Nowy Rok jest dniem, w którym dokonujemy podsumowań i snujemy planów na przyszłość. O ile oczywiście będziemy mieli na to dość sił, wszak po sylwestrowej nocy, o której już pisaliśmy na Naszych Szlakach, mamy prawo być zmęczeni. W dawnych czasach Nowy Rok był początkiem, nowym rozdaniem i przynosił nadzieję po wszystkim tym, co wydarzyło się w roku poprzednim, podobnie jest do dziś. Kto z nas nie planował od 1 stycznia rzucić palenia, ograniczyć niezdrowe przyjemności czy też zabrać się w końcu za dawno odkładane obowiązki. Niestety plany te najczęściej kończyły się równie szybko, jak mijał pierwszy dzień Nowego Roku.
Nowy Rok i dawne zwyczaje z nim związane
Podobnie jak wszystkie wydarzenia w kalendarzu, tak i Nowy Rok posiada własne tradycje i zwyczaje. W dawnych czasach Słowianie pilnie trzymali się tradycji dotyczących Nowego Roku. Jego nadejście witano nieposprzątaną chatą i obejściem. Podobno bardzo łatwo jest wymieść szczęście z domu. Ważne było palenie ognia w chacie i przed nią. Miało to oświetlić drogę dobrym istotom z zaświatów szukającym miejsca, w którym mogłyby doczekać nowego czasu. Poza tym oczywiście dobrze bawiono się, nie stroniąc od słabszych czy mocniejszych alkoholi.
Spalenie złych wspomnień z zeszłego roku
Przed wiekami istniał pewien zwyczaj, do dziś kultywowany w niektórych miejscach Europy. Polega on na tym, że w pierwszy dzień Nowego Noku, cała rodzina siada razem tuż po pierwszym posiłku, by spisać złe wspomnienia z poprzednich miesięcy. Tak zapisaną kartkę, pełną najgorszych wydarzeń, należy ceremonialnie spalić i nigdy już o zanotowanych tam historiach nie wspominać. Niekiedy również spisywano dobre wspomnienia i skrzętnie przechowywano w honorowym miejscu w izbie. Zdarzało się, że takich kartek z czasem przybywało. Tworzyły one swoisty zapis wszystkich pozytywnych wydarzeń, jakie miały miejsce w rodzinie.
Słynna lista postanowień noworocznych
Spisywanie postanowień w pierwszy dzień nowego roku jest popularnym zajęciem do dziś. Ich dotrzymanie niegdyś było zapewne równie trudne, jak jest dziś.
Nowy Rok po nowemu
Nowy Rok po nowemu to stary zwyczaj, który wymaga, by przywitać to święto w nowej odzieży. Miało to zapewnić dostatek w przyszłości i zapoczątkować zmianę na lepsze. Często wkładano nowe ubrania, buty, chustki lub skarpety, które zostały podarowane podczas Bożego Narodzenia lub wcześniej podczas Szczodrych Godów.
Nowy Rok w Innych częściach świata dawniej
Oczywiście nie tylko Słowianie celebrowali nadejście Nowego Roku. Zabawy i święta z tej okazji organizowano na całym świecie.
Nowy Rok u Celtów
Celtycki Nowy Rok, poprzedzało święto zwane samhain. Wypadało ono najczęściej pod koniec jesieni, po zakończeniu żniw. Kalendarz Celtów zależny był całkowicie od pór roku i to one wyznaczały większość świąt i ważnych wydarzeń. Podczas samhain celtyccy kapłani obcowali z umarłymi, czerpiąc od nich wiedzę i rady dotyczące nadchodzącego roku.
