Zamek w Będzinie na szlaku Orlich Gniazd

Zamek w Będzinie, województwo śląskie, dojazd, aktualny cennik, godziny otwarcia, historia, zwiedzanie i ciekawostki

Zamek w Będzinie to kawał solidnej warowni, którą zdecydowanie warto odwiedzić. Powodów jest kilka, jednak  najważniejszy to ten, że ten zamek jest po prostu piękny. Praktycznie w każdym rankingu najpiękniejszych polskich zamków, zajmuje on miejsce w pierwszej dziesiątce. Czy faktycznie warownia robi aż takie dobre wrażenie? Co kryje się w zamkowych komnatach?  Czy warto wspiąć się na wieżę i spojrzeć na panoramę Będzina? Czy oprócz zamku, można w okolicy zobaczyć coś ciekawego? W poniższym artykule postaram się odpowiedzieć na te i kilka innych pytań.

Zamek w Będzinie informacje praktyczne pomocne przy zwiedzaniu zamku

Zamek w Będzinie i jego historia

Historia Zamek w Będzinie to trochę jak opowieść o twardym gościu, który od wieków stoi na straży okolicy i mówi wszystkim wokół: „spokojnie, ja tu pilnuję porządku”. I choć przez jego mury przewinęło się naprawdę sporo historii, to on wciąż stoi – dumny, solidny i z lekkim dystansem do tego całego zamieszania. Zacznijmy od początku, czyli od czasów, kiedy Polska dopiero uczyła się stawiać porządne zamki, a nie tylko drewniane grody. W miejscu dzisiejszego zamku już w XI wieku istniała osada obronna, ale prawdziwa murowana twierdza powstała dopiero w XIV wieku. I tu na scenę wchodzi nie kto inny jak Kazimierz III Wielki – człowiek, o którym mówi się, że „zastał Polskę drewnianą, a zostawił murowaną”. No i jak obiecał, tak zrobił – również w Będzinie.

To właśnie za jego panowania, około połowy XIV wieku, powstał kamienny zamek, który miał jedno bardzo konkretne zadanie: pilnować granicy Królestwa Polskiego. Będzin leżał wtedy na styku z ziemiami należącymi do Czech, więc sytuacja była trochę jak sąsiedztwo z kimś, kto co chwilę zagląda przez płot. Zamek miał więc patrzeć, kontrolować i – w razie potrzeby – dawać do zrozumienia, że lepiej nie próbować niczego głupiego. Twierdza została zaprojektowana z głową. Solidne mury, wieże, strategiczne położenie na wzgórzu – wszystko to sprawiało, że zdobycie zamku nie należało do najłatwiejszych zadań. I choć przez wieki różne armie próbowały swoich sił, Będzin długo trzymał się naprawdę nieźle.

W kolejnych stuleciach zamek pełnił głównie funkcje obronne i administracyjne. Bywał siedzibą starostów, miejscem przechowywania dokumentów, a także punktem kontrolnym na ważnym szlaku handlowym. Można powiedzieć, że był czymś w rodzaju średniowiecznego „centrum zarządzania kryzysowego” – tylko bez komputerów i kawy z automatu. Nie oznacza to jednak, że życie zamku było spokojne. Oj, działo się. Szczególnie trudny okres przyszedł w XVII wieku, kiedy przez Polskę przetoczył się Potop szwedzki. Jak wiele innych zamków, także ten w Będzinie został poważnie zniszczony. Szwedzi nie słynęli z delikatności, a po ich wizycie zamek przypominał raczej ruinę niż dumną twierdzę.

I tu zaczyna się mniej wesoły etap tej historii, bo przez długi czas zamek popadał w zapomnienie. Zniszczony, opuszczony i wystawiony na działanie czasu oraz pogody, powoli tracił swój dawny blask. Przez wieki stał sobie trochę jak emerytowany rycerz – z historią pełną przygód, ale bez większych perspektyw na przyszłość. Na szczęście ktoś w końcu stwierdził, że tak dalej być nie może. W XX wieku rozpoczęto prace rekonstrukcyjne, które miały przywrócić zamkowi dawną świetność. I choć nie wszystko dało się odtworzyć w stu procentach, efekt naprawdę robi wrażenie. Dzięki tym działaniom Zamek w Będzinie znów stał się miejscem, które przyciąga ludzi – tym razem nie jako twierdza, ale jako atrakcja turystyczna.

