Hagia Sophia to jeden z największych wczesnochrześcijańskich zabytków na świecie.
Planując wyjazd do Stambułu, zrobiłem listę miejsc i zabytków, które szczególnie chcę zobaczyć. Na samym szczycie listy widniała Hagia Sophia, bizantyjska świątynia, jeden z największych i najcenniejszych zabytków pochodzących z okresu wczesnego chrześcijaństwa.
W artykule poniżej opowiem Ci o swojej wizycie w tej niezwykłej świątyni, a także doradzę, kiedy najlepiej zaplanować wizytę, jak się do niej przygotować no i oczywiście znajdę dla Ciebie sporo informacji i ciekawostek, a także opowiem w wielkim skrócie o jej historii.
Hagia Sophia w Stambule i TouristPass karta miejska, która pozwoli zaoszczędzić pieniądze i czas
Co robić w Stambule i ile to kosztuje
- Pałac Topkapi i Muzeum Harem — bilet i audioprzewodnik; Zwiedzaj Pałac Topkapi w Stambule we własnym tempie dzięki biletom wstępu bez kolejki i audioprzewodnikowi w aplikacji. Cofnij się w czasie do Imperium Osmańskiego dzięki historycznym dziełom sztuki i architekturze.
- Bilet wstępu bez kolejki do Cysterny Bazyliki; Zwiedzaj słynną Cysternę Bazyliki w wygodny i przyjemny sposób dzięki biletom wstępu bez kolejki.
- Prywatna łaźnia turecka, sauna i masaż; Zafunduj sobie rozkoszny prezent podczas pobytu w Stambule. Skorzystaj z autentycznej i oryginalnej łaźni tureckiej ze wszystkimi jej atrakcjami.
- Karta eSIM na czas pobytu w Turcji to dostęp do Internetu co bardzo ułatwia podróż i pozwala zaoszczędzić.
- Zarezerwuj hotel w wygodny i prosty sposób, tak by zwiedzanie miasta było czystą przyjemnością.
Zacznę trochę nietypowo, bo od porady jak zaplanować zwiedzanie Hagia Sophia. Na początek musisz być świadomy, że od kilku miesięcy zabytek nie jest już darmową atrakcją Stambułu. Bilet kosztuje całkiem sporo, bo kilkadziesiąt euro i jest to cena jedynie za wejście do świątyni. Wszystkie inne atrakcje wokół niej, takie jak Zatopiona Cysterna czy stojący tuż obok Pałac Topkapi, wymagają oddzielnych biletów, które również nie są tanie.
Stambuł bardzo podrożał w ostatnich latach, widać to szczególnie wyraźnie po cenach biletów uprawniających zwiedzanie miejskich atrakcji. Jest oczywiście kilka sposobów, by nieco zaoszczędzić, radzę zajrzeć na stronę internetową, gdzie dość często zdarzają się bardzo dobre wyprzedaże i ciekawe okazje na zakup biletów lub całych wycieczek.
Jeżeli planujesz zwiedzanie Stambułu przez kilka dni dobrym rozwiązaniem, jest zakup karty miejskiej Stambuł: TouristPass. Pozwala ona odwiedzić ponad sto atrakcji w całym mieście, a co ważne, do większości z nich wejdziesz bez kolejki. Jest to bardzo ważne, zrozumiesz dlaczego, gdy zobaczysz tłumy turystów czekających przy kasach. Karta pozwoli ci nie tylko zwiedzić najciekawsze miejsca w Stambule, ale także brać udział w koncertach, rejsach po Bosforze, czy krótszych lub dłuższych wycieczkach poza miasto. Sami z niej korzystaliśmy, więc mogę z czystym sumieniem polecić ją każdemu.
Podczas zwiedzania Stambułu przyda Ci się dostęp do Internetu. Możesz oczywiście kupić którąś z turystycznych kart SIM na mieście lub bezpośrednio na lotnisku, lecz dużo wygodniej jest zaopatrzyć się w nią jeszcze przed podróżą. Dobrym sposobem na mobilny Internet, z którego sam zawsze korzystam, jest karta eSIM. Można ją kupić dużo wcześniej i aktywować po przylocie do Turcji.
