Halloween to święto starsze niż wielu zdaje sobie sprawę, obchodzone w wielu miejscach na ziemi. O tym, czym jest Halloween w Polsce, na świecie no i oczywiście ciekawostki z Halloween związane.
Halloween to święto, którego korzenie sięgają tysiące lat w przeszłość do miejsc, w których Celtowie z Brytanii i Irlandii odprawiali swoją mroczną magię. W zamierzchłej przeszłości przypadało ono na okres oddzielający dwie główne pory roku lato i zimę. Gdy z pól znikały plony i świat szykował się do nadejścia zimy, mieszkańcy Brytanii rozpoczynali przygotowania do święta Samhain.
Święto Samhain późniejszy Halloween
Święto Samhain (koniec lata), czyli późniejsze Halloween kojarzone jest obecnie z ostatnim dniem października i nocą pomiędzy nim a pierwszym dniem listopada. Nazywano je również; Początkiem Ciemniejszej Pory Roku. Walijczycy nazywali ten czas Nos Galan Gaeaf; Wieczór Zimowy lub Blodmonath, czykli; krwawy miesiąc. Był to czas niezwykle ważne dla Celtów. Ówczesne kurhany i grobowce budowano tak, by w tym właśnie czasie oświetlało je pojawiające się na wschodzie słońce. W podobny sposób budowano miejsca kultu i inne ważne dla Celtów budowle.
O Samhain wspominają najdawniejsze celtyckie legendy. Wzmianki o tym święci odnaleźć można również w irlandzkiej mitologii, w której wiele mitów zaczyna się lub kończy z początkiem listopada. Po święcie Samhain wygasał handel między plemionami, a także kończono wszelkie waśnie i wojny. Nadchodził czas, w którym świat ludzi spowijała długa noc. Niosła ona najgroźniejsze niebezpieczeństwa, chłód, niedostatek i mróz. Długi mrok budził lęk, a zima zmuszała do walki o przetrwanie.
W wieku IX, gdy chrześcijaństwo rozprzestrzeniło się na terytoriach zamieszkiwanych przez Celtów, kościół podjął próbę zastąpienia dawnych wierzeń nowymi, związanymi z kościołem i wiarą chrześcijańską. Pojawił się Dzień Wszystkich Świętych, a u Celtów Samhain przeistoczyło się w All-hallowmas, a później w Halloween.
Halloween w najstarszych obrzędach
Druidzi i kapłani celtyccy wierzyli, że Halloween jest dniem, w którym zaciera się granica pomiędzy naszym światem a krainą umarłych. W czasie trwania święta duchy, zarówno dobre, jak i złe, mogły bez przeszkód dostać się do naszego świata. Wierzono również, że zastępy demonów, z bogiem śmierci Samhainem na czele, pędzą po ziemi dusze złych ludzi, by te mogły odpokutować swoje czyny w czeluściach piekielnych, dlatego też palono wielkie ognie w osadach, by przyciągnąć dobre duchy, a odpędzić złe.
By zniechęcić do odwiedzin demony i pokutujące dusze, przebywające podczas Halloween na ziemi, przygotowywano straszne maski i całe postaci, które miały odstraszać niechcianych gości. Jednym z najstarszych sposobów obrony przed złem, było wydłubywanie w dużych warzywach, takich jak rzepa czy buraki, koszmarnej twarzy i umieszczanie w niej świecy tak, by była widoczna z daleka. Po kolonizacji Ameryki i odkryciu nowych roślin oraz warzyw, w tym dyni, to ta ostatnia stała się narzędziem do walki ze złymi mocami.