Dziś w jego murach mieści się muzeum, w którym można zobaczyć wystawy związane z historią regionu, uzbrojeniem czy życiem w średniowieczu. Spacerując po zamkowych dziedzińcach i wchodząc na wieżę, można poczuć się trochę jak dawny strażnik granicy – tylko, zamiast wypatrywać wroga, patrzy się raczej na panoramę miasta i robi zdjęcia. I choć zamek nie musi już nikogo bronić, nadal robi to, co robił od wieków – przyciąga uwagę i budzi respekt. Bo nawet jeśli dziś zamiast rycerzy pojawiają się tu turyści z aparatami, to historia tego miejsca wciąż jest żywa. A Zamek w Będzinie zdaje się tylko uśmiechać pod nosem i myśleć: „widzicie? mówiłem, że jeszcze o mnie usłyszycie”.

Z dziejów miasta i zamku w Będzinie

Na ostatnim piętrze w końcu broń się skończyła, jak zdążyły zauważyć moje dziewczyny.  Można tam zobaczyć makiety i ryciny, przedstawiające to, jak wyglądał zamek w latach swojej świetności. Jednak najciekawsze wydają się fotografie z początku XX wieku i późniejsze, które pokazują, jak przebiegała odbudowa zamku i ile wysiłku musieli włożyć w całe przedsięwzięcie inżynierowie. Dopiero patrząc na te obrazy, człowiek uzmysławia sobie, jak duże nakłady pracy są potrzebne, by zbudować własne zamczysko.

Wieża zamkowa w Będzinie

Ostatnim punktem zwiedzania zamku jest oczywiście wejście na wieżę zamkową. Nie bylibyśmy sobą, gdybyśmy nie skorzystali z okazji zobaczenia okolicy z „lotu ptaka”. Tak jak w przypadku wejścia do muzeum, tak i tutaj obowiązuje ograniczony dostęp. Tak więc pamiętajcie, że swoje trzeba wyczekać. Jednak jest to uzasadnione, bo korytarze prowadzące na sam szczyt, nie są zbyt szerokie i większa ilość ludzi powodowałaby zatory. Tak przynajmniej jest luźno i bez problemu można wejść tam z rozbrykanymi dzieciakami.

Czy widok z wieży jest wart wspinaczki? Musicie wiedzieć, że Będzin leży w otoczeniu terenów gęsto zaludnionych i  przemysłowych, więc nie ma co się spodziewać, że ujrzycie łany złotego zboża ciągnące się w stronę prastarych lasów. Zamiast tego macie okazję przyjrzeć się całej panoramie miasta, z jej największymi zakładami elektrownią i elektrociepłownią. Widok może niezbyt fotogeniczny, ale i tak w mojej opinii warto rzucić okiem na całą okolicę. Zresztą nie tylko w mojej – moim dziewczynom też się podobało.

Zamek w Będzinie i wzgórze zamkowe

Jednym z jaśniejszych punktów całej wycieczki okazał się spacer po wzgórzu zamkowym. Widok na zamek z tej strony jest wręcz fenomenalny (co zresztą możecie zobaczyć na zdjęciach). Mógłbym normalnie tam siedzieć na ławeczce godzinami i wpatrywać się w kamienne mury delikatnie skąpane w słońcu.

Jak będziesz miał szczęście, to uda Ci się zobaczyć prawdziwych rycerzy przygotowujących się ze śpiewem na ustach do bitwy. Nam się udało podejrzeć trzech wojów skrytych w cieniu pod murami zamkowymi. Zrewitalizowany park zachęca do spaceru, a rekonstrukcja dawnych obwarowań pokazuje, jak trudno było ten zamek zdobyć. Jednym słowem wzgórze zamkowe w Będzinie to miejsce, gdzie warto pospacerować.

