej przyjść poza godzinami nabożeństw. W czasie Mszy Świętej czy innych uroczystości zwiedzanie wnętrza powinno oczywiście zejść na dalszy plan.
- Warto przed przyjazdem sprawdzić aktualny rozkład Mszy Świętych i nabożeństw, ponieważ godziny mogą się zmieniać. Szczególnie dotyczy to niedziel, świąt oraz uroczystości związanych z sanktuarium.
- Ile czasu przeznaczyć na wizytę? – Na samo obejrzenie kościoła wystarczy około 20–30 minut, ale jeżeli interesujecie się sztuką sakralną i historią, warto zostać trochę dłużej. Ja przeznaczyłbym około 40 minut, ponieważ we wnętrzu jest sporo elementów, którym warto przyjrzeć się bliżej. Szczególną uwagę zwróciłbym na:
- zabytkowy ołtarz główny,
- późnogotycki obraz „Ukrzyżowanie”,
- obraz Matki Bożej Kościerskiej,
- barokową ambonę,
- rokokową chrzcielnicę,
- pozostałe elementy wyposażenia pochodzące z wcześniejszych kościołów.
- Największą ciekawostką jest dla mnie właśnie fakt, że część wyposażenia jest znacznie starsza od obecnej świątyni.
- Kiedy najlepiej przyjechać? – Jeżeli zależy Wam przede wszystkim na spokojnym obejrzeniu wnętrza i zrobieniu zdjęć, wybrałbym dzień powszedni poza godzinami nabożeństw. W niedzielę kościół jest oczywiście bardziej związany z życiem parafii i sanktuarium, dlatego może być znacznie więcej osób.
- Warto również zaplanować wizytę w Kościerzynie tak, aby kościół był jednym z kilku punktów na trasie. Samo miasto nie jest ogromne, więc sporą część najciekawszych miejsc można zobaczyć podczas jednego spaceru.
Co jeszcze warto zobaczyć w Kościerzynie?

Kościerzyna jest jednym z tych pomorskich miast, które bardzo dobrze nadają się na jednodniową wycieczkę. Nie ma tutaj jednej wielkiej atrakcji, która zajmuje cały dzień. Zamiast tego znajdziemy kilka mniejszych, ale bardzo różnych miejsc.
- Muzeum American Old Cars w Kościerzynie – Muzeum American Old Cars w Kościerzynie, czyli kolekcja starych klasycznych amerykańskich samochodów to dobre miejsce dla każdego wielbiciela pięknych aut z ogromnymi silnikami.
- Muzeum Kaszubskie im. Franciszka Tredera – To jedno z miejsc, które zdecydowanie dopisałbym do planu zwiedzania. Muzeum pokazuje historię i kulturę Kaszub, a w jego zbiorach znajdują się między innymi dawne przedmioty codziennego użytku, narzędzia, stroje i wyposażenie kaszubskich domów. Jeżeli pierwszy raz jesteście na Kaszubach, właśnie tutaj można najlepiej zrozumieć, czym wyróżnia się ten region.
- Muzeum Kolejnictwa w Kościerzynie – To atrakcja, którą szczególnie polecam rodzinom i wszystkim osobom zainteresowanym koleją. Muzeum znajduje się na terenie dawnej parowozowni i można tutaj zobaczyć zabytkowe lokomotywy, wagony oraz urządzenia związane z kolejnictwem.
- Pomnik Remusa – Na kościerskim rynku znajduje się pomnik Remusa, bohatera powieści Żëcé i przigodë Remusa Aleksandra Majkowskiego. Postać ta stała się jednym z symboli kaszubskiej kultury i tożsamości. Dla mnie jest to jeden z tych punktów, przy których warto zatrzymać się choćby na kilka minut, zwłaszcza jeśli podczas wycieczki chcecie lepiej poznać kulturę Kaszub.
- Muzeum Akordeonu – To jedna z bardziej nietypowych atrakcji Kościerzyny. W muzeum można zobaczyć kolekcję instrumentów z różnych okresów i krajów. Nie jest to duże muzeum, dlatego łatwo włączyć je do spaceru po centrum. Jeżeli lubicie nietypowe atrakcje, zdecydowanie warto zajrzeć.
- Kościół Zmartwychwstania Pańskiego – Drugą interesującą świątynią w mieście jest kościół Zmartwychwstania Pańskiego, dawniej kościół ewangelicki. Powstał w XIX wieku i reprezentuje zupełnie inną architekturę niż neobarokowy kościół Świętej Trójcy. Moim zdaniem warto zobaczyć oba kościoły, ponieważ dobrze pokazują różnorodność architektury sakralnej Kościerzyny.
Oczywiście to tylko niektóre z licznych atrakcji Kościerzyny. Jeżeli znasz miejsce w mieście, o którym warto napisać, koniecznie daj znać, a z przyjemnością zamieścimy informacje o nim na naszym portalu.