Nowy Rok w Babilonie
Babilończycy Nowy Rok świętowali pod koniec zimy. Dni wówczas się ciepłe i jasne, a w powietrzu czuć było wiosnę. W zwyczajach Babilończyków było wymuszenie na władcy zorganizowania wielkiej zabawy z biesiadami i rozrywką dla ludu. By króla do tego zachęcić, każdy z poddanych miał prawo przypomnieć mu wszystkie złe decyzje, jakie ten podejmował w poprzednim roku. W tej jednej, jedynej chwili można było bezkarnie krytykować króla. Jeżeli władca uznał, że faktycznie nie postępował zbyt mądrze, obiecywał poprawę i rozpoczynały się przygotowania do kilkudniowego noworocznego święta zwanego Akitu.
Nowy Rok w starożytnym Egipcie
Egipcjanie mieli to szczęście, że Nowy Rok przypadał w okresie, gdy nie było wiele pracy na polach i w miastach. Dzięki temu zabawy trwały całe tygodnie, aż do czasu, gdy kolejny wylew Nilu zmuszał ludzi do powrotu na pola. Nim jednak do tego doszło, przez całe tygodnie tańczono i śpiewano. Kolorowe korowody, składające się z odświętnie wystrojonych ludzi, przewijały się przed obliczem Faraona.
Nowy Rok w starożytnym Rzymie Calendae Ianuariae
W starożytnym Rzymie pierwszym dniem nowego roku był 1 marca. Działo się tak do czasu, gdy Juliusz Cezar w roku 45 p.n.e. wprowadził nowy kalendarz juliański. Obchody Nowego Roku w Rzymie powiązane było ze świętem ku czci Marsa i Junony. Był to szczególny dzień dla starożytnych Rzymian. Tego dnia rozpoczynano tradycyjne sprzątanie Wiecznego Miasta. Mieszkańcy zbierali śmieci i specjalnie wyznaczone służby wywoziły je poza mury. Tradycyjnie też w świątyni Westy na Forum Romanum gaszono ogień i rozpalano go na nowo, by dać cesarstwu szczęście w nowym roku. Jednak najważniejszym bóstwem był Janus, postać o dwóch twarzach. Jednej skierowanej na mijający rok i drugiej patrzącej w przyszłość. Zabawa i przeróżne rytuały trwały całe 24 dni. O obchodach Nowego Roku w Rzymie możemy przeczytać w Kalendarzu Poetyckim spisanym przez Owidiusza:
Tu w idy
wesoło oddajemy cześć Annie Perennie,
niedaleko twych brzegów, Tybrze wędrowniku,
lud się schodzi; niemało pośród traw zielonych
piją, aby lec potem każdy w swej gromadzie.
Wielu zostaje dłużej w noc pod gołym niebem,
rzadko który rozbija namiot. Są i tacy,
co budują szałasy albo inni, którzy
tną posłania z trzcin giętkich i kładą swe płaszcze.
Rozgrzewają się winem i słońcem, a proszą
o tyle właśnie życia lat, ile kielichów
pijąc wznoszą, a liczą je wszystkie przy piciu.
Nowy Rok obecnie
Dzisiaj Nowy Rok jest niemal wszędzie na świecie dniem hucznych zabaw i radości. Wiąże się to z naszą głęboką wiarą, że źle już było i że Nowy Rok musi być lepszy od poprzedniego. Jak zatem świętują nadejście Nowego Roku ludzie w innych krajach i na innych kontynentach?
Nowy Rok na Pacyfiku
Jako pierwsi Nowy Rok witają mieszkańcy wyspy Kiribati na Pacyfiku. U nas w Polsce jest zaledwie jedenasta godzina rano, gdy na pacyficznych wyspach ludzie są już wstawieni i odpalają fajerwerki. Na wyspach Pacyfiku istnieje wiele zwyczajów przywiezionych przez podróżników z Europy i obu Ameryk. Jednym z nich jest zjadanie dwunastu winogron podczas odliczania sekund do nadejścia Nowego Roku. Jedząc winogrona, powinno stać się na lewej nodze i przejść na prawą już w nowym roku. Oba zwyczaje mają przynieść powodzenie i dobrobyt.
