Kleszcze jak się chronić i co warto o nich wiedzieć

Kleszcze to wyjątkowo paskudne stworzonka, które tylko czekają na to, by zaatakować ofiarę z zaskoczenia. Jednak nie samo ugryzienie owada i utrata kropli krwi, jest najgorsza, dużo groźniejsze są choroby, jakimi to stworzenie może zarazić. Dlatego warto przed wyjściem do lasu czy na łąkę poznać przeciwnika i wiedzieć, jak chronić się przed kleszczami.  

Jeżeli więc zastanawiasz się, co zrobić by kleszcze Cię nie zaatakowały i omijały z daleka, gdzie możesz je najczęściej spotkać i w jaki sposób pozbyć się kleszcza, gdy zaatakuje oraz na co zwrócić uwagę, by nie zachorować na boreliozę czy inne choroby powodowane przez kleszcze, to poniższy poradnik jest dla Ciebie.

Kleszcze czym są i co powinieneś o nich wiedzieć

Kleszcze to pajęczaki z podgromady roztoczy. Na całym świecie jest około 900 gatunków tych stworów i każdy łaknie krwi. Nie wszystkie jednak atakują człowieka. Wiele z nich wyspecjalizowało się w poszczególnych gatunkach zwierząt. Wyróżniamy tu między innymi kleszcze atakujące nietoperze, gryzonie, gady i ptaki. W Polsce zamieszkuje 19 gatunków kleszczy, a ten, którego spotykamy najczęściej to kleszcz łąkowy.

Gdzie najczęściej możemy spotkać kleszcze?

Mitem jest powielana informacja, że kleszcze występują tylko w lasach i skaczą na nas z drzew. W Polsce pasożyty te występują praktycznie wszędzie tam, gdzie jest odrobina zieleni. Nawet nasz przydomowy ogródek może być siedliskiem tego paskudztwa. Dlatego zawsze istnieje ryzyko, że nawet w najmniej spodziewanym momencie możemy spotkać kleszcza. Co ciekawe to małe stworzenie jest w stanie wyczuć ofiarę z ponad 20 metrów. To tak, jakbyśmy my potrafili wyczuć drugiego człowieka z odległości kilku kilometrów.

Sposoby obrony przed kleszczami i skutkami ugryzienia

Skoro wiemy, gdzie można spotkać kleszcze, to warto dowiedzieć się jeszcze, jakie są sposoby ochrony przed ich atakiem.

Odpowiednie ubranie, czyli jak się ubrać do lasu?

Wychodząc na spacer na łąkę, do parku czy idąc na wyprawę do lasu, warto założyć jasne ubranie. Nie odstrasza ono, co prawda kleszczy, bo te są daltonistami, ale na jasnym tle łatwiej wypatrzyć malutkiego owada. Pomagają też długie rękawy i długie spodnie. Warto też sprawdzić co jakiś czas nadgarstki, kostki czy szyję i włosy.

Odstraszacze ultradźwiękowe skuteczne na kleszcze

Jedną z metod odstraszania kleszczy, jest stosowanie urządzeń emitujących ultradźwięki o zmiennej częstotliwości. Podobno skutecznie odstraszają kleszcze i inne robactwo. Co prawda zasięg działania takich urządzeń jest ograniczony do niewiele ponad jednego metra, ale mimo to według pojawiających się opinii warto zainwestować w taki nadajnik. Na rynku dostępne są emitery ultradźwięków, przeciwko kleszczom oraz innym uciążliwym owadom. Część z nich przeznaczona jest dla ludzi, a inne dla domowych pupili, gdyż także one narażone są na ataki owadów.

Repelenty chemiczne odstraszające kleszcze i inne owady

Na rynku sporo jest substancji chemicznych odstraszających kleszcze oraz komary i warto przyjrzeć im się bliżej. Najważniejsze przy wyborze odpowiedniego specyfiku jest jego skład. Według badań naukowców z PZH i Wojskowego Instytutu Higieny i Epidemiologii 100% skuteczność odstraszania najpopularniejszego polskiego kleszcza łąkowego mają preparaty zawierające odpowiednio:

• pierwszy o składzie: 30% DEET
• drugi o składzie: DEET 30%, IR3535 20%, geraniol 0,1%,
• trzeci zawierający: IR3535.

Co ważne, po 7 godzinach od zaaplikowania tylko preparat zawierający 30% DEET wciąż zachowuje 90% skuteczności, Tak więc, jak będziesz przeglądał oferty odstraszaczy na kleszcze, pamiętaj, by wybierać te sprawdzone, o odpowiedniej ilości substancji czynnej.

