Muzeum Bardo w Tunisie podróż przez tysiące lat historii

Tunezja kojarzy się wielu osobom przede wszystkim z piaszczystymi plażami, Saharą i ruinami Kartaginy. Jednak podczas mojej ostatniej podróży po tym ciekawym kraju odwiedziłem miejsce, które zrobiło na mnie większe wrażenie niż wiele innych muzeów w tej części świata. Tym miejscem było Muzeum Bardo w Tunisie.

Już od pierwszych chwil wiedziałem, że nie jest to zwykłe muzeum. Mieści się ono w dawnym pałacu bejów tunezyjskich, a jego kolekcje należą do najważniejszych w całej Afryce. Choć pod względem nowoczesności i organizacji nie dorównuje największym muzeom Europy, takim jak Luwr czy British Museum, posiada coś niezwykle cennego – autentyczność oraz bezpośredni kontakt z historią regionu, który przez tysiące lat był miejscem spotkania wielu cywilizacji. W artykule poniżej opowiem o samym muzeum jego historii oraz o dziejach zgromadzonych w nim artefaktów.

Muzeum Bardo w Tunisie i jego historia

Historia Muzeum Bardo rozpoczyna się jeszcze zanim powstała sama placówka. Budynek, w którym obecnie znajduje się muzeum, był częścią rozległego kompleksu pałacowego budowanego od XV wieku przez kolejnych władców Tunezji. Przez stulecia pałac stanowił jedną z najważniejszych rezydencji kraju i symbol władzy lokalnych dynastii. W XIX wieku władze Tunezji zaczęły dostrzegać potrzebę ochrony licznych zabytków odnajdywanych podczas wykopalisk archeologicznych. Odkrywano wówczas coraz więcej pozostałości po Fenicjanach, Kartagińczykach, Rzymianach, Bizantyjczykach oraz Arabach. Istniało realne zagrożenie, że bez odpowiednich działań wiele cennych artefaktów zostanie wywiezionych za granicę lub zwyczajnie ulegnie zniszczeniu.

W 1888 roku podjęto decyzję o utworzeniu muzeum narodowego. Oficjalne otwarcie placówki nastąpiło kilka lat później, a Muzeum Bardo szybko stało się jednym z pierwszych nowoczesnych muzeów w Afryce Północnej. W okresie francuskiego protektoratu kolekcje zaczęły gwałtownie się powiększać. Archeolodzy prowadzili wykopaliska na terenie całego kraju. Każde nowe odkrycie trafiało właśnie tutaj. Dzięki temu Bardo stało się prawdziwym skarbcem historii Tunezji.

Po uzyskaniu przez Tunezję niepodległości muzeum jeszcze bardziej zyskało na znaczeniu. Kolejne rozbudowy pozwalały tworzyć nowe galerie i prezentować coraz większą liczbę eksponatów. Szczególny nacisk położono na dziedzictwo Kartaginy oraz okresu rzymskiego. Niestety historia muzeum ma również tragiczny rozdział. W marcu 2015 roku doszło tutaj do zamachu terrorystycznego, który wstrząsnął całym światem. Zginęło kilkadziesiąt osób, głównie zagranicznych turystów. Wydarzenie to mocno wpłynęło na turystykę w Tunezji oraz na funkcjonowanie muzeum.

Podczas mojej wizyty można było zauważyć zwiększone środki bezpieczeństwa. Mimo tego miejsce nie sprawiało wrażenia twierdzy. Wręcz przeciwnie – pracownicy byli życzliwi i otwarci, a zwiedzanie przebiegało spokojnie. Dziś Muzeum Bardo pozostaje jednym z najważniejszych muzeów archeologicznych świata. Każdego roku odwiedzają je tysiące turystów zainteresowanych historią Morza Śródziemnego i Afryki Północnej.

Muzeum Bardo w Tunisie i zgromadzone w nim zabytki i eksponaty

Największym skarbem muzeum są jego kolekcje archeologiczne. Powstawały one przez ponad sto lat dzięki wykopaliskom prowadzonym na obszarze całej Tunezji. Najsłynniejszą część zbiorów stanowią mozaiki rzymskie. To właśnie dla nich większość odwiedzających przyjeżdża do Bardo. Już po wejściu do pierwszych sal trudno nie odnieść wrażenia, że znajduje się w galerii sztuki stworzonej dwa tysiące lat temu.

Rzymskie mozaiki odkrywano między innymi w Kartaginie, Dougga, El Djem, Sousse, Bulla Regia czy Utice. Wiele z nich zdobiło luksusowe wille należące do bogatych mieszkańców prowincji Africa Proconsularis. To właśnie dzisiejsza Tunezja była jedną z najbogatszych części Imperium Rzymskiego.