Ameryka Południowa i noworoczne zwyczaje
W Ameryce Południowej zwyczaje noworoczne są bardzo bogate i kolorowe. Już od początku stycznia zaczynają się karnawałowe zabawy, pełne tańca i muzyki. Jednym z powszechnych tam zwyczajów jest noszenie w portfelu ząbku czosnku, który trafia tam wraz z ostatnim uderzeniem zegara, zapowiadającego nadejście Nowego Roku. Dokładnie w tym samym czasie kobiety maczają w kieliszku wódki kolczyk lub pierścionek.
W Peru popularnym zwyczajem jest zakładanie przez młode panie czerwonej bielizny. Ma to przynieść wielką miłość w nadchodzących miesiącach. Za to wszyscy, którzy marzą o dalekich podróżach, powinni w pierwszy dzień nowego roku wyjść z walizką i przejść się kilka razy wokół swojego domu. W Wenezueli założenie żółtej bielizny ma przynieść finansowe szczęście i niezależność. Brazylijczycy ubierają się cali na biało, co ma zapobiegać agresji i przynieść pokój. Rodziny mieszkające nad morzem, wypływają łodziami o poranku i wrzucają w fale podarunki dla morskich bogów, by ci byli łaskami dla marynarzy.
Ciekawie obchodzą Nowy Rok mieszkańcy Kolumbii, Wenezueli i Ekwadoru. Najstarsi członkowie rodziny szyją specjalne lalki, które symbolizują miniony rok. Zaszywa się w nich niechciane przedmioty, które przyczyniły się do złych wydarzeń lub niechcianych sytuacji. Następnie lalkę podpala się, by to, co niepotrzebne nie zajmowało miejsca, przeznaczonego dla szczęści.
Nowy Rok w Ameryce Północnej
Najbardziej rozpoznawalne powitania Nowego Roku odbywa się w Stanach Zjednoczonych. W Nowym Jorku od ponad stu lat, na skrzyżowaniu Siódmej Alei i ulicy Broadway gromadzą się tłumy ludzi, by na Time Square powitać Nowy Rok. Wszyscy z zapartym tchem czekają na opadnięcie ogromnej, blisko sześciotonowej kryształowej kuli, na szczycie jednego z wieżowców. Zaraz potem nad Manhattanem odbywa się jeden z największych na świecie pokazów sztucznych ogni i fajerwerków. Relację z powitania Nowego Roku w USA ogląda ponad miliard ludzi na całym świecie. Podobnie jak Amerykanie, taki i Kanadyjczycy obchodzą Nowy Rok w kilku strefach czasowych. Istnieje tu zwyczaj witania Nowego Roku w jednej strefie i szybki przejazd do następnej, by bawić się jeszcze raz. W Kanadzie niemal wszędzie zabronione jest spożywanie alkoholu w miejscach publicznych. Nie ma zatem zwyczaju picia szampana na mieście podczas noworocznych imprez. Za to jednak, by zachęcić ludzi do wspólnego świętowania, transport publiczny w Toronto działa całą dobę i jest darmowy.
Azja i noworoczne święto
W krajach Azji świętowanie Nowego Roku ma bardzo długą tradycję. Jednak, w przeciwieństwie do reszty świata, Nowy Rok w Azji witany jest w gronie rodziny i najbliższych przyjaciół.
Chiński Nowy Rok
W państwie środka Nowy Rok nie jest stałym świętem. Zależny jest on od kalendarza księżycowego, co czyni z niego święto ruchome, przypadające w okresie od końca stycznia do połowy lutego. To bardzo ważne święto dla mieszkańców Chin. Do domów zjeżdża rodzina z najdalszych części kraju, a nawet świata. Wcześniej sprząta się dokładnie domy i wyrzuca to, co niepotrzebne. Na stoły trafiają tradycyjne chińskie potrawy, w tym noworoczne pierożki Jiaozi.