Szczepienia przeciw chorobom przenoszonym przez kleszcze

Same szczepienia nie odstraszają kleszczy, ale pomagają zapanować nad Kleszczowym Zapaleniem Mózgu. Dlatego osoby, które planują dłuższy pobyt na terenach zielonych, czy pracownicy leśni powinni rozważyć tę metodę ochrony przed niepożądanymi skutkami ukąszenia  klesza. Jeżeli szukasz bardziej szczegółowych informacji na temat szczepień, odsyłam na stronę, gdzie znajdziesz wszystkie ważne informacje.

Ugryzł mnie kleszcz i co dalej

Niestety czasami się zdarza, że mimo podjętych środków ostrożności kleszcz i tak zdoła wgryźć się niezauważony w nasze ciało. Co w takim wypadku zrobić? Po pierwsze najpierw należy go znaleźć i upewnić się, że to owad, a nie jakieś inne ciało obce, jak drzazga czy opiłek. Dlatego my po każdym spacerze po parku czy lesie zawsze przeglądamy dokładnie nasze ciała, a zwłaszcza ciała dzieci.

Gdzie najczęściej wgryza się kleszcz?

Gdzie należy szukać? Kleszcz lubi miejsca wilgotne i dość dobrze osłonięte, dlatego najczęściej można go znaleźć pod pachami, w okolicy krocza, za uszami czy w okolicy pępka. Jednak może zdarzyć się tak, że wgryza się, gdzie popadnie. U naszej córki, po jednym ze spacerów, znaleźliśmy kleszcza na klatce piersiowej. Gdy już zlokalizujesz robala, musisz go szybko usunąć. W tym celu należy kleszcza „wyrwać” z naszego ciała przy pomocy pęsety, jednak należy to uczynić w taki sposób, by go nie rozerwać kleszcza.

Jak wyciągnąć kleszcza, gdy już dostanie się pod skórę

W tym celu łapiemy kleszcza tuż przy skórze i pociągamy do góry (nie szarpiemy na boki). Po wyciągnięciu pasożyta konieczne jest zdezynfekowanie rany, tak by nie wdało się w nią zakażenie. Zamiast pęsety można korzystać też z przyrządów opracowanych specjalnie do tego zadania. Wyglądają jak zminiaturyzowany łom, którym podważamy robala. Oferta na rynku jest całkiem spora, a ceny przystępne (około 10 zł). Warto więc mieć coś takiego w swojej domowej apteczce.

Uwaga! Przed wyciągnięciem kleszcza najpierw zakładamy rękawiczki gumowe! Ogranicza to znacznie ryzyko zakażenia, jak kleszcz niespodziewanie pęknie.

Alternatywną metodą wyciągnięcia kleszcza, który jeszcze nie zdążył wgryźć się zbyt głęboko, jest wymasowanie go z rany. Metodę tę zaobserwowałem w szpitalu, w czasie gdy kleszcza usuwano z naszej córki. Polega to na tym, że po założeniu gumowych rękawiczek palcem wskazującym przyciskamy pasożyta i wykonujemy kolisty ruch, który powoduje, że kleszcz wychodzi samoczynnie. Uwaga! Tej metody nie stosować do kleszcza opitego krwią!

Na co zwrócić uwagę po wyciągnięciu kleszcza

Po pierwsze należy natychmiast zdezynfekować miejsce wgryzienia, bez tego narażamy się na zakażenie rany, co może prowadzić do poważniejszych konsekwencji zdrowotnych. Po drugie miejsce ugryzienia należy obserwować, czy w kolejnych dniach (od 3 do 30) nie pojawi się kolisty rumień wokół rany i miejsce się nie zaogni. Jeżeli tak się stanie, może to oznaczać, że mieliśmy tego pecha i kleszcz zaraził nas boreliozą. Wtedy pozostaje tylko udać się do lekarza.

Czego z kleszczem nie wolno robić

Uwaga! Najgorsze co możemy zrobić, to wysłuchiwać rad osób niezorientowanych! By wyciągnąć kleszcza, nie przypalamy go, nie smarujemy olejem, nie topimy pod wodą czy smarujemy lakierem do paznokci. Nie pryskamy też WD-40, coca-colą czy dzióbiemy cyrklem. Wszystkie temu podobne zabiegi, mające na celu „odcięcie” mu powietrza spowodują, że kleszcz nie tylko nie opuści naszego ciała, ale jeszcze zacznie zwracać treść pokarmową do rany. Tak po ludzku mówiąc, puści pawia, spowoduje to wzrost prawdopodobieństwa zakażenia.

Kleszcze u psów i kotów

Jak chronić zwierzaki przed kleszczami

Najlepszą metodą ochrony psów i kotów przed kleszczami jest stosowanie podobnych metod jak w przypadku ludzi. Warto zastosować odstraszacze ultradźwiękowe czy repelenty chemiczne. Tak jak w przypadku wcześniej opisanych i tutaj zwracaj szczególną uwagę na skład, który gwarantuje określoną skuteczność. Czasami lepiej zainwestować ciut więcej pieniędzy, by kupić coś lepszego i skuteczniejszego.

