Jesień nostalgiczna pora roku informacje i ciekawostki o jesieni

Czy tego chcemy, czy nie, lato właśnie się skończyło i nadeszła jesień.

Jesień wcale nie musi być smutna i nostalgiczna, choć taki obraz tej pory roku nosimy w naszych głowach. Nie wszystko to, co wydaje nam się, że wiemy o jesieni, jest prawdą. Przykładem są opady deszczu. Wbrew ulicznej opinii statystycznie częściej pada w sierpniu niż w październiku i listopadzie.

Jesień okres pomiędzy latem a zimą

Choć umowna jesień zwiastuje koniec lata i rozpoczyna okres oczekiwania na zimę, przynosi ona sporo zmian w przyrodzie, które same w sobie są piękne i niezwykłe. Począwszy od niesamowitych kolorów, w jakie ubierają się drzewa i krzewy, aż po przepyszne jesienne warzywa i owoce.

Jest taka chwila, trudno uchwytna, gdy niby nic się nie zmienia, ale nagle zauważamy, że zniknęły bociany i inne wędrowne ptaki. W tym samym czasie kwitną w ogrodach nasturcje, maciejki, a bluszcz niemal w oczach oplata wszystko, co znajdzie na swojej drodze. Również słoneczniki gną się niemal do ziemi, dźwigając ciężkie od nasion kwiaty. W rowach i na łąkach pachną zioła, kolorowy bez i dziki czosnek. Z drzew sypią się kasztany, a potężne dęby rozrzucają żołędzie. Zieleń robi się soczysta i pękata, osiągając stan najwyższego wzrostu i dojrzewania.

Jesienne przygotowania do zimy

Dynie to nieodłączny atrybut święta Halloween

Jesień jest również doskonałym momentem, by przygotować się na okres, w którym przyroda zaśnie na kilka długich miesięcy. Dziś nie jest to może już tak ważne, jak za dawnych czasów, gdy panie domu szykowały przetwory i produkty spożywcze na długą zimę. Sam pamiętam z dzieciństwa, gdy babcia w chłodnej piwniczce ustawiała na półkach słoiki z kompotami, ogórkami i innymi przetworami.

Obok stały nalewki i wino, a w zacienionym miejscu leżały poukładane na wyściółce z siana, dorodne jabłka i gruszki. Przy dobrym sposobie przechowywania jeszcze w lutym jedliśmy smaczne i soczyste owoce. Dziś oczywiście przez cały rok można kupić takie w sklepie, lecz dobrze jest pamiętać o dawnych, sprawdzonych sposobach na przetrwanie zimy.

Również zwierzęta zmieniają swoje letnie przyzwyczajenia. Ni z tego, ni z owego znikają gdzieś owady. Można jeszcze spotkać pojawiające się z rzadka motyle rusałki czy jasne i zwiewne jak mgła zimowki, ale nawet one pojawiają się coraz rzadziej. Pszczoły już wróciły do uli, gdzie w cieple i sytości doczekają wiosny.

W głębokich lasach, borsuki i grube od tłuszczu niedźwiedzie szykują się do snu. Jeże wciąż biegają wśród liści, mijając myszy i inne gryzonie, które postanowiły poszukać dla siebie miejsca w ludzkich siedzibach. Lukę w ptasiej populacji zaczynają wolno wypełniać przybysze z dalekich stron. Pojawiają się na polach szpaki, wrony i kawki. Również szybkie i groźne myszołowy zatrzymują się u nas na zimę.

Jesień jest dobrym momentem, by realizować nowe pomysły

Cztery pory roku — Obraz przedstawiający cztery wcielenia pór roku.