Noworoczne święto w Chinach trwa nawet kilkanaście dni i wiąże się z wieloma starymi obrzędami. Jednym z ważniejszych jest poskromienie bestii. W chińskiej tradycji bestią jest smok o imieniu Nian. Ma on siać grozę i spustoszenie na ziemi aż do czasu, gdy ludzie w dniu Nowego Roku okażą sobie miłości, wsparcia i zrozumienia, co usypia smoka. Chińska kultura ślinie związana jest z kultem przodków. W noworocznym okresie pamięta się o nich szczególnie. Składane są ofiary po to, by duchy pomogły rodzinie w nadchodzącym roku.
Nowy Rok w Indiach
Indie, jak żaden inny kraj na świecie, są ogromnym tyglem kulturowym. Funkcjonują tu dziesiątki języków oraz przeróżne religie, a także ich odłamy. Poza tym na terenie Indii obowiązuje kilka zupełnie różnych form kalendarza, a nawet systemu odliczania czasu. Takie zróżnicowanie musi wpływać na święta i tradycje. Na obszarach północnych Indii sygnałem do obchodów Nowego Roku jest przesilenie słoneczne, przypadające na kwiecień lub maj. W tym czasie gromadzą się całe rodziny, by wspólnie świętować nadejście Nowego Roku.
Po przeciwnej stronie subkontynentu panują zupełnie inne zwyczaje i tradycje niż te znane na północy. Funkcjonuje tu również zupełnie inny kalendarz religijny. Nowy rok rozpoczyna się od święta Puthandu, które przypada w połowie kwietnia. Jest to jedno z najstarszych, udokumentowanych hinduskich świąt. Święto Puthandu przeznaczone jest dla rodziny i bogów. Bliscy gromadzą się w świątyniach, obdarowują się prezentami i kwiatami. W tym okresie południowe Indie dosłownie zasypane są kolorowymi kwiatami. Bardzo miłym zwyczajem jest ten, gdy dzieci i młodzież odwiedzają najstarszych członków rodziny i spędza z nimi czas.
Poza tym istnieje cała masa mniejszych, lokalnych świąt uważanych przez Hindusów za witanie nowego roku. Najbardziej znane to święto Onam przypadające w sierpniu oraz Wiszu w kwietniu.Obchody wszelkich świąt w Indiach są bardzo kolorowe i radosne. Z ich okazji organizuje się procesje słoni, taniec tygrysów, wyścigi łodzi na rzekach czy też przeróżne konkurencji w układaniu kwiatowych dywanów.
Nowy Rok w Japonii
Od czasu, gdy Japończycy przejęli kalendarz zachodni, Nowy Rok świętuje się tam w tym samym czasie co w Europie. Dla mieszkańców kraju kwitnącej wiśni ważne jest to, by nowy rok rozpocząć od uwolnienia umysłu z trosk i problemów. Tylko tak możliwe jest rozpoczęcie wszystkiego od nowa.
Tradycję tą widać również w japońskich domach, które sprząta się dokładnie i wyrzuca wszystko, co zbędne. Następnie cała rodzina spotyka się, by przygotować ozdoby, które zawisną wewnątrz i na zewnątrz domu. Niektóre z szykowanych ozdób to prawdziwe dzieła sztuki. O północy, w chwili nadejścia Nowego Roku, w całej Japonii biją świątynne dzwony. Trwa to całkiem długo, gdyż uderzeń jest aż 108. Wierzy się, że na świecie jest dokładnie 108 grzechów, które może popełnić człowiek i każde uderzenie w dzwon wymazuje jeden z nich.
Pierwsze trzy dni nowego roku to rodzinne święto zwane Oshogatsu. Są to dni wolne od pracy poświęcane rodzinie i bliskim. Jada się wówczas wspólne posiłki, przygotowane według starych rodzinnych przepisów. Władze japońskich miast organizują przeróżne atrakcje dla całych rodzin. Transport publiczny oraz muzea i galerie sztuki są wówczas dostępne za darmo.
