Zamek Świętego Anioła w Rzymie to wyjątkowy zabytek, poczujesz to od razy, gdy tylko przestąpisz próg tej starożytnej budowli. Kiedy stąpasz po starych kamiennych schodach, czas i przestrzeń zlewają się w jedno, odsłaniając tajemnice minionych wieków. Masywna budowla od niemal dwóch tysięcy lat wznosi się w niebo na prawym brzegu Tybru tuż obok Watykanu i Placu Świętego Piotra. Przeznaczenie Zamku Świętego Anioła oraz jego losy były równie zawiłe i zmienne, jak losy całego Cesarstwa Rzymskiego. Na przestrzeni wieków zamek pełnił przeróżne funkcje, był między innymi ogromnym mauzoleum, niezdobytą twierdzą, a także pałacem papieskim.
W artykule poniżej opowiem Ci o tym rzymskim zabytku, jego losach i związanych z nim ludziach od starożytności aż po dzisiaj. Wyjaśnię również, dlaczego moim zdaniem, zamek ten jest miejscem, które koniecznie trzeba odwiedzić podczas wizyty w Rzymie.
Zamek Świętego Anioła w Rzymie i jego historia
Ogromna forteca po części wykuta w litej skale jest dziś jedną z ważniejszych atrakcji Rzymu, a wielu twierdzi, że znajduje się ona na liście najważniejszych zabytków w całych Włoszech. Historia Zamku Świętego Anioła (Castel Sant’Angelo), zaczyna się podczas rządów rzymskiego cesarza Hadriana, który postanowił wznieść w reprezentacyjnej części Rzymu własne mauzoleum. Cesarz jednak nie doczekał końca inwestycji, gdyż budowa grobowca została ukończona już po jego śmierci w roku 139.
Projektując ogromny budynek, pomyślano także o zmianie całego otoczenia przyszłego mauzoleum tak, by ułatwić komunikację pomiędzy ważnymi dzielnicami Wiecznego Miasta a cesarskim grobowcem. Z tego powodu, między innymi, nad Tybrem przerzucono kamienny most noszący nazwę Pons Aelius, który do dziś służy odwiedzającym zamek turystom.
Most Pons Aelius, nazywany również Mostem świętego Anioła, na Tybrze jest bardzo malowniczy i wraz z Zamkiem świętego Anioła tworzy przepiękną całość. Oryginalna bryła mostu została dodatkowo ozdobiona barokowymi dodatkami oraz licznymi rzeźbami i posągami aniołów, trzymających w dłoniach przeróżne przedmioty związane z Męką Pańską.
Co robić w Rzymie i co zobaczyć oraz ile to kosztuje
- Wycieczka po Koloseum – Weź udział w pieszej wycieczce z przewodnikiem po starożytnym Koloseum.
- Muzea Watykańskie, kaplica Sykstyńska i bazylika św. Piotra – Weź udział w wycieczce po Watykanie.
- Autobus Hop-on Hop-off z audioprzewodnikiem – Zobacz Rzym w piętrowym autobusie z odkrytym dachem.
- Wycieczki kulinarne po Rzymie – Odkryj fenomenalną kuchnię włoską i oryginalne smaki Rzymu.
- Zarezerwuj hotel, pamiętaj też, by szukać w pobliżu atrakcji, które Cię interesują. Zwiedzanie będzie proste i przyjemne.
Grobowiec Hadriana
Grobowiec Hadriana stoi na betonowej podstawie mającej kształt kwadratu o boku długości 85 i wysokości 10 metrów. Sam budynek wykonany został z betonu i ma cylindryczny kształt. Zewnętrzna powłoka wykonana jest z płyt trawertynu, bardzo twardego i wytrzymałego kamienia składającego się głównie z kalcytu i aragonitu.
Dawny Grobowiec Hadriana ma średnicę 64 i wysokość 21 metrów. Oryginalnie mauzoleum zwieńczone było kopułą pokrytą ziemią, w której posadzono drzewa cyprysowe i szlachetne odmiany kwiatów. Szczyt kopuły zdobił posąg cesarza Hadriana powożącego kwadrygą. Konie zaprzęgnięte do kwadrygi Hadriana przypominały Rumaki Lizypa, które zdobią Bazylikę Świętego Marka w Wenecji.