Co jeszcze zobaczyć w okolicy zamku w Będzinie

Zamek w Będzinie to nie jest jedyna atrakcja tego miasta. Oprócz wspomnianego zamku, wieży i wzgórza zamkowego warto poświęcić odrobinę czasu, by zobaczyć Pałac Mieroszewskich, który jest kolejną siedzibą Muzeum Zagłębia. Jednak nie będą, opisywał go w tym artykule, gdyż już wkrótce napiszę o nim w osobnym artykule. Znajduje się on całkiem niedaleko od zamku i jak macie siły na krótki spacer to można pokusić się o pieszą wędrówkę.

Jeżeli jeszcze Ci mało zwiedzania to możesz pokusić się o odwiedzenie mrocznych, będzińskich podziemi. Znajdziesz tam sporo mrocznych i wilgotnych zakamarków. Jeżeli nie lubisz takich miejsc, możesz zwiedzić je wirtualnie. No i na sam koniec pozostaje będzińska synagoga Mizrachi, którą tak jak w przypadku podziemi, możemy zwiedzać tylko po uprzednim umówieniu się przez telefon. Czy warto? To już zależy od Waszych upodobań i zamiłowania do dawnych obiektów sakralnych.

Zamek w Będzinie fakty, informacje i ciekawostki

Zamek w Będzinie to imponująca budowla historyczna, która przyciąga uwagę turystów z całego świata. Oto kilka fascynujących ciekawostek związanych z tą warownią:

• Będzin stolica Małopolski: Zamek w Będzinie przez wieki pełnił funkcję stolicy Małopolski. Jego strategiczne położenie na wzgórzu sprawiło, że Będzin był jednym z najważniejszych ośrodków politycznych w regionie.
• Historia sięga średniowiecza: Pierwsze wzmianki o zamku w Będzinie pochodzą z XIII wieku. Wówczas był to drewniano-ziemny gród, który później został rozbudowany i przekształcony w potężną warownię.
• Zamek w filmie: Zamek w Będzinie stał się popularny nie tylko wśród turystów, ale również wśród twórców filmowych. To jedno z najczęściej wykorzystywanych miejsc do kręcenia filmów kostiumowych i historycznych w Polsce.
• Podziemne lochy: Pod zamkiem w Będzinie znajdują się tajemnicze podziemne lochy, które są dostępne dla zwiedzających. To fascynujące miejsce skrywa wiele legend i historii związanych z przeszłością zamku.
• Panorama i widok na miasto: Z górnego tarasu zamku roztacza się malowniczy widok na miasto Będzin i okolicę. To idealne miejsce na zrobienie pamiątkowych fotografii i podziwianie panoramy tego urokliwego regionu.
• Królewskie odwiedziny – W sierpniu 1683 roku zamek wizytował Jan III Sobieski ze swoją żoną Marysieńką. Przybył tutaj też August II Mocny – 15 września 1696 roku, a w roku 1797 przyjechał z wizytą gospodarską Stanisław August Poniatowski.
• Szpital i sala modlitw na zamku- gdy mury zamku przestały pełnić swoją obronną funkcję wiele lat zastanawiano się co zrobić z zamczyskiem. Swego czasu umieszczono tutaj szpital, a w 1840 roku urządzono tutaj kaplicę dla sprowadzonych górników wyznania ewangelicznego. 
• Bractwo Rycerskie Zamku Będzin – każda szanująca się warownia musi posiadać rycerzy na swym stanie. Nie inaczej jest w Będzinie, gdzie od wielu lat prężnie działa Bractwo Rycerskie. Jak będziecie mieli szczęście, to zobaczycie wojów przygotowujących się do bitwy, lub odpoczywających po wcześniejszych konkurach.
• Filmy na zamku – na zamku kręcono wiele filmów i seriali. Do najważniejszych należy Korona Królów i Młyn i Krzyż z 2010.
• TOP 10 najładniejszych polskich zamków – Zamek w Będzinie to prawdziwa gwiazda rankingów na najpiękniejszy polski zamek. Docenili go zarówno czytelnicy National Geographic, jak i Travelistu.
• Czarny Rycerz bez Głowy – wiemy już, że zamczysko posiada swoje Bractwo Rycerskie. Jednak by być zamkiem kompletnym, to także potrzebuje etatowego ducha. Mikołaj Kornicz Siestrzeniec objął to stanowisko w 1445 tuż po swojej śmierci. Za swe haniebne czyny i nieposkromioną chciwość utracił głowę. Kradł wszystko, co wpadło mu w łapy. Pokusił się nawet na 40 prześcieradeł z zamku sieleckiego. Jako bezgłowy duch w czarnej zbroi strzeże tajemnic zamku w Będzinie, który kiedyś był jego siedzibą.
• Odbudowa zamku – zamek w Będzinie to nie jedyny odbudowany zamek w okolicach. Pisaliśmy już o zamku w Bobolicach, gdzie prywatny inwestor wysupłał niemało grosza na odbudowę warowni.
• Muzeum Zagłębia – od 1956 roku zamek w Będzinie pełni funkcję muzealną.

