Bazylika w Miechowie to nie tylko cenna i stara świątynia, ale także replika Grobu Bożego, jedna z dwóch na świecie.

Choć z instytucją kościoła mi nie po drodze, to doceniam często bogatą historię i piękno należących do niego świątyń. Z wielką przyjemnością zatem podczas licznych podróży odwiedzam wszelkie katedry, bazyliki, a nawet małe kościoły, które szczególnie przesiąkają lokalną kulturą, zwyczajami i tradycją. Dziś opowiem Ci o Bazylice w Miechowie, której pełna nazwa brzmi — Bazylika kolegiacka Grobu Bożego w Miechowie.

Bazylika w Miechowie informacje praktyczne

Bazylika w Miechowie.

Bazylika w Miechowie to działający kościół, w którym wierni modlą się, a więc zachowaj szczególny szacunek podczas zwiedzania, tak by nie przeszkadzać, zwłaszcza podczas trwania mszy.

Zabytek stoi w centrum Miechowa pod adresem: Parafia Grobu Bożego, ul. Warszawska 1, 32-200 Miechów.

Muzeum Ziemi Miechowskiej, znajdujące się przy miechowskim kościele oferuje wycieczki z przewodnikiem nie tylko po wystawach muzealnych, ale także po Bazylice Grobu Bożego. Oferta skierowana jest do turystów, pielgrzymów, grup zorganizowanych oraz wycieczek szkolnych. Cena biletu do muzeum to kilkanaście złotych, a usługa przewodnika płatna jest w zależności od liczny osób biorących udział w wycieczce. Godziny otwarcia muzeum: od poniedziałku do piątku w godzinach od 8:00 od 15:00 i w sobotę od godziny 9:00 do 14:00.

Zwiedzanie w grupach odbywa się po wcześniejszym umówieniu się z przewodnikiem. Można to zrobić pod numerem telefonu 530 766 522 lub mailowo: biuro@muzeum.miechow.pl.

Bazylika w Miechowie i zakon Bożogrobców

Mnisi w klasztorze AI.

Wszystko zaczęło się w 1099 roku, kiedy Gotfryd z Bouillon osadził kanoników przy samej bazylice Grobu Chrystusa w Jerozolimie. Patriarcha Arnulf z Rohez nadał im regułę św. Augustyna i tak narodził się zakon, którego główną misją była opieka nad Grobem Chrystusa oraz nad pielgrzymami, którzy – jak łatwo się domyślić – przybywali tłumnie i często zmęczeni długą drogą. I tu na scenę wchodzi Jaksa herbu Gryf, polski książę z rozmachem i wizją. W 1163 roku sprowadził Bożogrobców do Miechowa, czyniąc z niewielkiej osady miejsce o europejskim znaczeniu. Pierwszym kanonikiem był Marcin zwany Galusem, Francuz z pochodzenia, który – po uzyskaniu zgody biskupa Mateusza – zabrał się za budowę kościoła i klasztoru. Uroczyste poświęcenie nastąpiło w 1186 roku i można powiedzieć, że Miechów oficjalnie wszedł do historii.

Rozwój był tak szybki, że już w 1290 roku Miechów otrzymał prawa miejskie. Niestety, historia rzadko bywa sielanką. W czasie walk Władysława Łokietka o zjednoczenie Polski miasto i klasztor zostały spalone – i to nie ostatni raz. Przełożony zakonu Henryk z Nysy wraz z braćmi musiał udać się na Węgry. Po powrocie król postanowił dmuchać na zimne i nakazał, by przełożonym klasztoru został Polak. Tak na wszelki wypadek. Kolejne wieki upłynęły pod znakiem ognia. Między 1379 a 1629 rokiem Miechów płonął dziewięć razy, a wraz z kolejnym pożarem miasto rosło w siłę – pod koniec XV wieku liczyło już 70 domów i 16 zagród. Bożogrobcy założyli także szkołę o wysokim poziomie nauczania. Wystarczy wspomnieć, że w latach 1421–1429 wykładał tu Jan z Kęt, późniejszy święty.