Celtowie wierzyli, że te najgorsze z dusz, tego jednego dnia są w stanie przejąć kontrolę nad żyjącymi. Dlatego też ostatniego dnia października ludzie wychodzili z domów poprzebierania w stare łachmany z maskami na twarzach. Demony nie chciały wchodzić w ciała biedaków i ludzi chorych, unikały także upośledzonych czy w jakiś inny sposób, doświadczonych przez los nieszczęśników. Z drugiej strony, bardzo ceniono sobie odwiedziny dobrych dusz. Zostawiano dla nich jedzenie przed domem, a także nie ryglowano drzwi i okien, by mogły wejść i się ogrzać.
Ofiary podczas dawnego Halloween
Celtyccy bogowie byli surowymi panami. Znani z porywczości, a nawet okrucieństwa budzili respekt i strach. Druidzi wierzyli jednak, że można ich przekupić ofiarami i życiem zgodnym z religijnymi nakazami. W tym celu w święto Samhain oraz późniejsze Halloween szykowano ogromne ogniska, w których palono ofiary dla bogów. Do ognia trafiały najczęściej owoce i warzywa z zakończonych właśnie zbirów. Poza tym lano do ognia wino i mocniejsze alkohole.
Wielu badaczy uważa, że w płomienie trafiały też domowe zwierzęta, a nawet ludzie. Po zakończeniu ceremonii ogniska były zasypywane ziemią i oznaczane jako miejsca święte. To właśnie podczas badań tych kopców, archeologowie odnaleźli kości zwierząt i ludzi. Nie udało się jednak dowieść czy na stos trafiali żywi ludzi, czy tylko zwłoki niedawno zmarłych.
Czasy, w których o Halloween zapomniano
Z czasem kościół dopiął swego, o Halloween i święcie Samhain zupełnie zapomniano. W ostatni dzień października parafie organizowały już własne parady i promowały własne zwyczaje. Ludzie brali udział w pochodach, poprzebierani za świętych i diabły, a w całej okolicy palono ogniska i się modlono.
Ludzie nie zdawali sobie sprawy, że kultywują dawne obrzędy w zupełnie nowej formie.
Halloween odrodzenie
Pomimo że kościół pogrzebał dawnych bogów i przeinaczył stare religie, gdzieś głęboko pod skórą ludzie wciąż pamiętali o dawnych tradycjach. W wieku XVII nastąpił rozkwit dawnych ceremonii i wierzeń. Potomkowie Celtów z pasją zaczęli wracać do zapomnianych obrzędów. Przypomniano sobie o dawnej kulturze, tradycjach i wierzeniach.
Na początku XIX wieku, gdy kryzys na Wyspach Brytyjskich zmusił ludzi do emigracji, setki tysięcy mieszkańców królestwa odpłynęło z Europy do Ameryki. Poza dobytkiem i marzeniami o lepszej przyszłości, za ocean zabrano również dawne wierzenia i obyczaje. Zabawne jest to, że dzisiaj właśnie w Stanach Zjednoczonych obchodzi się Halloween najhuczniej ze wszystkich miejsc na ziemi. Oczywiście zwyczaj ten jest również popularny na Wyspach Brytyjskich i Irlandii, ale to Amerykanie oszaleli na jego punkcie.
Halloween święto strachów obecnie
Amerykanie pokochali Halloween, a sprzedawcy masek, kostiumów czy gadgetów związanych z mrocznymi postaciami, mają w tym okresie prawdziwe żniwa.
Obecnie szacuje się, że Halloween jest drugim po Bożym Narodzeniu, najbardziej komercyjnym świętem nie tylko w Ameryce, ale także w całej zachodniej Europie. Co więcej, zwyczaj przebierania się za straszydła szybko podbija Azję i Amerykę Południową.
W samych Stanach Zjednoczonych podczas przygotowań do Halloween, Amerykanie wydają astronomiczną kwotę ponad siedmiu miliardów dolarów na stroje i wszystko to, co kojarzy się z Halloweenową zabawą. Podobną popularnością dzień ten cieszy się wśród Brytyjczyków i Irlandczyków.
