Side w Turcji atrakcje, zwiedzanie i ciekawostki z antycznego miasta

Side w Turcji atrakcje i przygody w starożytnym, pełnym historycznych pamiątek mieście.

Side w Turcji leżące na południowym wybrzeżu Morza Śródziemnego zwanego Turecką Riwierą. To pełne atrakcji miasto, w którym przeszłość spotyka się z teraźniejszością. Przez wielbicieli historii Side nazywane jest miastem muzeum lub starożytnym skansenem, a przez jego mieszkańców owocem granatu.

To starożytne miasto leży pomiędzy Antalyą a Alanyą, czyli w regionie bardzo popularnym wśród turystów z całego świata, którzy przybywają tu tysiącami każdego roku. Najstarsza część Side usytuowana jest na niewielkim półwyspie, gdzie bardzo łatwo jest wyobrazić sobie piękno tego miejsca, w czasach jego świetności.

Side w Turcji starożytne miasto i jego historia

Początki Side pamiętają jeszcze państwo Lidia, istniejące tu przed tysiącami lat, które podobno było krainą szczęśliwości, dostatku i pokoju. Żyzne ziemie i liczne pastwiska dawały mieszkańcom Lidi wszystko, czego potrzebowali. Liczne rzeki i trakty umożliwiały handel z sąsiadami, a bogate w kruszce kopalnie wydobywały niemal wszystkie potrzebne wówczas kruszce.

W tym właśnie czasie na wybrzeżu pojawili się greccy osadnicy, którzy stworzyli zaczątki przyszłego miasta Side. Przybysze wybrali na patronkę swojej osady boginię Atenę, której zbudowali pierwszą w mieście świątynie, a jej twarz pojawiła się na bitych przez miasto monetach. Z czasem osadnicy przejęli język tubylców oraz ich wierzenia i zwyczaje, w końcu zapominając o swoim pochodzeniu.

Jak to zazwyczaj bywa nadmiar szczęścia i wiara we własną potęgę doprowadziły do upadku potężnego państwa. W V wieku przed naszą erą Lidia zaatakowała Persję, po czym osłabiona padła pod butami żołnierzy Aleksandra Wielkiego, a następnie imperium rzymskiego.

Po upadku Lidi ziemie, na których leży dzisiejsze Side przeszły pod panowanie kultury hellenistycznej, a następnie egipskiej. Dzięki doskonałemu położeniu i dostępowi do naturalnego portu Side przez cały ten czas zachowało sporą autonomię i było ważnym ośrodkiem kulturalnym.

Jednak przez liczne wojny i panującą przemoc miasto stopniowo straciło na znaczeniu, zwłaszcza po tym, jak ówczesny władca pergamoński Attalos II, któremu przy wsparciu Rzymian przypadły ziemie z dzisiejszym Side włącznie, rozkazał budowę nowoczesnego portu w Antalyi. Jednak los nie lubi pustki i w I wieku przed naszą erą Side stało się wielką bazą morską dla ówczesnych piratów, którzy przez dziesiątki lat operowali wokół brzegów regionu Pamfilia będącego częścią dzisiejszej Turcji.

Side w Turcji i jego powolny upadek

Dobre dla piratów i przestępców czasy dobiegają końca, gdy Rzymianie zdobywają pełnie władzy nad regionem. Udało im się to dzięki niespotykanej dotąd przemocy i przerażającej militarnej skuteczności, zakutych w stal legionów. Side w tym czasie słynie z handlu niewolnikami, których wysyłano tysiącami do Wiecznego Miasta, by walczyli na tamtejszych arenach jako gladiatorzy. Handel ludźmi jest tak dochodowy, że nawet spokojni dotąd kupcy z Side zmieniają profesję i wyruszają na morze po nowych niewolników.

Miasto pięknieje i bogaci się, a jego mieszkańcy opływają w luksusy. Władze inwestują mnóstwo pieniędzy w nowe drogi i budynki, a także zdobią miasto posągami i rzeźbami. Niestety kolejne wieki są dla Side tragiczne. Ciągłe wojny z Arabami, liczne trzęsienia ziemi, oraz inne kataklizmy doprowadzają miasto do niemal całkowitego zniszczenia.

W wieku X naszej ery Side jest już niemal całkowicie zniszczone i od dawna opuszczone. Przepiękne niegdyś świątynie, drogi i fontanny leżą strzaskane, a misterne rzeźby porasta trawa. Z czasem Side zostało zupełnie zapomniane i pozostały jedynie legendy oraz baśnie opowiadane przez okolicznych rybaków.