Mozaiki przedstawiają sceny mitologiczne, polowania, życie codzienne, bogów, zwierzęta oraz wydarzenia historyczne. Ich zachowanie do naszych czasów graniczy z cudem. Niektóre wyglądają tak, jakby zostały wykonane zaledwie kilka dekad temu. Drugą ważną częścią zbiorów są artefakty kartagińskie. Kartagina była jednym z największych miast starożytnego świata i najgroźniejszym rywalem Rzymu. W muzeum można zobaczyć biżuterię, ceramikę, amulety, stele nagrobne oraz przedmioty codziennego użytku.

Szczególnie interesujące są eksponaty związane z religią Fenicjan i Kartagińczyków. Pozwalają one spojrzeć na świat wierzeń ludu, który stworzył jedno z największych imperiów handlowych starożytności. Dużą część kolekcji zajmują również zabytki islamskie. Są to rękopisy, dekoracje architektoniczne, wyroby ceramiczne, tkaniny oraz przedmioty związane z historią średniowiecznej Tunezji.

Muzeum posiada także kolekcję poświęconą okresowi bizantyjskiemu. Można tu znaleźć mozaiki chrześcijańskie, sarkofagi, fragmenty świątyń oraz przedmioty codziennego użytku. Wrażenie robi również kolekcja rzeźb rzymskich. Marmurowe popiersia cesarzy, bogów i lokalnych dostojników pokazują, jak ważną prowincją była Afryka dla Cesarstwa Rzymskiego. Zwiedzając sale muzealne, miałem poczucie podróży przez kilka tysięcy lat historii. W ciągu kilku godzin można przejść od czasów fenickich kupców, przez epokę Hannibala, panowanie Rzymian, okres bizantyjski aż po średniowieczny świat islamu.

Najcenniejsze eksponaty i zabytki w Muzeum Bardo

Mozaika Wergiliusza – Jest to bez wątpienia jeden z najbardziej znanych eksponatów muzeum. Przedstawia rzymskiego poetę Wergiliusza siedzącego pomiędzy muzami. Powstała około III wieku naszej ery i jest uznawana za jedno z najstarszych zachowanych przedstawień autora „Eneidy”. Dla historyków literatury ma wręcz bezcenną wartość.
Mozaika Triumfu Neptuna – Ogromne dzieło przedstawiające boga mórz podróżującego rydwanem przez oceaniczne głębiny. Zachwyca liczbą szczegółów, różnorodnością stworzeń morskich oraz doskonałym zachowaniem kolorów. Patrząc na nią z bliska trudno uwierzyć, że liczy niemal dwa tysiące lat.
Mozaika Pani z Kartaginy – To jedno z najbardziej tajemniczych dzieł w muzeum. Przedstawia kobietę o niezwykle wyrazistej twarzy. Do dziś historycy spierają się, czy była boginią, arystokratką czy symbolicznym uosobieniem Kartaginy. Jej spojrzenie przyciąga uwagę niemal każdego odwiedzającego.
Chrzcielnica z Kelibii – Wyjątkowy przykład sztuki chrześcijańskiej okresu bizantyjskiego. Ozdobiona bogatymi dekoracjami geometrycznymi i religijnymi pokazuje, jak rozwinięte było chrześcijaństwo w Afryce Północnej przed arabskim podbojem regionu.
Skarb z Chemtou – Kolekcja monet, biżuterii i kosztowności odnalezionych podczas wykopalisk archeologicznych. Przedmioty te pomagają odtworzyć życie elit zamieszkujących północną Afrykę w czasach starożytnych i pokazują bogactwo regionu.
Sarkofag Kapłana – Monumentalny kamienny sarkofag należący do wysoko postawionego duchownego. Jego dekoracje zawierają liczne symbole religijne oraz sceny związane z życiem pozagrobowym, dając wgląd w wierzenia dawnych mieszkańców regionu.
Kolekcja masek kartagińskich – Niewielkie maski wykonywane z gliny należą do najbardziej zagadkowych obiektów muzeum. Ich przeznaczenie nie zostało do końca wyjaśnione. Część badaczy uważa, że miały charakter religijny, inni wskazują na funkcję ochronną lub pogrzebową.

Legendy i tajemnice związane z muzeum w Tunisie

Tak stare miejsce nie mogło obyć się bez legend. Jedna z nich mówi o duchach dawnych mieszkańców pałacu, którzy mają pojawiać się w pustych salach po zamknięciu muzeum. Inna opowieść dotyczy kartagińskich amuletów związanych z boginią Tanit. Według lokalnych przewodników niektóre z nich miały chronić właścicieli przed chorobami i nieszczęściem.