Krawędzie ścian budynku zdobione były rzeźbami i marmurowymi posągami, a ściany wypełniono inskrypcjami, które wymieniały członków rodziny cesarza Hadriana, pochowanych w mauzoleum:
- Sabina (Vibia Sabina); córka Vibiusa Sabinusa i siostrzenicy cesarza Trajana, a od roku 100 żona cesarza Hadriana.
- Antoninus Pius (Caesar Titus Aelius Hadrianus Antoninus Augustus Pius); adoptowany syn cesarza Hadriana. Zapamiętany został przede wszystkim dlatego, że zbudował wał ziemny w Szkocji, zwany Wałem Antionina.
- Faustyna Starsza (Annia Galeria Faustina); żona adoptowanego przez cesarza Hadriana Antoniusa Piusa.
- Cejoniusz Kommodus (Lucius Aelius Verus Caesar); kolejny adoptowany syn cesarza Hadriana, który wybrał go na swojego następcę. Niestety Cejoniusz Kommodus zmarł kilka lat przed Hadrianem.
- Lucjusz Werus (Lucius Ceionius Commodus Verus); syn Cejoniusza Kommodusa i Awidii.
- Marek Aureliusz (Marcus Aurelius Antoninus, Marcus Annius Aurelius Verus); syn Lucjusza Werusa, przyszły cesarz rzymski, a także pisarz i filozof.
- Septymiusz Sewer (Lucius Septimius Severus); cesarz rzymski urodzony w Ebolacum (obecnie miasto nazywa się York), dawnej Brytanii okupowanej przez Rzymian.
- Julia Domna; Syryjka, córka najwyższego kapłana boga słońca El Gabala i przyszła cesarzowa rzymska.
- Geta ( Lucius Publius Septimius Geta); cesarz rzymski z dynastii Sewerów.
- Karakalla (Marcus Aurelius Severus Antoninus); brat Gety i cesarz rzymski, którym stał się po zamordowaniu brata. Był władcą okrutnym i bezwzględnym nie tylko dla wrogów, ale także dla rodziny i przyjaciół.
Pomieszczenie z urnami zmarłych mieściła się na samym dnie budowli i miało kształt kwadratu. Prochy ukryte w kosztownych urnach rozmieszczono we wnękach, a całe wnętrze wyłożone było marmurem i kosztownymi ozdobami. Jeżeli podczas wizyty w Rzymie będziesz miał wystarczającą ilość czasu, polecam spacer wokół Zamku świętego Anioła i przyjrzenie się detalom budowli, a z pewnością dostrzeżesz wiele więcej elementów, pochodzących z najdawniejszych czasów jego historii.
Dalsze losy cesarskiego grobowca były dość tragiczne. W roku 401 mauzoleum zostało przemianowane przez Flawiusza Honoriusza Augusta na twierdzę wojskową i połączone z murami obronnymi Aureliusza. Jednocześnie budowla z mauzoleum przemianowana została na miejskie więzienie. Po zdobyciu Rzymu przez Wizygotów zamek splądrowano, a prochy spoczywających tam przedstawicieli rodziny cesarskiej rozrzucono wokół zamku. Jedynym elementem, który przetrwał krwawą zawieruchę wojny, jest zwieńczenie urny grobowej, skrywającej prawdopodobnie prochy Hadriana (obecnie znajduje się ona w Bazylice świętego Piotra w Watykanie).
Kolejna dewastacja Zamku świętego Anioła odbyła się podczas oblegania Rzymu przez Gotów w roku 537. Obrońcy zrzucali na atakujących wrogów ozdoby, posągi i inne elementy dawnego mauzoleum. Z czasem wiele elementów grobowca Hadriana zostało rozebrane, po czym trafiły do powstających w całym Rzymie kaplic i kościołów jako tani budulec. Pisał o tym Giorgio Vasari włoski historyk sztuki, architekt, a także malarz i utalentowany inżynier:
… aby budować kościoły na użytek chrześcijan, nie tylko zniszczono najbardziej czczone świątynie bożków, ale aby uszlachetnić i udekorować Bazylikę Świętego Piotra większą liczbą ozdób, niż posiadał wtedy, oni zabrali kamienne kolumny z grobowca Hadriana, obecnie zamku Sant’Angelo, a także wiele innych rzeczy, które teraz widzimy w ruinach.
