Konstytucja 3 Maja święto narodowe historia i ciekawostki

Konstytucja 3 Maja, wielkie święto narodowe.

Dnia 3 maja 1791 roku na Zamku Królewskim w Warszawie, uchwalona została słynna Ustawa Rządowa, nazwana później Konstytucją 3 Maja. Było to wielkie wydarzenie, dające Polakom nadzieję na poprawę bardzo złej sytuacji kraju na arenie międzynarodowej oraz na wzmocnienie skłóconego i podzielonego społeczeństwa.

Konstytucja 3 Maja jednym z pierwszych takich dokumentów na świecie

Reguły zawarte w Konstytucji z 3 Maja ustalały na nowo organizację państwa oraz ustanawiały prawa i obowiązki wszystkich obywateli. Ustawa zasadnicza z 1791 roku przeobraziła Rzeczpospolitą w monarchię konstytucyjną, przypominającą tą, jaka obowiązuje do dziś w Wielkiej Brytanii.

Konstytucja podpisana na Zamku Królewskim w Warszawie, pomimo wielu wad i całej masy kontrowersji, była ona na ówczesne czasy bardzo nowoczesnym i postępowym dokumentem. Uważa się, że Konstytucja 3 Maja była drugim takim aktem prawnym na świecie. Jedynym krajem, który uchwalił własną, na dwa lata przed nami, były Stany Zjednoczone Ameryki. Constitution of the United States of America podpisany został we wrześniu 1789 roku.

Konstytucja 3 Maja i warunki polityczne, w jakich powstała

Korona Polska oraz Wielkie Księstwo Litewskie, były w owych czasach bardzo osłabione wewnętrznie, jak i na polu międzynarodowym. Ciągłe kłótnie, zwady i walka szlachty o przywileje, doprowadziły niemal do upadku kraju. Słabi królowie oraz nieprzychylne siły z zewnątrz, toczyły naszą ojczyznę niczym paskudna choroba.

Poza tym wybuchające nieustannie wojny z sąsiadami, jak ta ze Szwecją, Rosją czy Turcją, wyczerpały zasoby oraz możliwości Polski niemal zupełnie. Król Stanisław Poniatowski, pomimo że był głównym autorem Konstytucji 3 Maja, był słabym królem i uległym władcą. Caryca Katarzyna II, która była kochanką Poniatowskiego, posiadał niemal pełną władzę nad Koroną i sprzeciwiała się wszelkim próbom reformowania kraju.

Jednak w pewnym momencie historii, zdarzyła się wielka okazja do wprowadzenia nowej konstytucji i rozpoczęcia zmian. Była nią inwazja wojsk tureckich na Rosję. Również inne mocarstwa w tym czasie uwikłane były w konflikty, dzięki czemu nie poświęcały Polsce większej uwagi. Dzięki sprytowi Poniatowskiego i garstce sprzymierzeńców udało się przeforsować nowoczesną ustawę zasadniczą  i de facto zmienić ustrój w kraju.

Najsławniejsi współtwórcy Konstytucji 3 Maja

W tworzeniu Konstytucji 3 Maja udział brało wiele, mniej lub bardziej znanych osób. Tymi najważniejszymi, którzy przyczynili się do spisania zawartych w niej treści byli:

• Stanisław August Poniatowski król Polski w latach 1764 do 1795.
• Stanisław Małachowski marszałek Sejmu i Referendarz wielki koronny.
• Adam Naruszewicz biskup łucki i smoleński, ceniony historyk, publicysta i poeta.
• Antoni Barnaba Jabłonowski kasztelan krakowski.
• Ignacy Potocki marszałek wielki litewski.
• Joachim Litawor Chreptowicz podkanclerzy litewski, osobisty przyjaciel króla Stanisława Poniatowskiego.

Poza wyżej wymienionymi jeszcze wielu światłych ludzi pracowało nad powstaniem dokumentu, który mógł odmienić losy naszego kraju. Określano go jako ostatnią wolę i testament gasnącej Ojczyzny.

Sprzeciw szlachty wobec nowej ustawy zasadniczej

Konstytucja 3 maja wprowadzała liczne zmiany w prawie. Najważniejsze z nich to trójpodział władzy na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą. Poza tym nowa ustawa w znacznym stopniu ograniczała przywileje szlachty, zwłaszcza tej najbiedniejszej zwanej gołotą. Dotychczas nawet najbiedniejszy obwieś pochodzenia szlacheckiego, mógł poprzez liberum veto zniweczyć wszelkie próby zmian w państwie. Możliwość takiego sprzeciwu wykorzystywały skrzętnie sąsiednie mocarstwa, opłacając zdrajców i hamując tym samym rozwój i próby reorganizacji skostniałego ustroju panującego w Polsce.

