Czasem zdarza mi się dać komuś mój tekst postu do pierwszego czytania. Słyszę wtedy, że nie jest to opowieść podróżnicza tylko jakieś śledztwo. Zawsze pełno jest miejsc, ludzi i historii pozornie ze sobą niepowiązanych. Coś w tym jest. Uwielbiam w podróżach odnajdować ludzi i ich historie.
Kiedy przekraczam próg ponurego średniowiecznego zamczyska i wiem, że ktoś tu cierpiał albo był szczęśliwy, intensywniej czuję to miejsce, bardziej zapada ono mi w pamięci.
Rapperswil w Szwajcarii nieopodal Zurychu
Tak też jest z Rapperswil. Każdy, kto męczył się nad lekturami obowiązkowymi, otarł się o Stefana Żeromskiego i jego pobyt w Rapperswilu. Będąc w Szwajcarii, nie sposób ominąć tego miejsca. Dojazd z Zurychu jest łatwy i możliwy wszelkimi środkami komunikacji. Ja wybrałam podróż statkiem, gdyż jest ona wyjątkowo urocza. Trasa ciągnie się po jeziorze Zuryskim z widokiem na ośnieżone Alpy.
Rapperswil widać z daleka, zwłaszcza dominujące krajobraz grube mury zamku u jego stóp, do których przyklejone są pastelowe kamieniczki. Krótka promenada prowadzi do jeziora. Zadziwiające, że mimo tak charakterystycznej budowli w herbie miasta wdzięczą się dwie róże. Rapperswilczycy, nieporuszeni posiadaniem takiego imponującego znaku rozpoznawczego, zachwycają się swoimi ogrodami róż. Byłam w Rapperswilu jesienią, stąd róże mnie już nie zwabiły. Za to wspomnienia katorgi lektur szkolnych pociągnęły mnie prosto do zamku.
W tej budowli z XIII wieku znajduje się Muzeum Polskie. Żeromski przyjechał tu na stypendium w 1892 roku i pozostał do 1896 roku. Przybył do Rapperswil ze świeżo poślubioną Oktawią Rodkiewiczową, z domu Radziwiłłowicz, wdową po zesłańcu i malutką córeczką z pierwszego małżeństwa. Niestety nie był w stanie podjąć od razu pracy pomocnika bibliotekarza, bo krótko po przyjeździe dostał gruźliczego krwotoku.
Oktawia starała się, jak mogła, żeby ukochany Stefan doszedł do siebie i nie stracił pracy. Przejęła jego obowiązki i zasilała domową kasę pieniędzmi jej rodziny. Żeromski z czasem wyzdrowiał i rzucił się w wir pracy, mocno zmotywowany faktem, że robi coś dla kultury polskiej. Dzięki altruistycznej żonie, która usuwała mu z drogi wszelkie problemy dnia codziennego, znajdował czas na pisanie i spotkania z polskimi emigrantami w Szwajcarii. To w Rapperswilu powstały „Syzyfowe prace”.
Muzeum Polskie w szwajcarskim Rapperswilu
Muzeum Polskie w Rapperswilu było w tym okresie znaną w Szwajcarii instytucją. Po powstaniu listopadowym i styczniowym emigranci polityczni pociągnęli nie tylko w stronę Francji, lecz także w stronę Szwajcarii. Tutaj znaleźli wsparcie u renomowanego szwajcarskiego pisarza, o randze naszego Adama Mickiewicza, Gottfrieda Kellera. Keller założył Szwajcarski Komitet Centralny do spraw Polski. Było to w tamtych czasach silnym sygnałem poparcia dla polskich spraw. Ze strony polskiej w Komitecie współpracował hrabia Władysław Plater.
Plater, uczestnik powstania listopadowego, sponsor polskiej działalności w Paryżu, jak tylko trafił do Szwajcarii, to od razu zabrał się do poszukania sojuszników polskiej sprawy. Dzięki pozycji finansowej udało mu zdobyć poparcie osobistości szwajcarskich. Towarzysko był też chętnie widzianym gościem, przede wszystkim za sprawą swojej żony Karoliny Bauer.
Zaowocowało to uzyskaniem dzierżawy wieczystej zamku w Rapperswilu na 99 lat. Tak powstało w 1870 roku Muzeum Polskie. Dzięki zabiegom Platera postawiono przed wejściem na dziedziniec zamkowy kolumnę Konfederacji Barskiej nazywaną „kolumną wolności”. Hrabia Plater zmarł w 1889 roku, stąd Żeromski nie poznał go osobiście.
Dwóch różnych Polaków w Rapperwilu zaangażowanych w sprawy polskie jednoczą tragiczne losy ich żon
Żona hrabiego Platera pochodziła z Heidelbergu i była w okresie Biedermeieru znaną aktorką. Karolina jako młoda aktorka poślubiła księcia Leopolda z Coburgu. Dwa lata później została zmuszona do rozwodu, bo Leopold został koronowany na króla Belgii. W tamtych czasach małżeństwo morganatyczne było przeszkodą do objęcia tronu. Karolina powróciła do aktorstwa, gdzie zdobywała liczne sukcesy. Obawa przed upływającym czasem zmotywowały 37-letnią kobietę do poślubienia zamożnego Platera.
Hrabia oczekiwał od małżonki dzielenia jego pasji – zaangażowania w sprawy polskie. Karolina Bauer zmieniła nawet wyznanie z ewangelickiego na katolickie, aby towarzyszyć mężowi w mszach w Zurychu. Niestety nie była w stanie sprostać oczekiwaniom męża i sfrustrowana popełniła samobójstwo. Losy Oktawii Rodkiewiczowej są w pewnym sensie podobne, na pewno równie tragiczne. Panienka z porządnej, ziemiańskiej rodziny została wychowana na matkę, żonę i Polkę. Przy bezgranicznym oddaniu sprawom męża, dzieci i społecznictwa, nie było odrobiny miejsca na potrzeby własne i trwało to latami.
Kiedy Żeromski zdecydował się na zmianę stylistyki i tematów powieści, znalazł też inną partnerkę. Przeszedł na ewangelizm, żeby móc ją poślubić. Dla Oktawii świat się zawalił. Do tego doszła utrata syna. Utonęła we własnym szaleństwie, nie znajdując odpowiedzi, dlaczego życie było dla niej tak okrutne.
Rapperswil w Szwajcarii ciekawostki
- Muzeum Polskie po 150 latach na zamku też zmienia swoją siedzibę. Nowe powstaje u jego stóp w budynku hotelu Schwannen. Oby nowy Żeromski tu przyjechał i upamiętnił to miejsce w kulturze polskiej.
- Rapperswil – Jona – szwajcarskie miasto w kantonie Sankt Gallen z 27 tysiącami mieszkańców.
- Muzeum Polskie w Rapperswilu – muzeum historyczne ze znaczącą kolekcją sztuki polskiej i bogatą biblioteką literatury emigracyjnej (Muzeum Polskie w Rapperswilu).
- Gottfried Keller – pisarz szwajcarski (1819-1890), wybitny reprezentant realizmu mieszczańskiego, autor m.in. „Zielonego Henryka”.
- Stefan Żeromski – pisarz polski (1864-1925) okresu Młodej Polski i dwudziestolecia międzywojennego, jeden z najwybitniejszych pisarzy polskich, autor m.in. „Popiołów”, „Przedwiośnia”.
- Władysław Plater – polski arystokrata (1808-1889), polityk emigracyjny po powstaniu styczniowym aktywny w Paryżu i w Zurychu.
- Znajdziesz u nas inne artykuły z naszych wyjazdów do Szwajcarii.