Kościół Świętej Trójcy w Kościerzynie fakty, informacje i ciekawostki
- Historia parafii jest znacznie starsza niż obecny kościół. Pierwsza wzmianka o parafii w Kościerzynie pochodzi już z 1210 roku. Obecna świątynia ma więc zaledwie nieco ponad 100 lat, ale tradycja tego miejsca sięga średniowiecza. Można tu znaleźć dzieła oddalone od siebie o kilkaset lat – od późnego gotyku, przez renesans i barok, aż po rokoko. Dzięki temu kościół Świętej Trójcy jest właściwie niewielką lekcją historii sztuki sakralnej Pomorza.
- W tym miejscu stało kilka wcześniejszych kościołów. Obecna świątynia jest kolejną budowlą sakralną w historii Kościerzyny. Wcześniejsze kościoły były niszczone przez pożary, a następnie odbudowywane.
- W 1583 roku istniał tutaj kościół drewniany. Informację o nim znajdujemy w dokumentach związanych z wizytacją biskupią. Pokazuje to, że jeszcze w XVI wieku główną świątynią parafii była drewniana budowla.
- Kościół ucierpiał podczas kilku pożarów. W historii parafii odnotowano między innymi pożary z 1463 i 1626 roku. Ogień był przez stulecia jednym z największych zagrożeń dla drewnianych kościołów.
- W 1642 roku powstał murowany kościół. Była to ważna zmiana w historii parafii. Murowana świątynia zastąpiła wcześniejszy kościół drewniany.
- Nie wszystko z dawnych kościołów zniknęło. Część historycznego wyposażenia wcześniejszych świątyń zachowała się do dzisiaj i znajduje się w obecnym kościele. Dzięki temu we wnętrzu można zobaczyć zabytki znacznie starsze od budynku.
- Kolejny kościół powstał w 1724 roku. Po pożarze z 1709 roku zdecydowano się na budowę następnej świątyni. Została ona później konsekrowana w 1769 roku.
- Obecny kościół jest młodszy od wielu znajdujących się w nim zabytków. Świątynię zbudowano dopiero w latach 1914–1917, podczas gdy część jej wyposażenia pochodzi z XVI, XVII i XVIII wieku.
- Budowa obecnej świątyni rozpoczęła się podczas I wojny światowej. To dość niezwykłe, że tak duże przedsięwzięcie budowlane udało się przeprowadzić w okresie wojny i związanych z nią problemów gospodarczych.
- Powodem budowy nowego kościoła była między innymi zbyt mała pojemność starej świątyni. Rozwijająca się Kościerzyna potrzebowała większego kościoła, który mógłby pomieścić rosnącą liczbę wiernych.
- Kościół ma charakter neobarokowy. Oznacza to, że jego architektura powstała już w XX wieku, ale świadomie nawiązuje do form barokowych. Szczególnie dobrze widać to w bryle budynku i zwieńczeniu wieży.
- Najstarszym zabytkiem w kościele jest późnogotycki obraz „Ukrzyżowanie”. Dzieło pochodzi z początku XVI wieku, czyli powstało około czterystu lat przed budową obecnej świątyni.
- Ołtarz główny pochodzi z XVII wieku. Jego powstanie datuje się na pierwszą połowę XVII stulecia. Jest więc pozostałością po wcześniejszym kościele.
- Ołtarz główny reprezentuje okres przejściowy między renesansem a barokiem. To ciekawy przykład zmieniającego się stylu w sztuce sakralnej. W jego dekoracji można dostrzec elementy charakterystyczne dla obu epok.
- Na ołtarzu głównym znajduje się scena koronacji Najświętszej Marii Panny. Jest to jeden z najważniejszych elementów zabytkowego wyposażenia świątyni.
- W kościele znajduje się barokowa ambona z niezwykłym przedstawieniem. Na jej powierzchni umieszczono malowidło przedstawiające dawny XVIII-wieczny kościół w Kościerzynie. Dzięki temu ambona jest nie tylko zabytkiem, ale także swoistym źródłem wiedzy o nieistniejącej już świątyni.
- W świątyni zachowała się rokokowa chrzcielnica. Jest kolejnym elementem wyposażenia przypominającym o XVIII-wiecznej historii kościoła.
- Kościół jest sanktuarium maryjnym. Znajduje się tutaj obraz Matki Bożej Kościerskiej – Królowej Rodzin. Sanktuarium maryjne ustanowiono w 1970 roku, a w 1997 roku świątynia otrzymała tytuł Sanktuarium Matki Bożej Kościerskiej – Królowej Rodzin.
- Obraz Matki Bożej Kościerskiej wiąże się z rzymskim wizerunkiem Salus Populi Romani. Przedstawienie Matki Bożej z Dzieciątkiem nawiązuje do słynnego obrazu Matki Bożej Śnieżnej znajdującego się w rzymskiej bazylice Santa Maria Maggiore.
- Obraz Matki Bożej Kościerskiej został ukoronowany koronami papieskimi. Uroczysta koronacja odbyła się 16 maja 1998 roku. Było to jedno z najważniejszych wydarzeń w najnowszej historii kościoła i sanktuarium.