Hagia Sophia od roku 1934 pełniła funkcję muzeum, lecz w roku 2020 przemianowano ją ponownie na meczet, dlatego też pamiętaj, że podczas zwiedzania obowiązują w niej zasady jak w każdej innej muzułmańskiej świątyni. Kobiety muszą zakrywać włosy, nogi i ramiona, a mężczyźni nie powinni wchodzić w krótkich spodenkach. Chociaż jak to w muzułmańskim świecie bywa, faceci mogą pozwolić sobie na dużo więcej.
Po wejściu do świątyni nie ogranicza Cię czas, tak więc możesz śmiało wędrować po korytarzach i balkonach tak długo, jak tylko zechcesz. Dzięki temu masz czas na to, by odszukać słynne mozaiki, które rozsiane są po całym budynku. Pamiętaj także, że pomimo iż można fotografować wnętrza świątyni, to nie należy używać flesza, a szczególnie gdy robisz zdjęcia dolnej części Hagia Sophia, gdzie modlą się wierni.
Hagia Sophia w Stambule zwiedzanie
Jak pisałem na początku, wizyta w Hagia Sophia była jedną z przyczyn mojego przyjazdu do Stambułu. Od dawna chciałem pospacerować po tej niezwykłej świątyni i na własne oczy zobaczyć jej wnętrze, a jest co oglądać. Ciemne, wiekowe ściany kościoła, pomimo że pełne muzułmańskich symboli, zachowały wyraźny, chrześcijański charakter.
Hagia Sophia została zbudowana w dość nietypowy sposób. Z planów świątyni wynika, że ma ona niemal kwadratową podstawę, lecz będąc w środku, odniesiesz wrażenie, że wnętrze jest prostokątne. Dzieje się tak za sprawą półkopuł umieszczonych po obu stronach głównej kopuły mierzącej 32 metry. Taka budowa dachu wydłuża wizualnie ogromne wnętrze.
Do dziś Hagia Sophia pozostaje wyjątkowa pod względem architektonicznym, gdyż nigdy później bizantyjscy budowniczowie nie naśladowali wykorzystanych w niej rozwiązań. Cała świątynia to w zasadzie ogromna przestrzeń bazyliki i trzy nawy boczne porozdzielane kolumnami, na których opierają się galerie. Gigantyczny dach z kopułą wsparty jest na dwóch monstrualnych marmurowych filarach. Zwróć uwagę na marmur, z którego wykonano oba filary. Jest to kamień najdoskonalszej jakości o pięknym kolorze, który sprowadzono z najodleglejszych stron Bizancjum.
W ścianach nad galeriami znajdują się okna, które w słoneczne dni rozświetlają wnętrze kościoła w bardzo specyficzny sposób. Wydaje się, że wiszące nad podłogą świątyni galerie unoszą się w powietrzu, jakby lewitowały. Nie wiem, czy to zamierzony efekty i czy można go zaobserwować o każdej porze dnia.
Niestety większość zdobień i oryginalnych dekoracji przepadła. Przetrwały jedynie marmurowe kolumny i niewielkie fragmenty zdobień wysoko na stropie świątyni. Budowla była wielokrotnie odnawiana i przez kolejne wieki dodawano kolejne dekoracje, często niszcząc poprzednie. Jednak to, co przetrwało po dziś dzień, pozwala dodać Hagia Sophia do listy najwspanialszych i najciekawszych budowli świata.
Czy wizyta w Hagia Sophia spełniła moje oczekiwania i była tak dużym przeżyciem, jak się tego spodziewałem? Cóż i tak i nie. Wiek budowli i jej ogrom dosłownie przytłaczają. Chodząc po nieco mrocznym wnętrzu, rozświetlanym przez wpadające do środka promienie słońca, rozproszone przez witraże, dosłownie czułem majestat starego kościoła. Efekt psują niezdarnie dodane elementy muzułmańskie oraz na siłę zakrywane elementy oryginalnego, chrześcijańskiego pochodzenia budynku. Również to, że zwiedzający nie mogą schodzić na pierwszy poziom świątyni, mocno ogranicza kontakt z zabytkiem, ale cóż, trzeba brać, co dają.