Cukierek albo psikus słynne zawołanie trick or treat oraz inne zabawy podczas święta duchów
Podczas zabaw popularne są zwłaszcza te, podczas których dzieci otrzymują drobne upominki lub słodycze. Poprzebierane maluchy odwiedzają okoliczne domy i sąsiadów, by pochwalić się strojem, a ostatecznie dostać garść słodyczy.
Gdy któryś z mieszkańców odmówi poczęstunku, dzieciaki wymyślają psikusy. Najczęściej jest to rozsypywanie papierków przed domem lub rysowanie kredą strasznych postaci na podjeździe.
Łowienie jabłka Apple bobbing
Inną popularną zabawą jest łowienie jabłka w wiadrze wody. Sztuka polega na tym, by wyjąć pływające w wodzie jabłko, używając jedynie ust.
Gdy sztuka komuś się uda, a wyciągnięte jabłko nie będzie uszkodzone, oznacza to dla niego szczęście w nadchodzącym roku.
Wycinanie koszmarnych twarzy w dyni Jack Lantern
Tradycyjnie w Halloween dzieci z pomocą dorosłych wykrawają w dużej dyni oczy i usta tak, by tworzyły straszną i odrażającą twarz. Do wnętrza wkłada się świecę, by koszmarne oblicze świeciło w ciemności. Tradycja ta pochodzi z czasów, gdy nie znano jeszcze dyni. Zamiast niej w dawnych czasach używano rzepy, brukwie albo buraki. Dynie pojawiły się dopiero po odkryciu Ameryki.
W Irlandii krąży opowieść o chciwym Jack’u, znajdziesz ją w naszym dziale z legendami.
Inne zabawy podczas Halloween
Wiele jest zwyczajów i zabaw podczas święta strachów. Jak mówią Anglicy, Halloween to święto dla dzieci, a zatem repertuar wybiera się właśnie pod maluchy.
Popularne są Scary Farms, czyli farmy przystrojone w miejsca znane z horrorów. Najczęściej są to zamki Draculi czy grobowce z kościotrupami albo piramidy pełne mumii.
Domy przystraja się pajęczynami i podobiznami znanych postaci z filmów. W kuchniach szykuje się specjalne potrawy, stylizując je tak, by wyglądały, jak rekwizyty z horrorów. Ciasta przypominające mózg czy ciasteczka wyglądające jak obcięte palce to tylko niektóre z pomysłów. Dzieci same przygotowują własne dynie i biorą czynny udział w robieniu kostiumów oraz innych drobiazgów, które pomogą im dobrze się bawić.
Święto przebierańców w Europie wschodniej
Na wschodzie, w tym także u nas, Halloween budzi sporo kontrowersji za sprawą pogańskiej genezy tego święta. Kościół oraz radykalna prawica próbują odrzucić napływające z zachodu zwyczaje i zabawy. W mediach pojawiają się informacje na temat pochodzenia tego święta (często kłamliwe i wyolbrzymione), a także przyrównuje się je do satanistycznych praktyk.
O ile każdy z nas ma prawo do własnego zdania na każdy z możliwych tematów, to jednak próby narzucania innym własnych przekonań i wiążących się z tym zakazów, są w moim przekonaniu czymś złym. Każdy powinien móc podjąć decyzję o tym, czy chce bawić się podczas ostatniej październikowej nocy, czy też nie.
Również nasi rodzimowiercy sprzeciwiają się obchodom Halloween. Namawiają za to do celebrowania słowiańskich Dziadów, o których pisaliśmy wcześniej. Jak twierdzą nasi angielscy przyjaciele, w zabawie nie ma żadnych podtekstów i głębszych znaczeń, liczy się tylko zabawa i fajny, mroczny klimat. W końcu wszyscy kochają horrory.
Halloween fakty, informacje i ciekawostki
- Kolorami święta Halloween są czarny i pomarańczowy.
- W Irlandii do dziś pierwszego listopada nie zbiera się dziko rosnących owoców, gdyż mogą być zatrute.