Także my możemy jesienią zacząć coś nowego. Minęło lato i letnie lenistwo. Rozpoczynają się długie wieczory, które są idealnym okresem do realizacji swoich zainteresowań. Łatwiej jest teraz kontynuować swoje pasje i spełniać marzenia. Wytrawni podróżnicy właśnie jesienią pakują plecaki i ruszają w drogę. Szlaki turystyczne pustoszeją, a ceny stają się bardziej wyważone i zachęcające. Bardzo lubimy podróżować w czasie, gdy inni z rozrzewnieniem wspominają dopiero co minione wakacje. Hiszpania, Portugalia czy inne kraje południowej Europy wciąż są ciepłe, a miejsc w hotelach nie brakuje.

Świętowanie jesieni oraz jesienne ciekawostki

Zaskakująco wiele świąt przypada właśnie jesienią. Przykładem jest popularny Halloween czy nasze, staropolskie dziady.
W Chinach świętuje się dzień Środka Jesieni. Tradycja ta wywodzi się jeszcze z czasów, gdy ludzie składali dary srebrnemu księżycowi, któremu przypisywano moc urodzaju. Pierwsze pisemne wzmianki o Święcie Jesieni w państwie środka, pochodzą sprzed tysięcy lat i są tak ważne dla chińskiej kultury, że wpisano je na listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Chin.
Podobne święta funkcjonują w Malezji, Tajlandii i Wietnamie. Dekoruje się wówczas domy, zwierzęta i samochody, a ulice miast oświetlają liczne lampiony i kolorowe światła. Rodziny spotykają się domach, a domownicy opowiadają o tym, co działo się w ciągu letnich miesięcy. Fajną zabawą jest przygotowywanie przez krewnych zagadek i rebusów, które później wspólnie się rozwiązuje.
W Tajlandii jesień celebruje się podczas licznych festiwali. Najpopularniejszym jest festiwal światła Yi Peng. Jak większość świąt w Tajlandii, także i to obchodzone jest ku czci Buddy.
Natomiast w Kambodży, w październiku obchodzi się Święto Wody. Całe wsie i miasta zalane są wodą z węży, misek czy nawet wielkich cystern. Ludzie tańczą i bawią się w strugach wody lub skaczą do rzek i jezior.
Oczywiście na całym świecie są dziesiątki świąt luźno związanych z jesienią czy końcem lata. Najbardziej znanym jest chyba Święto Dziękczynienia w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie. Od wieków Amerykanie obchodzą to święto z wdzięczności za wszystko, co dobre i co niesie nadzieję.
Jesień u nas trwa mniej więcej od 23 września a 22 grudnia.
Na półkuli południowej wszystkie daty i zjawiska przesunięte są o sześć miesięcy.
Uczuciami, jakie wiąże się z jesienią, są nostalgia i smutek.
Antonio Vivaldi stworzył cykl concerti grossi „Cztery pory roku”. Fragment „jesień” uważana jest przez wielu za najpiękniejszą część cyklu.
Jesienią przypada wiele świąt, między innymi Dziady, Święto Zmarłych czy Halloween.
Pierwszy dzień jesieni może przypadać na różne daty – jesień astronomiczna rozpoczyna się w dniu równonocy jesiennej, która najczęściej przypada 22 lub 23 września. Jesień kalendarzowa w Polsce zawsze rozpoczyna się 23 września.
Podczas równonocy dzień i noc są niemal równie długie – właśnie od tego momentu na półkuli północnej noc zaczyna stopniowo wydłużać się względem dnia.
Liście zmieniają kolor z powodu braku światła – jesienią drzewa przygotowują się do zimy i ograniczają produkcję chlorofilu. Zielony barwnik stopniowo zanika, dzięki czemu ujawniają się żółte, pomarańczowe i czerwone pigmenty obecne wcześniej w liściach.
Nie wszystkie drzewa tracą liście – jesienne opadanie liści jest charakterystyczne przede wszystkim dla drzew liściastych. Drzewa iglaste, takie jak sosny czy świerki, zachowują większość igieł przez cały rok.