W 1457 roku Miechów wydał na świat swojego prawdziwego geniusza – Macieja Miechowitę. Ksiądz, lekarz, astrolog, historyk, geograf, wielokrotny rektor Akademii Krakowskiej, a przy tym autor pierwszej polskiej drukowanej książki medycznej. Pisał ją z myślą o zbliżającej się epidemii dżumy, co dowodzi, że już wtedy wiedziano, iż lepiej zapobiegać niż leczyć. Rok 1525 przyniósł wielką rozbudowę klasztoru oraz budowę nowej Kaplicy Grobu Bożego – wiernej kopii grobu jerozolimskiego. Pielgrzymowali tu nie tylko zwykli wierni, ale także koronowane głowy Europy. Od 1624 roku miasto mogło pochwalić się drewnianym ratuszem oraz przytułkiem dla starców i niepełnosprawnych, prowadzonym przez zakonników.

Najdotkliwszy pożar wybuchł w 1732 roku i pochłonął część bezcennego księgozbioru. Mimo to Miechów nie zwalniał tempa – pod koniec XVIII wieku mieszkało tu ponad 1300 osób, a spis ludności wykazał obecność niemal 200 rzemieślników: od snycerzy po trębacza, przecież każde porządne miasto potrzebuje trębacza. Po trzecim rozbiorze Polski Miechów znalazł się pod panowaniem austriackim, potem – na krótką chwilę – w Księstwie Warszawskim, by po kongresie wiedeńskim trafić do Królestwa Polskiego. Była nawet szansa, że zostanie stolicą województwa krakowskiego, ale zabrakło budynków i materiałów. Historia bywa bezlitosna. W XIX wieku przez miasto poprowadzono nową szosę z Warszawy na południe kraju, co dało impuls do dalszego rozwoju. Jednocześnie klasztor miechowski stał się duchowym łącznikiem z Ziemią Świętą, zwłaszcza gdy Jerozolima znalazła się w rękach innowierców. Grób Chrystusa w Miechowie otrzymał pełne przywileje odpustowe i przyciągał pielgrzymów z całej Europy.

Bożogrobcy wprowadzili do Polski nabożeństwa wcześniej tu nieznane – w tym zwyczaj urządzania Grobu Chrystusa w Wielki Piątek. Opiekowali się sanktuarium aż do kasaty zakonu w 1819 roku. Ostatni Bożogrobiec, Baltazar Chwalbiński, zrezygnował z urzędu w 1852 roku, a kościół przeszedł pod opiekę duchowieństwa diecezjalnego. Choć po kasacie wiele bezcennych pamiątek zaginęło, świątynia przetrwała. Dzięki wieloletnim pracom konserwatorskim i staraniom kolejnych proboszczów, w 1996 roku papież Jan Paweł II wyniósł miechowskie sanktuarium do godności Bazyliki Mniejszej. I tak oto Miechów – miasto, które płonęło, było burzone, odbudowywane i nigdy się nie poddało – zapisał się złotymi zgłoskami w historii Polski i chrześcijaństwa. A to całkiem niezły dorobek jak na miejsce, które zaczęło się od kilku zakonników i wielkiej idei.

Historia Bazyliki Grobu Bożego w Miechowie – od XII wieku do współczesności

Historia Bazyliki Grobu Bożego w Miechowie sięga drugiej połowy XII wieku i nierozerwalnie wiąże się z zakonem Bożogrobców, sprowadzonych do Polski z Jerozolimy. W 1163 roku możnowładca Jaksa herbu Gryf, wracając z pielgrzymki do Ziemi Świętej, osadził zakonników w Miechowie i ufundował pierwszą świątynię wraz z klasztorem. Był to początek jednego z najważniejszych sanktuariów chrześcijańskich w tej części Europy.

Pierwotny kościół miał charakter romański i pełnił funkcję zarówno miejsca kultu, jak i centrum życia zakonnego. Szczególne znaczenie miała znajdująca się przy świątyni kopii Grobu Chrystusa, wzorowana na jerozolimskim pierwowzorze. Już w średniowieczu Miechów stał się ważnym celem pielgrzymek, zwłaszcza w okresach, gdy dostęp do Jerozolimy był utrudniony lub niemożliwy. W kolejnych stuleciach bazylika była wielokrotnie rozbudowywana i przebudowywana. Największe zmiany nastąpiły w okresie gotyku na przełomie XIV i XV wieku, kiedy wzniesiono obecny, trójnawowy kościół o masywnej bryle i strzelistych proporcjach. Świątynia zyskała wówczas rangę głównego kościoła metropolii zakonnej Bożogrobców, a miechowski klasztor stał się ich centralą na całą Europę Środkową.