Wśród pracowników muzeum krążą również historie o tajemniczych podziemiach pałacu. Część dawnych korytarzy nadal pozostaje niedostępna dla zwiedzających, co tylko podsyca wyobraźnię miłośników historii. Nie brakuje też opowieści o ukrytych skarbach bejów tunezyjskich. Choć nigdy ich nie odnaleziono, legenda przetrwała do dziś.

Zamach terrorystyczny w Muzeum Bardo w 2015 roku

18 marca 2015 roku Muzeum Bardo stało się miejscem jednego z najtragiczniejszych wydarzeń we współczesnej historii Tunezji. Tego dnia dwóch uzbrojonych terrorystów zaatakowało turystów odwiedzających muzeum. Celem napastników byli przede wszystkim zagraniczni goście, którzy przybyli do Tunezji na wycieczki organizowane przez statki wycieczkowe cumujące w porcie La Goulette.

Terroryści początkowo zaatakowali w pobliżu budynku tunezyjskiego parlamentu, a następnie wtargnęli do Muzeum Bardo, gdzie otworzyli ogień do zwiedzających. W muzealnych salach wybuchła panika. Turyści i pracownicy szukali schronienia pomiędzy starożytnymi eksponatami oraz w pomieszczeniach niedostępnych dla zwiedzających. Służby bezpieczeństwa rozpoczęły akcję odbicia zakładników, która zakończyła się śmiercią obu napastników.

W zamachu zginęły 22 osoby, w tym 21 turystów z różnych krajów świata. Wśród ofiar znalazło się również troje obywateli Polski. Byli to uczestnicy wycieczki zorganizowanej podczas rejsu po Morzu Śródziemnym. Informacja o ich śmierci wstrząsnęła opinią publiczną w Polsce i spotkała się z licznymi wyrazami współczucia dla rodzin ofiar.

Do przeprowadzenia ataku przyznało się później tzw. Państwo Islamskie. Zamach miał na celu zastraszenie zagranicznych turystów oraz uderzenie w tunezyjską gospodarkę, dla której turystyka stanowi jedno z najważniejszych źródeł dochodów. Wydarzenie odbiło się szerokim echem na całym świecie i spowodowało gwałtowny spadek liczby odwiedzających Tunezję w kolejnych miesiącach.

Dziś o ofiarach zamachu przypominają tablice pamiątkowe oraz miejsca pamięci znajdujące się w muzeum. Podczas zwiedzania trudno przejść obok nich obojętnie. Muzeum Bardo pozostaje symbolem bogatej historii Tunezji, ale także miejscem, które przypomina o tragicznych wydarzeniach z marca 2015 roku oraz o ludziach, którzy stracili tam życie, w tym trójce polskich turystów.

Zwiedzanie Muzeum Bardo w Tunisie

Podczas zwiedzania najbardziej zaskoczyła mnie skala obiektu. Z zewnątrz muzeum wydaje się duże, ale dopiero wewnątrz można zrozumieć, jak ogromne są jego zbiory. Najwięcej czasu warto przeznaczyć na galerie mozaik. Nawet osoby, które zwykle nie interesują się archeologią, szybko zaczynają dostrzegać niezwykłe detale tych dzieł.

Warto również zwracać uwagę na sam budynek. Pałacowe sufity, zdobienia oraz dziedzińce są równie interesujące jak eksponaty. Moim zdaniem optymalny czas zwiedzania wynosi około trzech godzin. Miłośnicy historii bez problemu spędzą tutaj nawet pół dnia.

Muzeum Bardo nie jest idealne. Momentami brakuje nowoczesnych opisów, interaktywnych wystaw czy rozwiązań znanych z największych muzeów Europy. Mimo to opuszczałem je z poczuciem, że zobaczyłem jedno z najważniejszych miejsc związanych z historią Morza Śródziemnego. To muzeum nie zachwyca rozmachem technologii. Zachwyca historią. A historia zgromadzona w jego salach potrafi wciągnąć na wiele godzin. Jeśli podczas pobytu w Tunezji miałbym polecić tylko jedno muzeum, bez wahania wskazałbym właśnie Bardo.

Informacje praktyczne, które pomogą w zorganizowaniu zwiedzania

Muzeum znajduje się około 4 kilometrów od centrum Tunisu, pod adresem: Bardo center, RN 7, Tunis, Tunezja. Dojechać tam można:

metrem linii 4,
taksówką,
autobusem miejskim,
samochodem.

Aktualne ceny biletów dla zagranicznych turystów wynoszą zwykle od około 15 do 30 dinarów tunezyjskich w zależności od rodzaju wejścia i aktualnych regulacji. Muzeum najczęściej otwarte jest od wtorku do niedzieli. Poniżej znajdziesz kilka praktycznych porad, które być może pomogą Ci w organizowaniu zwiedzania w Muzeum Bardo.