Czerwone liście powstają dzięki antocyjanom – te barwniki odpowiadają między innymi za czerwone i purpurowe kolory jesiennych liści. Ich produkcja może być szczególnie intensywna podczas słonecznych dni i chłodnych nocy.
Jesień jest ważnym czasem dla zwierząt – wiele gatunków przygotowuje się wtedy do zimy. Zwierzęta gromadzą zapasy pożywienia, zwiększają masę ciała albo przygotowują schronienia, w których spędzą chłodniejsze miesiące.
Wiewiórki robią jesienne zapasy – jesienią zbierają między innymi żołędzie, orzechy i nasiona, a następnie ukrywają je w różnych miejscach. Części swoich zapasów później nie odnajdują, dzięki czemu przyczyniają się do rozsiewania niektórych roślin.
Jesień to czas wielkich migracji ptaków – wiele gatunków opuszcza Europę i udaje się na zimowiska położone na południu. Niektóre ptaki pokonują podczas takich podróży tysiące kilometrów.
Żurawie tworzą jesienią ogromne stada – przed wyruszeniem na południe można obserwować ich charakterystyczne klucze na niebie. Ich donośne odgłosy pozwalają usłyszeć przelatujące stado, zanim jeszcze pojawi się ono nad naszymi głowami.
Jesień to jeden z najlepszych okresów na grzybobranie – wilgotna gleba i umiarkowane temperatury sprzyjają pojawianiu się wielu gatunków grzybów. W polskich lasach można wtedy znaleźć między innymi borowiki, podgrzybki, maślaki i rydze.
Jesienią dojrzewają owoce wielu drzew i krzewów – na początku jesieni można spotkać między innymi jabłka, gruszki, śliwki, dziką różę, jarzębinę i głóg. Część z nich stanowi ważne źródło pożywienia dla zwierząt.
Kasztany nie są owocami kasztanowca – popularne brązowe „kasztany”, które jesienią zbierają dzieci, są nasionami kasztanowca. Sam owoc znajduje się w zielonej, kolczastej łupinie.
Jesienne mgły powstają między innymi w wyniku ochładzania powietrza – gdy wilgotne powietrze zostanie schłodzone do temperatury punktu rosy, para wodna może się skraplać i tworzyć drobne kropelki unoszące się przy powierzchni ziemi.
Jesienią zapach lasu może być wyjątkowo intensywny – odpowiadają za to między innymi wilgoć, opadłe liście, grzyby oraz związki chemiczne uwalniane podczas rozkładu materii organicznej. Charakterystyczny „zapach jesieni” jest więc mieszanką wielu naturalnych aromatów.
Jesień była niezwykle ważna dla dawnych społeczności rolniczych – był to czas kończenia zbiorów, gromadzenia zapasów i przygotowywania się do zimy. Nic dziwnego, że w wielu kulturach powstały święta związane z plonami, przemijaniem i pamięcią o zmarłych.
Z jesienią związane są dawne słowiańskie obrzędy zaduszne – w tradycjach określanych jako Dziady szczególne znaczenie miała pamięć o zmarłych i symboliczne spotkanie świata żywych ze światem przodków. Jesienny okres przejścia między ciepłą i zimną częścią roku sprzyjał takim wierzeniom.
Jesienią można obserwować niezwykłe zjawisko „babiego lata” – podczas ciepłych i pogodnych dni w powietrzu unoszą się drobne pajęcze nici. Młode pająki wykorzystują je do przemieszczania się, a nitki mogą być przenoszone przez wiatr na duże odległości.
Jesień na półkuli południowej przypada w zupełnie innym czasie – gdy w Polsce zaczyna się jesień, w Australii, Republice Południowej Afryki czy Argentynie rozpoczyna się wiosna. Wynika to z nachylenia osi Ziemi i jej ruchu wokół Słońca.
Jesień nie wszędzie wygląda tak samo – w Polsce kojarzy się przede wszystkim z kolorowymi liśćmi, mgłami, grzybami i coraz chłodniejszą pogodą. W innych częściach świata może jednak wyglądać zupełnie inaczej – od ciepłej i suchej pory przejściowej po okres intensywnych opadów i huraganów.