Side pod panowaniem tureckim i obecnie

Side pozostaje opuszczone i zapomniane aż do roku 1895, kiedy na jego terenie zakładają osadę tureccy uchodźcy z Krety. Przez kilkadziesiąt lat ta niewielka społeczność rozrasta się do wielkości sporego miasteczka. Niestety osadnicy bez opamiętania niszczą rozsiane wszędzie wokół starożytne ruiny, używając ich jako kamieniołomów do wydobywania budulca na swoje domy.

Na szczęście uznali, że nie warto wydobywać starych kamień spod ziemi lub burzyć pogrzebanych przez czas murów i najzwyczajniej w świecie zasypali to, co pozostało po dawnej metropolii ziemią i wznieśli na niej budynki w osmańskim stylu. Dzięki temu dziś archeolodzy są w stanie odsłonić bezcenne pozostałości po starożytnym Side.

Miasto Side w Turcji to dzisiaj dobrze znana miejscowość wypoczynkowa, którą odwiedzają tysiące turystów z całego świata. Miasteczko jest bardzo ładne, dzięki wszechobecnym starożytnym ruinom i zachowaniu uroku dawnej osmańskiej wioski.

Ciekawostką jest to, że tereny odrestaurowane w mieście, w których pracę zakończyli archeolodzy, pokryte zostały szklanymi taflami, dzięki którym oglądać można dawne elementy, starożytnego Side. Nocą szkło jest podświetlane, co tworzy nieopisaną wręcz atmosferę.

Side w Turcji i jego atrakcje oraz najciekawsze zabytki starożytnego miasta

Jak wspomniałem na początku artykułu, Side nazywane jest miastem muzeum lub starożytnym skansenem. Łatwo to zrozumiesz, gdy pospacerujesz po okolicy.

Wszędzie dookoła sterczą w niebo kamienne symbole antycznego świata. Starożytne bramy, mury dawnych posesji, kolumny i szczątki rzeźb to na ulicach Side nic nadzwyczajnego. Dosłownie można tu potknąć się o historię.

Poniżej znajdziesz pobieżną listę ważniejszych zabytków, na które powinieneś zwrócić szczególną uwagę podczas pobytu w Side.

Świątynia Apollina, Ateny oraz Artemidy w Side jedna z największych atrakcji miasta

Ruiny starożytnej świątyni poświęconej Apollinowi w Side są najlepiej zachowanym zespołem świątynnym w tej części wybrzeża Antalya. Po dawanej budowli pozostała spora część fundamentów oraz okazałe, robiące wielkie wrażenie kolumny z częścią attyki na górze. Stoją one na samym końcu cyplu tuż nad brzegiem morza, co tworzy piękny kontrast i niesamowity widok. Nic więc dziwnego, że ruiny te stały się symbolem miasta.

Pierwotnie w świątyni Apollina kolumn było kilkadziesiąt jednak do dzisiaj przetrwało tylko pięć z nich. Oryginalną świątynię możesz zobaczyć na starych monetach bitych w Side przed ponad dwoma tysiącami lat.

Wstęp do świątyni Apollina w Side, podobnie jak do dwóch pozostałych, jest darmowy, co ma swoje plusy i oczywiście minusy. Plusem jest to, że możesz odwiedzić ruiny, kiedy tylko masz na to ochotę, nawet w nocy lub tuż nad ranem, gdy słońce dopiero pojawia się nad horyzontem, oświetlając plażę i monumentalne kolumny złotym i czystym światłem. Natomiast minusem jest to, że każdy może zrobić to samo i wielu turystów odwiedzających Side skrzętnie z tego korzysta, co powoduje, że na podziwianie zabytku w samotności jest niewielka szansa.

Apollin był greckim bogiem piękna, światła oraz patronem i przewodnikiem artystów, a także ich muz. W Side świątynię mu poświęconą zbudowano w II wieku naszej ery i zaprojektowano ją tak, by była zgodna z obowiązującym wówczas stylem korynckim. Oznacza to, że na dłuższych bokach świątyni ustawiono 11 kolumn, a na krótszych 6.

Tuż obok świątyni Apollina stały niegdyś jeszcze dwie inne świątynie. Jedna z nich poświęcona była Atenie, bogini mądrości, sztuki i sprawiedliwej wojny, a druga Artemidzie, która było boginią łowów, zwierząt i przyrody, a także płodności i księżyca.

Niestety z dwóch ostatnich zabytków przetrwały do dziś jedynie gruzy i fundamenty, a o pierwotnym pięknie, jakim szczyciły się przed wiekami, możemy dowiedzieć się z dostępnych na miejscu informacji i rekonstrukcji.

Muzeum Archeologiczne w Side

Muzeum w Side zbudowano na miejscu dawnych łaźni rzymskich. Zbiory, które możesz podziwiać w muzeum to przede wszystkim pozostałości starożytnego miasta, części zabytków oraz rzeźby, naczynia i przeróżne antyczne elementy zdobień odnalezione podczas wykopalisk prowadzonych na terenie Side.