Giorgio Vasari
Mauzoleum Hadriana pod koniec VI wieku przemianowane zostało na Zamek świętego Anioła, przez papieża Grzegorza I. Gest ten miał upamiętnić wydarzenie, które miało miejsce podczas szalejącej w Rzymie zarazy. Wielu mieszkańców miasta twierdziło wówczas, że dostrzegli postać ogromnego anioła, który chował miecz do pochwy. Uważano wówczas, że zwiastuje to rychły koniec zarazy, która była, zdaniem władz kościoła, karą bożą za grzechy mieszkańców miasta. W roku 608 kolejny papież Bonifacy IV rozkazał umieścić na szczycie zamku kaplicę i posąg świętego Michała z wyciągniętym mieczem.
Kolejne przemiany nadeszły w wieku X, gdy Zamek świętego Anioła przeszedł w prywatne ręce jednej z arystokratycznych rodzin, rządzących ówczesnym Rzymem. Zamek został ufortyfikowany i solidnie uzbrojony, dzięki czemu przez kolejne wieki służył papieżom jako twierdza i sporadycznie jako więzienie dla szczególnie nielubianych przeciwników Watykanu. W XIII wieku papież Mikołaj III rozkazał połączyć Zamek świętego Anioła z Watykanem. Wykonano wówczas korytarz podziemny, zwany Passetto di Borgo, który służyć miał papieżom jako droga ucieczki w razie ataku na głowę kościoła. Korytarz istnieje do dziś i jak głosi miejska legenda, wciąż spełnia swoją pierwotną funkcję. W XVIII wieku zamek ponownie przebudowano, a na jego szczycie stanęła rzeźba anioła, która wznosi się tam do dziś, natomiast posąg świętego Michała, który wcześniej zdobił szczyt zamku, możesz obejrzeć na otwartym dziedzińcu wewnątrz zamku.
Pod koniec XIX wieku znaczenie Zamku świętego Anioła zmalało do tego stopnia, że przepiękne starożytne pomieszczenia przemianowano na koszary wojskowe, a bezcenne freski pokryto zwykłą farbą. Na szczęście wraz z nadejściem XX wieku przypomniano sobie o wartości historycznej fortecy i rozpoczęto zakrojone na dużą skalę prace restauracyjne, które przywróciły zabytkowi część jego dawnej świetności.
Obecnie w zamku znajduje się watykańskie muzeum militariów oraz przeróżne wystawy okolicznościowe i czasowe. Gdy my zwiedzaliśmy Zamek świętego Anioła, w pomieszczeniach budynku rozstawiono suknie, które nosiły słynne włoskie aktorki podczas kręcenia scen do filmów.
Zwiedzanie Zamku świętego Anioła w Rzymie
Zamek świętego Anioła pełni funkcję Muzeum Narodowego (Museo Nazionale di Castel Sant’Angelo) i zachował swój starożytny charakter pomimo wielu zmian, jakich w nim dokonano oraz funkcji, które pełnił na przestrzeni dwóch tysięcy lat. Wnętrze zamku jest przytłaczające, ale robi ogromne wrażenie swoją potęgą i masą. Nic dziwnego, że przez wieki budowlę wykorzystywano jako twierdzę. Największe wrażenie na nas zrobiły pomieszczenia apartamentu papieskiego, który nakazał utworzyć papież Paweł III. Są to obszerne pomieszczenia zdobione freskami i stiukami, a dodatkiem są oryginalne kominki.
W tych ufortyfikowanych komnatach papież Klemens VII przetrwał najazd wojsk cesarza Francji Karola V. Wydarzenie to nazwano potem Sacco di Roma (Splądrowanie Rzymu). Żołnierze francuscy przez wiele dni grabili miasto, a gwałty i morderstwa były na porządku dziennym. Nie było litości nawet dla ludzi kościoła. Zakonnice były gwałcone na ulicach miasta, a w klasztorach urządzano orgie z udziałem kobiet z najznamienitszych rzymskich rodów. Cały ten koszmar papież przesiedział w Zamku świętego Anioła i przyglądał się z góry tragedii, jaka spotkała miasto.