Losy bazyliki nie były jednak wolne od dramatów. Miasto i klasztor wielokrotnie trawiły pożary, które niszczyły zarówno zabudowania, jak i cenne wyposażenie wnętrz. Szczególnie dotkliwe pożary miały miejsce w latach 1379–1629, kiedy Miechów płonął aż dziewięć razy. Każdorazowo jednak świątynia była odbudowywana, często w nowym stylu architektonicznym. Przełomowy dla obecnego wyglądu bazyliki okazał się XVII i XVIII wiek, kiedy po zniszczeniach pożarowych dokonano gruntownej barokowej przebudowy wnętrza. Powstały wówczas bogato zdobione ołtarze, stiuki oraz nowa aranżacja Kaplicy Grobu Bożego. Charakterystyczna wieża z hełmem cebulastym również pochodzi z tego okresu.

W 1819 roku, na mocy dekretu władz Królestwa Polskiego, nastąpiła kasata zakonu Bożogrobców. Był to moment przełomowy w dziejach bazyliki – klasztor uległ częściowej dewastacji, a świątynia przeszła pod opiekę duchowieństwa diecezjalnego. Pomimo trudności, kościół zachował swoją funkcję sanktuarium i nadal przyciągał wiernych.

XIX i XX wiek to czas stopniowej odbudowy znaczenia bazyliki, prac konserwatorskich oraz troski o zachowanie zabytku. Szczególnie intensywne działania restauratorskie prowadzono po II wojnie światowej, ratując zarówno strukturę budowli, jak i jej bezcenne wyposażenie. Ukoronowaniem wielowiekowej historii było nadanie świątyni przez papieża Jana Pawła II tytułu Bazyliki Mniejszej w dniu 10 kwietnia 1996 roku. Akt ten potwierdził wyjątkowe znaczenie miechowskiego sanktuarium w historii Kościoła i kultu Grobu Chrystusa.

Dziś Bazylika Grobu Bożego w Miechowie jest nie tylko czynnym kościołem parafialnym i sanktuarium, ale także jednym z najcenniejszych zabytków sakralnych w Polsce, żywym świadkiem niemal dziewięciu wieków historii, duchowości i nieustannego odradzania się mimo przeciwności losu.

Legenda o Grobie Chrystusa w Miechowie

Bazylika w Miechowie. Kaplica Grobu Bożego Miechów.

Dawno temu, w czasach wypraw krzyżowych, polski możnowładca Jaksa herbu Gryf wyruszył w daleką i niebezpieczną podróż do Ziemi Świętej. Według legendy nie była to zwykła pielgrzymka – Jaksa miał ślubować, że jeśli szczęśliwie powróci do ojczyzny, uczyni coś wyjątkowego, by przybliżyć Polakom święte miejsca Jerozolimy. Podczas pobytu w Jerozolimie Jaksa miał modlić się przy Grobie Chrystusa z tak wielką żarliwością, że zapragnął, aby choć cząstka tego miejsca znalazła się również w Polsce. Legenda głosi, że zabrał ze sobą ziemię, a nawet fragment skały z Grobu Pańskiego, ukrywając ją w sakwie pielgrzyma. Niektórzy twierdzili, że była to ziemia cudowna, nasycona świętością miejsca Zmartwychwstania.

Po powrocie do kraju Jaksa sprowadził do Miechowa zakon Bożogrobców i polecił im wznieść świątynię, w której odtworzono Grób Chrystusa tak wiernie, jak tylko było to możliwe. Ziemia przywieziona z Jerozolimy miała zostać złożona właśnie w tym miejscu, czyniąc Miechów duchowym odpowiednikiem Świętego Miasta. Legenda mówi, że od tej chwili łaski spływające na pielgrzymów modlących się przy miechowskim Grobie były takie same, jak te otrzymywane w Jerozolimie. Dlatego, gdy Ziemia Święta znalazła się w rękach innowierców i pielgrzymki stały się niemożliwe, wierni z całej Europy zaczęli tłumnie przybywać właśnie do Miechowa.

Z czasem pojawiło się przekonanie, że kto z czystym sercem nawiedzi Grób Boży w Miechowie, temu odpuszczone zostaną grzechy, a modlitwy zaniesione w tym miejscu mają szczególną moc. To właśnie ta legenda sprawiła, że miasto zaczęto nazywać „Polską Jerozolimą”, a bazylika stała się jednym z najważniejszych sanktuariów w tej części Europy.

Kaplica Grobu Bożego w miechowskiej bazylice

Bazylika w Miechowie. Kaplica Grobu Bożego Miechów.