Słynne mozaiki na ścianach świątyni Hagia Sophia
W Cesarstwie Bizantyjskim trwał wielowiekowy spór o to, czy można oddawać cześć postaciom na obrazach, czy ikonach. Jedni stanowczo sprzeciwiali się tworzeniu portretów. Uważali, że to bałwochwalstwo niezgodne z jednym z dziesięciu przykazań. Inni natomiast twierdzili, że ikony i postaci świętych na nich uwiecznione, są symbolem ich wiary. Dlatego też większość mozaik w Hagia Sophia powstała po okresie obrazoburstwa, który złagodniał w IX wieku.
Niestety mozaiki, które przetrwały w świątyni do dzisiaj to jedynie niewielka część oryginalnych zdobień. Oczywiście, jeżeli będziesz dość uważny i dasz sobie wystarczającą ilość czasu, uda Ci się odszukać obrazy, które przetrwały dziesiątki niełatwych dla budowli wieków. Najsłynniejszymi mozaikami są te umieszczone w bramie cesarskiej, nad wejściem do świątyni w jej południowo-zachodniej części czy postać cesarza Aleksandra, znajdująca się na sklepieniu kościoła.
Mozaiki w Hagia Sophia przedstawiały postaci świętych, ojców kościoła, proroków, a także anioły. Często pojawia się także sam Chrystus oraz dziewica z dzieciątkiem. Jednak ze starych dokumentów wynika, że nie wszystkie obrazy w świątyni miały religijny charakter. Wśród postaci trafiały się wizerunki cesarzy i członków cesarskiej rodziny, co pozwala sądzić, że w Cesarstwie Bizantyjskim nie istniał niemal żaden rozdział kościoła od państwa.
Obecnie wiele mozaik zostało przysłoniętych elementami muzułmańskimi tak, by nie były widoczne przez modlących się na dole wiernych. Dlatego też będziesz musiał stać w długich czasem kolejkach do miejsca, z którego można je oglądać.
Hagia Sophia i jej historia
Hagia Sophia nie jest pierwszą świątynią, która stanęła w tej części Stambułu (dawniej Konstantynopolu). Na początku trzeciego stulecia na rozkaz cesarza Konstantyna I pierwszego rzymskiego cesarza, który przyjął wiarę chrześcijańską, zbudowano pierwszą świątynię. Postawiono ją na fundamentach wcześniejszej, pogańskiej świątyni. Choć nie zachowały się o niej żadne informacje, to legendy mówią, że poświęcona była jakiemuś okropnemu bustów, które przerażało pierwszych chrześcijan i aby do końca wymazać pamięć o niej, na jej miejsce wzniesiono kościół.
Nowa budowla została zniszczona przez ogień, podobnie jak kolejna, którą zniszczono podczas powstania ludowego w roku 532, które wybuchło na skutek braku działań cesarza na szerzące się w Konstantynopolu nadużycia i nieustanne podnoszenie podatków. Pomimo że cesarz był już chrześcijański, to powstanie stłumiono starymi, sprawdzonymi w Rzymie metodami. Wymordowano ponad trzydzieści tysięcy niezadowolonych.
Zniszczenia w mieście dały cesarzowi pretekst do budowy nowej świątyni, czyli Hagia Sophia. Kościół zbudowano w niemal ekspresowym tempie, bo w zaledwie sześć lat. Architektami wielkiego projektu byli dwaj słynni uczeni Anthemius z Tralles i matematyk Izydor z Miletu.
Budynek, który dziś możesz oglądać w Stambule, pochodzi z VI wieku, lecz przez wszystkie te wieki, które minęły, była wielokrotnie odnawiana i wzmacniana. Nie ominęły jej także liczne tragedie, jak ta z roku 558, gdy silne trzęsienie ziemi spowodowało zawalenie się głównej kopuły. W roku 1204 Hagia Sophia podobnie jak cały Konstantynopol została splądrowana przez Wenecjan i krzyżowców w trakcie trwania czwartej krucjaty.