Spacer po Zamku świętego Anioła jest dość łatwy, gdyż wyznaczono dokładną trasę zwiedzania i wystarczy się jej trzymać. Według przewodnika zwiedzanie trwa jakieś półtorej godziny, ale nam zajęło niemal trzy. Pamiętaj, że w zamku napotkasz całą masę schodów, ramp i wzniesień. Jeżeli masz problemy ruchowe, weź to pod uwagę, gdyż w zabytku nie ma ani jednej widny.
Najciekawsze punty w Zamku świętego Anioła, oczywiście naszym zdaniem to:
- Mury oraz bastiony, które wypełnione są bronią i pancerzami pochodzącymi ze średniowiecza. W jednym z bastionów można rzucić okiem na sekretny (choć nie za bardzo skoro można rzucić na niego okiem) korytarz papieski, prowadzący do Watykanu.
- Dziedziniec zamkowy, na którym zobaczysz oryginalną marmurową rzeźbę anioła, wykonaną przez Raffaello de Monte, włoskiego rzeźbiarza i architekta. Stała ona na szczycie zamku nim stanęła tam dzisiejsza rzeźba.
- Taras widokowy, na którym rozstawione są stoliki, przy których możesz napić się kawy z niewielkiej kawiarni. Widok z tego miejsca jest bardzo ładny. Zwłaszcza od strony Watykanu lub na most rozpięty nad Tybrem. Pamiętaj jednak, że gdy zamek oblegają tłumy turystów, łatwiej byłoby spotkać papieża niż wolny stolik.
- Sala Paolina, w której papież spotykał się z zaproszonymi przez siebie gośćmi. Przepych sali odpowiadał pozycji ludzi, którzy tu bywali. Na ścianach dostrzec możesz elementy i sceny związane z Aleksandrem Macedońskim.
- Taras na szczycie zamku to miejsce, które szczególnie nam się spodobało. Rozciąga się z niego widok na cały Rzym i kopułę Bazyliki świętego Piotra w Watykanie.
- Prywatne apartamenty papieża Pawła III, to pełne przepychu sale ozdobione motywami mitycznymi.
- Sala sądowa nazywana Sala della Giustizia, czyli salą sprawiedliwości. Prawdopodobnie służyła jako miejsce, w którym zapadały wyroki nad skazańcami.
- Na koniec wycieczki czeka Cię marsz pochyłą rampą, która prowadziła początkowo do sali grobowej. Jest to szeroka, wyłożona kamieniami droga, którą mogły pokonywać konne powozy.
Powyższe, wymienione przeze mnie miejsca to oczywiście tylko sugestia, gdyż po przekroczeniu bramy cały zamek jest do Twojej dyspozycji i możesz stworzyć własną drogę, którą będziesz go zwiedzał. W licznych pomieszczeniach znajdujących się w zamku organizowane są wystawy okolicznościowe i tematyczne. Gdy my zwiedzaliśmy zabytek, w komnatach na najwyższym piętrze twierdzy, tuż przy restauracji z tarasem widokowym, wystawiono kolekcję pięknych sukien, które nosiły włoskie aktorki w sławnych filmach. Pamiętaj też, że miejsce takie jak Zamek świętego Anioła to budowla pełna zakamarków i mrocznych kątów, które mogą być równie ciekawe, jak oficjalne punkty zwiedzania. W zamku znajdziesz cele więzienne, kuchnie, dawne łaźnie, a nawet młyn.
Zamek świętego Anioła w Rzymie informacje praktyczne
Zwiedzanie Zamku świętego Anioła najlepiej rozpocząć z samego rana. Nie ma wówczas typowych dla tego miejsca tłumów, a z nieba wciąż nie leje się żar, przez co spacer po zamku jest dużo przyjemniejszy.
Adres Zamku świętego Anioła w Rzymie: Piazza Adriana, 00193 Roma RM, Włochy.
Zamek można zwiedzać w godzinach od 9:00 do 19:30, przy czym ostatnie wejście odbywa się na godzinę przed zamknięciem. Zamek można zwiedzać z psem, o ile jest on grzeczny i dobrze ułożony. Jeżeli zwierzę nie lubi tłumów to lepiej zostawić go w hotelu.
Zamek świętego Anioła w Rzymie ceny biletów
Aby wejść na zamek, musisz wcześniej kupić bilety. Najlepiej zrobić to poprzez stronę internetową, co zapewni Ci możliwość wejścia z ominięciem długich często kolejek.