Szczególnym elementem Bazyliki w Miechowie jest Kaplica Grobu Bożego, w której znajduje się replika Grobu Bożego, wzorowana na tej w Jerozolimie (dlatego też Bazylika w Miechowie nazywana jest polską Jerozolimą). Kaplica jest celem licznych pielgrzymek wiernych z całej Europy, a nawet świata. Od początku była to bardzo ważna część kościoła w Miechowie wzniesionego przez bożogrobców. Kaplica to część klasztoru wzniesiona na planie kwadratu i przykryta kopułą, w której centralnym miejscu znajduje się latarnia, czyli oculus. Dzięki renowacji kaplicy, która miała miejsce w roku 2009 ten renesansowy obiekt oraz kopia jerozolimskiej budowli może pochwalić się pięknymi polichromiami, które zostały odsłonięte i zakonserwowane podczas prac remontowych. Zobaczysz tam scenę ukrzyżowania, pejzaże oraz ornamentykę roślinną, a także liczne herby.

Sama kaplica zrobiła na mnie wrażenie, choć replika grobu bożego wydawała mi się nieco tandetną inscenizację. Betonowe schody i ściany, a w dziurze na środku rozłożony manekin owinięty w prześcieradło, cóż spodziewałem się czegoś więcej. Oczywiście może być to jedynie moje wrażenie wynikające z braku religijnej ogłady, ciekaw jestem Twojego zdania.

Bazylika w Miechowie zwiedzanie i kilka słów na zakończenie

Bazylika w Miechowie zachwyciła mnie swoim pięknym barokowym wnętrzem, zwłaszcza duży ołtarz wykonany w stylu rokokowym przykuwa uwagę, przedstawia on, zmartwychwstanie Jezusa oraz tradycyjnie postaci aniołów i przestraszonych całym zajściem strażników, a także niewiasty w tym Marię Magdalenę. Również pozostałe ołtarze wykonane są na bogato. Najbardziej misternie wyglądają ołtarze Matki Boskiej i Świętego Krzyża.

Tuż pod wieżą kościoła znajduje się kaplica Marii Magdaleny, w której zobaczysz sceny z życia pustelników przedstawione na freskach. Część wyposażenia kaplicy nie pochodzi z Bazyliki w Miechowie i sprowadzona została z różnych kościołów i budynków sakralnych w okolicy. Przykładem jest ołtarza, który trafił tu z kościoła cmentarnego jeszcze w XIX wieku. W jednym z narożników kaplicy znajduje się zejście do krypty, w której mrocznym wnętrzu, chowani byli zakonnicy i księża.

Jak zauważysz, Bazylika w Miechowie pełna jest pięknych figur i rzeźb, na które radzę zwrócić uwagę. Już przed kościołem zobaczysz dwie figury z CVII wieku oraz barokową rzeźbę świętej Jadwigi Śląskiej. Tuż obok na cokołach stoją figury świętego Piotr i Pawła oraz kilka ciekawych postaci aniołów. Gdy zawędrujesz do ogrodu plebańskiego, zobaczysz na portalu ładnie zachowaną płaskorzeźbę przedstawiającą Matkę Boską Anielską. Sam portal wykonany jest z czarnego marmuru w stylu barokowym i prezentuje się naprawdę okazale.

Wnętrze świątyni to prawdziwa wystawa rzeźb, polichromii oraz figur i herbów. W zakamarkach, na ścianach i gzymsach rozmieszczono dziesiątki błyszczących złotem dekoracji i elementów zdobniczych. Jeżeli interesuje Cię tego typu architektura, spędzisz w miechowskiej bazylice długie godziny.

Kościelne organy to oddzielna historia, powiem tylko, że zajmują one wraz z chórem całą zachodnią ścianę kościoła. Cała ta część świątyni wykonana została w stylu rokokowym, a więc bez oszczędzania na detalach. Nawet na przedłużeniach piszczałek umieszczono złocone postaci świętej Cecylii oraz śpiewające anioły. Trudno trafić na wejście na chór, znajduje się ono przy północnym filarze, warto tam zajrzeć.

Innym ważnym elementem wyposażenia miechowskiej bazyliki są obrazy pochodzące z różnych epok i wykonane w różnych technikach, dzięki czemu możesz prześledzić historię samego kościoła, jak i zakonu Bożogrobców. Ciekawymi obrazami są dwa płótna znajdujące się w nawie głównej, opowiadające historię zakonu. Jeden z nich przedstawia postać świętego Makariusza biskupa Jerozolimy, a drugi scenę zezwolenia Żydom na budowę świątyni przez Juliusza Apostatę. Zbiór obrazów uzupełniają piękne freski na ścianach i sklepieniu.