Zamek w Będzinie i jego legendy oraz tajemnice

Zamek w Będzinie to nie tylko solidna średniowieczna twierdza i kawał historii pogranicza. To także miejsce, w którym – jeśli tylko pozwolisz sobie na odrobinę wyobraźni – bardzo łatwo uwierzyć, że przeszłość wcale nie odeszła tak daleko, jak by się mogło wydawać. Jedną z najbardziej znanych legend związanych z zamkiem jest opowieść o ukrytym skarbie. Jak to zwykle bywa, gdzieś w podziemiach, za grubym murem albo na końcu zapomnianego korytarza, mają znajdować się kosztowności pozostawione w czasach zagrożenia. Jedni twierdzą, że ukryto je podczas wojen z Czechami, inni – że w czasie Potop szwedzki. Prawda jak zwykle ginie gdzieś po drodze, ale legenda żyje dalej i co jakiś czas ktoś próbuje szczęścia… choć jak dotąd bez większych sukcesów.

Nie mniej intrygujące są opowieści o podziemnych tunelach. Mówi się, że zamek w Będzinie był połączony siecią korytarzy z innymi ważnymi punktami w okolicy – a nawet z odległymi miejscowościami. Brzmi jak scenariusz filmu przygodowego, ale w średniowieczu takie rozwiązania nie były aż tak niezwykłe. Problem w tym, że większość tych przejść – jeśli w ogóle istniała – została zasypana lub zapomniana. To jednak nie przeszkadza lokalnym historiom krążyć dalej, zwłaszcza gdy ktoś wspomni o „dziwnych przeciągach” w piwnicach.

Zamek ma też swoją własną „obsadę duchów”. Najczęściej pojawia się postać czarnej damy – tajemniczej kobiety, którą rzekomo można spotkać w okolicach murów i wieży. Według jednej z wersji była to nieszczęśliwie zakochana mieszkanka zamku, według innej – ktoś, kto padł ofiarą intrygi. Jak to w legendach bywa, szczegóły się zmieniają, ale jedno pozostaje wspólne: jej obecność ma zwiastować coś niepokojącego.

Są też historie mniej spektakularne, ale równie sugestywne. Nocni stróże i pracownicy muzeum czasem wspominają o dziwnych dźwiękach – krokach na schodach, skrzypieniu drzwi czy odgłosach, które trudno przypisać konkretnemu źródłu. Oczywiście można to wszystko wytłumaczyć wiekiem budowli i jej konstrukcją… ale czy na pewno zawsze?

Niektórzy mówią też o „energii miejsca”. Wchodząc na dziedziniec lub do wnętrz zamku, można poczuć coś trudnego do nazwania – jakby echo dawnych wydarzeń. W końcu przez wieki przewinęli się tu rycerze, strażnicy, urzędnicy i zwykli ludzie, którzy przeżywali swoje radości, dramaty i codzienność. Może coś z tego po prostu zostało.

Najciekawsze w tych wszystkich opowieściach jest to, że nie próbują one konkurować z historią – raczej ją uzupełniają. Bo choć Zamek w Będzinie można zwiedzać z przewodnikiem i poznać wszystkie daty oraz fakty, to dopiero legendy dodają mu tego czegoś nuty tajemnicy. I może właśnie dlatego najlepiej odwiedzić to miejsce nie tylko za dnia. Bo kiedy robi się ciszej, światło przygasa, a mury zaczynają rzucać dłuższe cienie, łatwiej uwierzyć, że zamek wciąż ma kilka historii, których jeszcze nikomu nie opowiedział.