- W Szkocji w ostatni dzień października sprząta się dokładnie mieszkania, a na stoły wystawia jedzenie, po czym wszyscy mieszkańcy idą spać.
- Istnieje silna niechęć kościoła katolickiego do Halloween. Wiąże się to z pogańską genezą święta oraz z tym że również kościół Szatana obchodzi własne święto tego dnia.
- Celtyckie wierzenia są bardzo zbliżone do słowiańskich Dziadów.
- Najpopularniejsze zabawy podczas Halloween to przebieranie się za postaci z horrorów, zabawne wymuszanie łakoci od sąsiadów, łowienie ustami jabłek w wiadrze, a także wykrajanie dyni tak by przypominały mroczne postaci.
- Święto Halloween pochodzi od starszego, celtyckiego święta Samhain.
- Obecnie najhuczniej Halloween obchodzi się w Stanach Zjednoczonych, Anglii i Irlandii.
- Dzień 31 października jest szczególnie lubiany przez dzieci. Mogą one bezkarnie wyłudzać słodycze i opychać się nimi do granic wytrzymałości.
- Halloween jest bardzo popularne w USA, ale nie tylko. Niemal tak samo chętnie świętuję tego dnia Anglicy Irlandczycy, a także ostatnio ludzie w Japonii i Korei.
- Hodowcy dyń zbijają małe fortuny w czasie poprzedzającym Halloween. Największą jak dotąd wyhodował mieszkaniec Belgii. Ważyła ona ponad tonę. Największa dynia w Polsce ważyła ponad osiemset kilogramów.
- Halloween budzi wiele emocji. Kontrowersje są tak duże, że pojawiła się choroba przejawiająca się panicznym lękiem przed Halloween — Samhainophobia.
- Według starych zwyczajów dnia 31 października nie zabija się pająków, mogą w nich przebywać dusze zmarłych krewnych.
- Najpopularniejsze przebrania na wieczór Halloween to wiedźma, wilkołak, wampir i mumia.
- Jeżeli jesteś naprawdę odważna, to załóż kostium wiedźmy tyłem na przód i idź tyłem. Podobno stanie przed tobą prawdziwa wiedźma.
- Pomimo że w USA Halloween było popularne już w XIX wieku, to jednak dopiero w roku 1920 odbyła się pierwsza parada z tym świętem związana. Wydarzenie to odbyło się w mieście Anoka, zamieszkałym w większości przez Irlandczyków. Od roku 1937 miejscowość Anoka uznawana jest za światową stolicę Halloween.
Halloween w popkulturze
O Halloween powstało całe mnóstwo filmów i książek. Do najpopularniejszych należą:
- Hokus Pokus — W USA jest to taki Kevin sam w domu tyle, że ogląda się go w Halloween.
- Totalna magia — Komedia familijna, przy której do telewizorów zasiadają całe rodziny.
- Halloween — Pozycja chyba znana wszystkim wielbicielom horrorów.
- Dom Strachów — Akcja dzieje się w tytułowym domu strachów podczas nocy Halloween.
- Noc Demonów — Grupa znajomych wybiera się na imprezę w Halloween do podobno nawiedzonego domu… tak dokładnie tak się to kończy jak sobie myślicie 🙂
- Łowcy potworów — Przygodowa historia dla dzieci dziejąca się również podczas Halloween.
- Ginger Snaps — Dziewczyny wymyśliły sobie, że wybiorą się do lasu podczas Halloween.
- Upiorne opowieści po zmroku — Czy może być fajniejsze miejsce na Halloween niż nawiedzony dom, w którym lata wcześniej powiesiła się młoda dziewczyna?
- Upiorna noc Halloween — Film opowiada kilka historii z gatunku grozy i horroru. Wszystkie opowiadania dzieją się podczas Halloween.
Jeżeli znacie ciekawe materiały opowiadające o Halloween, bardzo prosimy o informację.