Innym zapisem, który budził w szlachcie sprzeciw, było nadanie praw mieszczanom. Od tej pory mogli oni posiadać majątki ziemskie i zajmować wszelkie, nawet najwyższe stanowiska w państwie. Mogli oni również uzyskać prawa szlacheckie ze wszystkimi przywilejami. Mieszczanie zyskali także głos w Sejmie, gdzie od tej pory zasiadali ich przedstawiciele. Poza mieszczanami również chłopi uzyskali większe prawa i objęci zostali opieką państwa. Szlachcie odebrano nie tylko prawo do liberum veto, ale także zakazano zawiązywania konfederacji oraz ograniczono siłę sejmików ziemskich. Nowa Konstytucja z dniem wejścia w życie rozwiązywała istniejącą od wieków Rzeczpospolitą Obojga Narodów i powoływała Rzeczpospolitą Polską.

Szlachcie nie spodobało się także to, że zniesiona została wolna elekcja, a władza tronu stawała się dziedziczna. Wraz z wejściem w życie nowej Konstytucji, powołana została regularna armia w sile stu tysięcy żołnierzy. Dla jej utrzymania wprowadzono nowe podatki. Było to 10 procent dla szlachty i dwadzieścia procent dla duchowieństwa. Z podatków zwolnieni byli chłopi, szlachta bez ziemi oraz mieszczanie.

Konfederacja Targowicka i obalenie Konstytucji 3 Maja

Jak to zwykle w naszym kraju bywa, utrata przywilejów lub władzy obudziła zajadły sprzeciw zainteresowanych, który skończył się zdradą i upadkiem korony. Podatna na przekupstwo i zdradę biedna szlachta wraz z magnaterią straciła dotychczasową możliwość kupczenia ustawami. Nie mogła już za pieniądze zgłaszać liberum veto, by wstrzymać wprowadzanie praw, które były nie na rękę obcym siłą zainteresowanym słabością Polski.

W roku 1792 w Petersburgu zawiązana została konfederacja targowicka. Targowiczanie wystosowali prośbą do władz Rosji, by jej armia pomogła przywrócić w Polsce prawo i sprawiedliwość. Początkowo broniąca kraju armia polska radziła sobie całkiem nieźle, jednak gdy Rosjanie dotarli do Warszawy, Poniatowski wymiękł i dołączył do targowiczan. Polskie wojsko rozpadło się, a marzenia o wolności umarły wraz z nim. Po zwycięstwie nad Polakami, Rosjanie nie opuściła już naszego kraju, który zniknął z mapy Europy na ponad wiek.

Konstytucja 3 Maja i tradycja obchodów Święta Narodowego

Podczas trwania rozbiorów obchody Święta 3 Maja były zakazane i wiązały się z represjami i ogromnymi karami. Szczególnie źle działo się pod zaborem rosyjskim. Jednak pamięć o Konstytucji przetrwała i przypominała ludziom o utraconej państwowości. Sytuacja zmieniła się po uzyskaniu przez Polskę niepodległości. Święto 3 Maja pojawiło się w kalendarzu świąt narodowych i obchodzone było hucznie każdego roku. Festyny i pochody organizowały nie tylko władze kraju, ale także samorządy i gminy.

3 Maja w czasach komunizmu

Po II Wojnie Światowej władze komunistyczne marginalizowały trzeciomajowe święto, bojąc się zrywów patriotycznych oraz dążenia do wolności, której Konstytucja 3 Maja była symbolem. W zamian za to silny nacisk kładziono na Święto 1 Maja, czyli Święto Pracy oraz 9 maja, który to w owym czasie był Dniem Zwycięstwa. Ostatecznie święto Konstytucji Trzeciomajowej zostało oficjalnie zniesione, a symbole narodowe w tym dniu nie były mile widziane.

Konstytucja 3 Maja jako święto obecnie

Święto 3 Maja wróciło do kalendarza w roku 1989, a w roku 1990 Sejm oficjalnie ustanowił 3 maja Świętem Narodowym i jest tak do dziś. Obecnie święto to, jest okazją do przypominania obywatelom o trudach i ofiarach, jakie poniesiono, byśmy my mogli żyć w wolnym kraju. Niestety, podobnie jak dawni targowiczanie, tak i dziś są ludzie, dla których wolność narodu jest ograniczeniem ich władzy i kontroli nad nim.