Najgorsze dni dla starego kościoła nadeszły wraz ze zdobyciem przez Turków Konstantynopola w roku 1453. Niemal natychmiast kościół przemianowano na meczet i zaczęto dodawać do niego typowe muzułmańskie elementy takie jak minarety i mihrab, niszę w świątyni wskazującą wiernym kierunek Mekki. Oryginalne drewniane minarety rozpadły się z czasem i na ich miejsce postawiono nowe, tym razem kamienne, które otaczają budynek do dziś.
W roku 1985 Hagia Sophia została wpisana na listę obiektów UNESCO jako obiekt światowego dziedzictwa, będący częścią Obszaru Historycznego Stambułu.
Hagia Sophia informacje, fakty i ciekawostki
- Hagia Sophia została zbudowana w roku 537 jako kościół wschodniochrześcijański pod wezwaniem Mądrości Bożej, nazywany także Wielkim Kościołem.
- Przez wieki była symbolem Kościoła Bizantyjskiego oraz świątynią najwyższej rangi, w której koronowano nowych cesarzy.
- Nie szczędzono wydatków na materiały budowlane oraz architektów. Kolumny sprowadzono z Syrii i Egiptu, podobnie jak kolorowe kamienie i terakotę. Cenny biały marmur pochodzi z kamieniołomów wokół Morza Marmara, a jego różowa odmiana z Afyonu. Nawet cegły sprowadzano z wyspy Rodos w Grecji.
- Przy budowie świątyni pracowało ponad 200 architektów i tysiące pracowników budowlanych.
- Hagia Sophia przez ponad tysiąc lat pełniła funkcję katedry Ekumenicznego Konstantynopola.
- Świątynia została przejęta przez Turków w roku 1453 i przemianowana na meczet.
- Wiele elementów chrześcijańskich nie zostało zniszczonych, lecz przykrytych grubą warstwą gipsu, tak więc wciąż tam są i czekają na zmianę wiatru w historii.
- Od roku 1935 pełniła funkcję muzeum.
- Obecnie świątynia pełni ponownie funkcję meczetu i poziom dolny dostępny jest tylko dla muzułmańskich wiernych.
- W budynku znajdują się 104 kolumny w tym większość na poziomie górnym, obecnie dostępnym dla zwiedzających.
- Główna kopuła wznosi się na wysokość 56 metrów nad posadzką.
- Sufit w przedsionku pokryty jest szczerym złotem.
- Aż do budowy Bazyliki świętego Piotra w Rzymie kopuła Hagia Sophia była największą na świecie.
- W roku 1985 Hagia Sophia wpisana została na listę UNESCO jako obiekt światowego dziedzictwa.
- Do końca 2023 roku wejście do świątyni było darmowe.
- W świątyni stoi kolumna pokryta brązem, która według legendy poci się i spełnia życzenia. Jeżeli dotkniesz jej palcem i będzie on mokry, możesz jedno wypowiedzieć.
- Jedna z legend głosi, że drzwi do świątyni wykonano z drewna pochodzącego z Arki Noego.
- Najstarszym elementem w świątyni są Drzwi Nicei, które datuje się na II wiek przed naszą erą.
- W posadzce świątyni kryje się otwór, nazywany śnieżką, przez który można dostrzec dawną, zniszczoną już kryptę.
Atrakcje w Stambule oraz miejsca, które warto odwiedzić
- Hagia Sophia to jeden z największych wczesnochrześcijańskich zabytków na świecie.
- Cysterna Bazyliki w Stambule, znana jest także jako Zatopiona Cysterna lub Zatopiony Pałac.
- Błękitny Meczet w Stambule jest jedną z atrakcji w historycznym obszarze Stambułu.
- Pałac Topkapi w Stambule dawna siedziba sułtanów osmańskich
- Pałac Dolmabahce w Stambule to kolejny z pięknych zabytków tego przepięknego, pełnego tajemnic miasta.
- Muzeum Historii Nauki i Techniki islamskiej w Stambule.