Szczególnie polecam zajrzeć do starożytnych łaźni, znajdujących się na terenie muzeum. Mają one kształt prostokąta i podzielone są na kilka pomieszczeń o wymiarach dobranych tak, by były wygodne w użytkowaniu oraz spełniały wyznaczone dla nich role. Jedną z nich jest szatnia, a kolejną kryty basen, który napełniany był podgrzewaną wodą.

W czasach świetności cała łaźnia wyłożona była marmurem i wypełniona rzeźbami o motywie morskim i mitologicznym. Piec, który nagrzewał wodę w basenie, znajdował się pod budynkiem łaźni i sam w sobie był cudem ówczesnej techniki.

Poza elementami antycznych zabytków, wygrzebanych z ziemi, zobaczysz w muzeum zbiory monet, broni oraz naczyń z wielu okresów historii miasta.

Ulica kolumnowa w Side

Ulica kolumnowa w Side była wizytówką miasta. Prowadziła wprost do bramy wychodzącej na zachód i miała szerokość 20 metrów. Na jej brzegach ustawione były szeregi kolumn, za którymi ciągnęły się szerokie chodniki i deptaki.

Cała powierzchnia ulicy wyłożona była marmurem, a przy drodze rosły drzewa oliwne i kwiaty. Przy tej głównej arterii miejskiej mieli swoje sklepy najbogatsi kupcy w Side. Poza nimi stały tu okazałe wille oraz kaplice i ważne urzędy.

Teatr rzymski w Side

Starożytny teatr rzymski w Side mieści się w najwęższej części półwyspu, na którym stoją ruiny starożytnej części miasta. Został on zbudowany w II wieku naszej ery na fundamentach wcześniejszego teatru pamiętającego zwycięskie przybycie do Turcji Aleksandra Wielkiego.

Teatr ma kształt wycinka koła, a fasada zewnętrzna budowli posiadała niegdyś dwie kondygnacje. Niestety do dzisiaj przetrwały jedynie jej dolne części zdobione kamiennymi arkadami. Scena teatru to budynek zwany skene, a także proskeon, czyli podium i scena w jednym.

Budynek skene, w którym artyści przygotowywali się do występu, ma długość 63 metrów i w dawnych czasach posiadał trzy kondygnacje wraz z ozdobną fasadą pełną kolumna i nisz z posągami. W budynku znajduje się dziewięć pomieszczeń połączonych korytarzami. Na scenę prowadziło pięć pięknie rzeźbionych bram przeznaczonych dla aktorów i obsługi teatru.

Teatr mógł pomieścić nawet 15 tysięcy widzów oddzielonych od sceny grubymi i wysokimi murami, które dobudowano w czasach, gdy popularne stały się walki gladiatorów z dzikimi zwierzętami. W Side podobnie jak w rzymskim koloseum organizowano bitwy morskie, po wcześniejszym napełnieniu dna teatru wodą.

Po upadku Rzymu wiele elementów teatru wykorzystane zostało do budowy murów obronnych miasta, zbudowanych w najwęższej części półwyspu. Od V wieku pozostałą po rozbiorze część teatru wykorzystywano jako kościół, w którym odprawiano msze na świeżym powietrzu.

Antyczne nimfeum w Side

Nimfeum w Side znajduje się tuż za bramą prowadzącą do miasta. Nimfeum to obiekt przeznaczony do pozyskiwania wody pitnej i użytkowej w starożytnych miastach Grecji i Rzymu. Antyczne nimfeum w Side jest bardzo dobrze zachowane, lecz prowadzone są w nim obecnie prace restauracyjne i wykopaliskowe, więc nie można go zwiedzać.

Zabytek zbudowano prawdopodobnie w połowie II wieku podobnie jak wspomniane wyżej świątynie. Woda do nimfeum doprowadzona była miejskimi akweduktami z rzeki Males (obecna jej nazwa to Manvgat). Wodę z publicznego nimfeum czerpali zwykli mieszkańcy miasta, domy najbogatszych zaopatrzone były w kanalizację oraz rury z wodą wprost do ich prywatnych łaźni.

Agora oraz świątynia Tyche w Side

Agora to główny rynek i centralny plac w miastach starożytnych, który otoczony był budynkami użyteczności publicznej, świątyniami, a także bazarami. Nie inaczej było w Side, gdzie agora była głównym ośrodkiem kulturalnym i handlowym.