Gdzie szukać kleszczy po spacerze

Po spacerze warto też sprawdzić swojego pupila, czy ten czasami nie został zaatakowany. Tu co prawda wypatrzenie mniejszego kleszcza jest trudniejsze, bo przeszkadza sierść. Dlatego zazwyczaj orientujemy się, że coś jest nie tak, jak już pasożyt jest opity krwią i jest całkiem solidnych rozmiarów.

Gdzie szukać kleszczy u zwierząt? Zasada jest ta sama co u ludzi. Pasożyty najczęściej zagnieżdżają się w miejscach mało dostępnych, które charakteryzują się większą wilgotnością. Tak więc szukaj pod pachami, w zgięciach stawów, w uszach, pod łapkami czy pod ogonem.

Jak usuwamy kleszcze z psów i kotów

Kleszcze u psów i kotów usuwamy identycznie jak u ludzi. Pamiętaj jednak by zadbać o swoje bezpieczeństwo i zawsze używaj rękawic gumowych. Jeżeli jednak nie czujesz się na siłach, by usunąć skubańca to lepiej pójść do weterynarza.

Mapa występowania kleszczy

Warto przy okazji wypraw w nieznane, śledzić aktualną mapę występowania kleszczy.

Ciekawostki i mity o kleszczach

• Najstarsze znane kleszcze – zostały odkryte w bursztynie sprzed 99 milionów lat (okres kredowy). Były zatopione w żywicy wraz z piórem pochodzącym od dinozaura. Nazwano go pieszczotliwie Dracula.
• Borelioza jest starsza niż człowiek – krętki Borelii odkryto w kleszczu zatopionym w bursztynie sprzed 15 milionów lat.
• Kleszcze są zawsze głodne – i nic dziwnego, bo żywią się tylko 3 razy w życiu. Pierwszy raz w postaci larwy, następnie jako nimfa i ostatecznie jako osobnik dorosły. Po każdym napiciu się krwi pasożyt odczepia się od ofiary i przekształca w kolejne stadium.
• Kleszcz wyczuwa minimalne zmiany temperatury i stężenie dwutlenku węgla – jest to jego sposób na wyczuwanie zbliżających się żywicieli.
• Ślina kleszczy może leczyć – badania nad kleszczami udowodniły, że zawarte w ich ślinie białka o właściwościach przeciwzapalnych i znieczulających, mogą leczyć zapalenie mięśnia sercowego, reumatoidalne zapalenie stawów, chorobę Alzheimera czy udar mózgu.
• Kleszcze żyją tylko w lasach – MIT! Kleszcze można spotkać na każdych terenach zielonych, wliczając w to nasze przydomowe ogrody. Najczęstszym miejscem występowania są wysokie trawy i obrzeża lasów.
• Kleszcze skaczą na nas z drzew – MIT! Kleszcze to nie wojownicy ninja, którzy potrafią i chcą wspinać się na wysokie drzewa. Miejscem, gdzie czyhają na swoją ofiarę to rośliny wysokie maksymalnie do 1,5 metra.
• Kleszcze odstrasza jasne ubranie – MIT! Kleszcz jest daltonistą, więc nie sprawia mu to różnicy, jak się ubraliśmy do lasu. Jasne ubranie ważne jest dla nas, bo na nim łatwiej wypatrzeć wspinającego się kleszcza.
• Aby wyciągnąć kleszcza smarujemy go tłuszczem — MIT! Pisałem już wcześniej, ale powtórzę raz jeszcze! Smarowanie kleszcza tłuszczem spowoduje tylko to, że szybciej możemy zarazić się boreliozą.
• Kleszcz zaraża dopiero po 24 godzinach od ugryzienia — MIT! Co prawda największe szanse na zarażenie boreliozą mamy po 24 godzinach od ukłucia, jednak istnieje szansa, że zostaniemy zainfekowaniu tuż po ugryzieniu innymi chorobami, jak kleszczowe zapalenie mózgu. Wszystko uwarunkowane jest od tego, czy kleszcz ma wirusy w swoich śliniankach.
• Repelenty są w 100% skuteczne – MIT! Nic nigdy nie jest w 100% skuteczne. Dlatego zawsze po spacerze warto przyjrzeć się swojemu ciału lub ciału współtowarzysza, lub towarzyszki i sprawdzić, czy żaden skubaniec nie przedostał się przez bariery ochronne.
• Kleszcze żyją tylko wiosną i latem — MIT! Mało kto zdaje sobie sprawę, ale kleszcze to całkiem odporne na warunki atmosferyczne pasożyty. Dopiero gdy temperatura spadnie, poniżej 4^°C zapadają w letarg. Dlatego mogą pojawić się już w marcu i atakować do listopada.