Co jakiś czas pojawiają się na scenie politycznej, czy w ruchach społecznych ludzie i całe partie, którym zależy na tym, by Polska nie stała się silnym, europejskim krajem, krajem wolnych i szczęśliwych ludzi. Krajem, w którym każdy czuje się u siebie i nie musi obawiać się represji czy nienawiści za to, kim jest i czym się różni.

Szczęśliwymi, wykształconymi i świadomymi swoich praw obywatelami trudno jest manipulować. Dlatego też ludzi ci, z gruntu źli i mali, jątrzą dawane urazy, szukają wrogów wśród obywateli i bezustannie spychają kraj do mrocznego zaścianka, gdzie w cieniu nie widać ich małości, ograniczenia i chorego dążenia do sprawowania władzy.

Wszyscy musimy pamiętać i przypominać sobie nawzajem, że na razie nasza wolność jest zagwarantowana, jesteśmy wolnymi ludźmi i niepodległym narodem. Wielokrotnie już zrzucaliśmy pętające nas więzy niewoli i złych rządów. Jednak o wolność trzeba walczyć i kierować się ku światłu, a nie cofać się w mrok narodowych waśni.

Ważne daty związane z dniem 3 maja

• 1791 – Uchwalenie przez Sejm Konstytucji 3 Maja.
• 1792 – Zawiązanie konfederacji targowickiej i upadek Konstytucji 3 Maja.
• 1891 – Uroczystości celebrujące stulecie podpisania Konstytucji, pomimo represji we wszystkich 3 zaborach.
• 1907 – Henryk Sienkiewicz wydaje odezwę i ogłasza zbiórkę pieniędzy na oświatę.
• 1916 – Ogromne manifestacje niepodległościowe w Warszawie i Łodzi.
• 1919 – 3 maja zostaje wpisany do kalendarza jako święto narodowe.
• 1946 – Manifestacje studenckie w Krakowie. Tłum zostaje ostrzelany przez siły świeżo powołanego Urzędu Bezpieczeństwa.
• 1951 – Zniesienie święta narodowego przez ówczesne władze.
• 1980 – Demonstracje w Gdańsku i świętowanie 3 Maja.
• 1982 – Wielki pochód patriotyczny w Warszawie rozbita przez policję i wojsko.
• 1987 – Pochód w Krakowie rozbity przez policję.
• 1990 – Sejm ustanawia 3 maja świętem narodowym.

Konstytucja 3 Maja ciekawostki

• Konstytucja trzeciomajowa uznawana jest za drugi taki akt prawny na świecie. 3 maja jest również świętem narodowym na Litwie.
• Jako jeden z powodów porażki militarnej w walce z Rosją, jest to, że na okres obchodów podpisania konstytucji, dużą część wojska wycofano z frontu do Warszawy, by wzięła udział w uroczystościach. Zabrakło ich podczas rosyjskiego ataku.
• Podczas zaborów obchody rocznic Konstytucji 3 maja były zakazane przez wszystkich trzech zaborców.
• Obchody 3 maja były i wciąż są hucznie obchodzone przez Polonię na wszystkich kontynentach świata.
• W roku 2021 obchodzić będziemy 230 lecie podpisania Konstytucji 3 Maja.
• Jan Matejko uwiecznił moment podpisania konstytucji na jednym ze swoich ostatnich obrazów, zatytułowanym; Konstytucja 3 Maja 1791 roku. Jak wiemy, mistrz Matejko często sięgał po tematy związane z wielkimi wydarzeniami w historii Polski. Uczcił w ten sposób między innymi urodziny Mikołaja Kopernika i zwycięstwo Jana III Sobieskiego pod Wiedniem. Pomimo że prace nad płótnem posuwały się sprawnie, to jednak artysta nie zdążył ukończyć go przed setną rocznicą 3 maja 1891 roku. Po raz pierwszy w swojej karierze pozwolił nieukończone dzieło pokazać ludziom. Ostatecznie obraz był gotowy dopiero pod koniec roku.
• Jan Suchorzewski był jedną z postaci sprzeciwiających się podpisaniu Konstytucji 3 Maja. Został uwieczniony na obrazie Jana Matejki w momencie, gdy rzucił się pod nogi króla, grożąc, że zabije swojego kilkuletniego syna, by ten nie musiał żyć w niewoli, jak to określił. Za zdradę podczas insurekcji kościuszkowskiej został skazany na śmierć, potępienie i utratę całego majątku.