Filipiny i witanie Nowego Roku
Wędrując przez Filipiny, zdziwiło nas to, że Nowy Rok witany jest tam bardzo spokojnie i niemal wyłącznie w gronie rodziny. Najgłośniejszą częścią święta jest „robienie hałasu„. Po północy mieszkańcy wychodzą przed swoje domy i krzyczą, uderzają o siebie garnkami czy przesypują drobne monety z jednego kociołka w drugi. Zwyczaj ten ma za zadanie odpędzić złe duchy, by nie przeszkadzały w nowym roku. Dba się również o to, by w pierwszy dzień nowego roku portfel był pełen pieniędzy, zgodnie z powiedzeniem – Jaki Nowy Rok taki cały rok. Witając Nowy Rok, dzieci skaczą wysoko do góry, wierzą, że dzięki temu urosną w nowym roku.
Jak widać, wszystkie zwyczaje i tradycje noworoczne wyrażają nadzieję na to, że kolejny rok będzie lepszy od poprzedniego, czego sobie w Wam gorąco życzę.
Jeżeli znacie nietypowe tradycje lub ciekawostki związane z obchodami nowego roku, bardzo chętnie o nich przeczytamy.
Nowy Rok ciekawostki
- Nasze tradycje noworoczne są nie mniej ciekawe od tych z dalekiego świata. Oczywiście lampka szampana o północy i wzajemne życzenia pomyślności to zwyczaj popularny w całej Europie.
- Z dzieciństwa pamiętam otwieranie drzwi i okien w domu tuż przed północą. Wietrzenie symbolicznie wpuścić Nowy Rok i zachęcić pomyślność, by mu towarzyszyła.
- Dobrym pomysłem jest mieć pełną lodówkę w Nowy Rok, dzięki temu niestraszny nam głód.
- W portfelu powinna znaleźć się łuska z karpia podanego na wigilii.
- Przed Nowym Rokiem dom nie powinien być wysprzątany. Można niechcący wymieść z niego szczęście.
- Dziewczyny, którym zależy na spotkaniu wielkiej miłości, powinny przed wyjściem z domu wsypać do butów odrobinę maku.
- Gdy w Europie sylwester jest mroźny, a przynajmniej powinien taki być, w Australii panują upały. Jest to okres koncertów, imprez i wszelkiej maści festiwali.
- W Tajlandii na niedużej tropikalnej wyspie Phangan odbywa się ogromna impreza o nazwie Full Moon Party. Ma to miejsce w podczas pierwszej pełni księżyca w nowym roku.
- Impreza noworoczna w Rio de Janeiro przyciąga ponad dwa miliony turystów.
- Święto Hogmanay to szkocki Nowy Rok. W Edynburgu trwa on kilka dni i kończy się ogromną paradą z paleniem łodzi wikingów.
- W Danii istnieje zwyczaj przypominający kaszubski polterabend. W Nowy Rok ludzie tłuką szkło i porcelanę o drzwi przyjaciół.
- Na wyspie Bali Nowy Rok otwiera święto Nyepi. Podczas jego trwania nikt się nie bawi, wręcz przeciwnie. Dzień ten nazywany jest dniem ciszy. Ludzie chowają się w domach ze strachu przed demonami.
- Żydzi liczą lata od dnia stworzenia, a więc mamy obecnie hmm chyba 5780 rok. Noworoczne obrzędy mają u nich charakter czysto religijny, a obrzędy upamiętniają dzień stworzenia.
- Nowy Rok, pierwsi obchodzą mieszkańcy wyspy Kiribati, a jako ostatni biedacy z wyspy Baker Island. Gdy ci ostatni otwierają szampana, inni już pozbywają się kaca.