Oczywiście to nie wszystko w kościele znajdziesz inne tradycyjne elementy, takie jak stele, konfesjonały czy ambona. Każdy z nich jest oddzielną historią i nierozerwalnie związany jest z historią miechowskiej świątyni. Wnętrze jak pisałem wcześniej, jest imponujące i widać, że nie oszczędzano na detalach, jednym słowem na bogato. Gorąco polecam wpaść do tej ciekawej i starej świątyni, gdy zawędrujesz w jej okolice, nawet jeżeli instytucja samego kościoła jest ci obojętna.

Bazylika w Miechowie fakty, informacje i ciekawostki

  • Bazylika Grobu Bożego w Miechowie jest jednym z najstarszych miejsc kultu Grobu Chrystusa poza Jerozolimą i jednym z tylko dwóch takich miejsc na świecie (obok oryginału) z zachowanym grobem-chrzcielnicą.
  • To właśnie tutaj znajduje się najstarsza w Europie replika Grobu Chrystusa — powstała jeszcze wtedy, gdy dostęp do Jerozolimy był utrudniony.
  • Bazylika w Miechowie została ufundowana w XII wieku przez Jaksę z Gryfitów, który przywiózł z Jerozolimy nie tylko zakonników, ale ponoć także ziemię spod Grobu Chrystusa.
  • Kluczową rolę w historii sanktuarium odegrali Bożogrobcy, zakon znany w całym średniowieczu z opieki nad Grobem Chrystusa i pielgrzymami.
  • Bazylika w Miechowie ma gotycką strukturę z XIV–XV w., ale jej wnętrze i wygląd zewnętrzny zawdzięczają w dużej mierze przebudowie barokowej z XVIII wieku.
  • W 1996 roku świątynia uzyskała godność Bazyliki Mniejszej nadaną przez papieża Jana Pawła II.
  • Jej charakterystycznym znakiem rozpoznawczym jest wieża z kulistym hełmem i figurą Zmartwychwstałego Chrystusa na szczycie.
  • Wieża ma 52 metry wysokości i zawiera w sobie dzwony, z których najstarszy pochodzi z 1637 roku (teraz wystawiony w muzeum).
  • W wieży zachowały się średniowieczne spiralne schody, choć część z nich została zniszczona przez burzę i odbudowana w XX wieku.
  • Bazylika miała ogromne znaczenie za czasów, gdy Jerozolima była nieosiągalna dla pielgrzymów — to tu przybywali chrześcijanie z całej Europy.
  • Wśród pielgrzymów byli m.in. królowie Władysław Łokietek i Władysław Jagiełło oraz królowa Jadwiga.
  • Kopia grobu, którą można dziś oglądać, pochodzi z około 1530 roku, ponieważ wcześniejsza uległa zniszczeniu po pożarze w 1506 roku.
  • W kaplicy Grobu Pańskiego można zobaczyć fragment skały, w której wg tradycji wykuty był grób Chrystusa, oprawiony w brązową koronę cierniową.
  • Bożogrobcy wprowadzili w Polsce zwyczaj urządzania Grobu Chrystusa w Wielki Piątek — wcześniej nieznany na tych ziemiach.
  • Bazylika w Miechowie i cały kościelny kompleks były siedzibą generałów zakonu Bożogrobców przez prawie 700 lat (1163–1819).
  • Kompleks łączy różne style architektoniczne — romański, gotycki, renesansowy i barokowy — dzięki wiekom rozbudowy i przebudowy.
  • Przy bazylice funkcjonuje muzeum Ziemi Miechowskiej w dawnych budynkach klasztornych.
  • Miechów bywa nazywany „Polskim Jerozolimą” właśnie dzięki obecności tego sanktuarium.
  • Co dwa lata w mieście organizowane są Dni Jerozolimy — wydarzenie związane z tradycją zakonu i kultem Grobu.
  • Bazylika w Miechowie ma trzynawową, trójprzęsłową strukturę typową dla dużych świątyń gotyckich, ale jej wnętrze kryje także barokowe ołtarze i dekoracje.
  • Inną ciekawą bazyliką, opisaną na Naszych Szlakach, jest Bazylika Sagrada Familia w Barcelonie.

Angielska wersja językowa