- Cena 21 euro za osobę dorosłą.
- Cena 3.50 euro osoby do 17 roku życia.
- Cena 47 euro za bilet na Zamek świętego Anioła oraz Muzea Watykańskie.
Ceny biletów mogą zmieniać się bardzo często lub też pojawiają się bardzo korzystne promocje, warto wcześniej rozejrzeć się za biletami do miejsc, które planujesz odwiedzić.
Pod tym linkiem znajdziesz bilety w dobrej cenie na wiele rzymskich atrakcji
Legenda z Zamku świętego Anioła w Rzymie
Rzym nierozerwalnie połączony jest z kościołem, a więc również z jego symbolami. Najważniejszym symbolem chrześcijaństwa, poza krzyżem oczywiście, są anioły, a tych w Rzymie nie brakuje. Poniższa historia opowiada o jednym z nich, bożym wojowniku Archaniele Michale.
Był wiek VI, mroczny i pełen tragedii dla mieszkańców Wiecznego Miasta. Po ostatnich wojnach miasto ledwo podnosiło się z kolan, a tu bez ostrzeżenia wybuchła zaraza dżumy, która zabijała tysiące ludzi, starych, młodych i dzieci. Z braku innych możliwości i pomysłów ówczesny papież Grzegorz I zorganizował ogromną procesję błagalną, która miała przejść ulicami Rzymu, by prosić boga pomoc w potrzebie.
Wymęczeni i przerażeni ludzi wylegli na ulice miasta i ruszyli w cichym, żałosnym kondukcie, pchani jedynie nadzieją daną im przez głowę kościoła. Szli wszyscy, którzy mogli, starcy wspierani przez młodszych, żołnierze wymęczeni w boju i matki z dziećmi na rękach. Szli bogaci z biednymi w jednym rzędzie, modląc się o zmiłowanie, którego jak nigdy wcześniej potrzebował Rzym.
W końcu ktoś zawołał pełnym radości głosem, że nad mauzoleum Hadriana widać ogromną postać anioła, który powoli chowa ognisty miecz do pochwy przy pasie. Nastąpiło poruszenie i wielotysięczny motłoch zadrżał jak wąż wskrzeszony nadzieją. Ludzie zaczęli śmieć się i opowiadać jak ów anioł wyglądał, choć tak naprawdę nie było wśród nich nikogo, kto by owe cudowne zajście na własne oczy zobaczył.
Ludzie twierdzili, że był to sam Archanioł Michał, jeden z siedmiu najwyższych aniołów niebańskich, który ukazał się po tym, jak ognistym mieczem wypalił zarazę.
Choć to tylko legenda, to wielu uważa, że owe wydarzenia mogły mieć miejsce. Jednak inni sądzą, że anioł na szczycie Zamku świętego Anioła wcale nie chowa miecza do pochwy, a wręcz przeciwnie, wyszarpuje broń, by stanąć w obronie Rzymu przed wszystkimi jego wrogami.
Zamek świętego Anioła w Rzymie informacje i ciekawostki
- Zamek świętego Anioła w Rzymie zbudowany został jako mauzoleum dla cesarza Hadriana i jego rodziny.
- Zamek został otwarty w roku 139 naszej ery.
- Jest to cylindryczny budynek stojący w Parco Adriano.
- W kolejnych latach budynek używany był jako twierdza, zamek, a obecnie muzeum.
- Zamek świętego Anioła był dawniej najwyższym budynkiem w Rzymie.
- Wysokość zamku to 48 metrów.
- Hadrian nie doczekał się końca budowy swojego mauzoleum.
- Prochy cesarza trafiły do mauzoleum w rok po jego śmierci.
- Szczątki cesarza Hadriana znajdują się prawdopodobnie w najgłębszej części budowli, nazywanej skarbcem.
- Wraz z mauzoleum zbudowano most Pons Aelius, prowadzący z Rzymu wprost do zamku.
- W czasach renesansu w podziemiach zamku mieścił się skarbiec Państwa Kościelnego.
- Zamek świętego Anioła jest połączony z Watykanem tunelem, który stanowił drogę ucieczki dla papieży.
- Obecnie w Zamku świętego Anioła w Rzymie znajduje się watykańskie muzeum średniowiecznej broni.