W samym środku agory w Side znajdowała się świątynia Tyche, bogini ślepego losu, szczęścia oraz opiekunki miast, która w Rzymie znana była jako Fortuna. Legendy głoszą, że świątynia Tyche w Side była najpiękniejszą z miejskich świątyń i do czasu, gdy utrzymana była w nieskazitelnym stanie, miasto kwitło i się bogaciło. Gdy jednak trzęsienie ziemi uszkodziło mury świątyni, a władze miasta poskąpiły na naprawy, Side zaczęło upadać.

Świątynię Tyche w Side zbudowano w owalnej formie na wysokim fundamencie. By dostać się do jej wnętrza, należało pokonać 9 marmurowych stopni. Świątynia jest dziś po części odrestaurowana, co kosztowało miasto ponad 50 tysięcy dolarów amerykańskich.

Agora w Side ma kształt prostokąta i słynęła z handlu niewolnikami oraz oliwą.

Brama Wespazjana w Side

Brama wjazdowa do Side znajduje się nieopodal teatru antycznego i jest bardzo okazała. Jej wysokość to niemal 13 metrów, a według starożytnych przekazów w oryginale była jeszcze wyższa. Ze starych płaskorzeźb znalezionych przez archeologów można wywnioskować pierwotny wygląd bramy. Prawdopodobnie na szczycie bramy stała rzeźba przedstawiająca kwadrygę, zaprzężoną w cztery konie, podobną do tej z bazyliki świętego Marka w Wenecji.

Brama nazywana jest Bramą Wespazjana ze względu na inskrypcję umieszczoną na jednym z jej elementów. Brama składa się z centralnej półowalnej niszy i edyktów, rozmieszczonych po obu jej stronach. Zawierają one po dwie kolumny z przodu i dwie półkolumny z tyłu. Dobrze zachował się także trójkątny fronton po lewej stornie centralnej niszy, który zdobi głowa Meduzy. Dziś już tego nie widać, ale w czasach świetności brama Wespazjana pełniła również rolę fontanny, zasilanej wodą z akweduktu.

W czasach rzymskich brama prowadziła do centrum Side, a obecnie część muru została wyburzona tak, by umożliwić ruch samochodowy do zabytkowej części miasta. Szerokość bramy jest tak niewielka, że stanowi prawdziwe wyzwanie dla kierowców autokarów i ciężarówek.

Oczywiście wymienione przeze mnie zabytki starożytnego Side to jedynie kropla w morzu wszystkich atrakcji tego antycznego miasta. Pewien jestem, że wędrując po tej części tureckiego wybrzeża, odkryjesz wiele innych, równie ciekawych śladów dawnego, mitycznego świata i się nimi z nami podzielisz.

Side w Turcji informacje praktyczne

• Side jest doskonale skomunikowane z resztą kraju i dojechać tu można bez żadnych problemów z praktycznie całej Turcji.
• Plaże w Side są piaszczyste, długie i szerokie z płytkim brzegiem i wygodnym zejściem do morza, co czyni je wymarzonym miejscem wakacyjnego wypoczynku dla całych rodzin.
• Side leży zaledwie 60 kilometrów od Antalyi, w pobliżu miasta Manavgat z jego słynnym bazarem oraz starożytnych ruin miasta Aspendos, które koniecznie musisz odwiedzić.

• Pamiętaj, że wakacje w okolicach Side dobrze jest zaplanować dużo wcześniej. Region ten jest bardzo popularny i wraz ze zbliżaniem się szczytu sezonu ceny radykalnie rosną, a miejsc w hotelach zaczyna brakować.
• Side jest dobrym miejscem wypadowym do zwiedzania innych atrakcji w najbliższej okolicy.
• Najlepsza pogoda na wakacje w Side to okres od maja do września, choć w szczycie lata upały mogą być bardzo uciążliwe.
• Poza sezonem pogoda jest raczej łagodna i wciąż przyjemna. Niestety spora część kurortów nie działa lub działa na pół gwizdka.
• Najbliższe lotnisko to Antalya Airport, które oddalone jest od Side o niewiele ponad 60 kilometrów.
• Z lotniska w Antalya do Side można dostać się miejskim autobusem, który kursuje regularnie przez cały rok.
• Ceny w Side są stosunkowo wysokie, zwłaszcza w sezonie, gdy zwiększa się ilość turystów.

Side w Turcji starożytne miasto informacje i ciekawostki

• Początki Side sięgają aż do VI wieku przed naszą erą.
• Nazwa Side oznacza w lokalnym języku owoc granatu.
• W III wieku przed naszą erą ta część Turcji, w której leży Side została podbita przez Aleksandra Wielkiego.
• Na przełomie starej i nowej ery Side jest znanym portem pirackim, słynącym z handlu niewolnikami.
• Pod koniec I wieku przed naszą erą Side przechodzi w ręce Rzymian.
• Upadek miasta rozpoczyna się pod koniec IV wieku naszej ery.
• W wieku X naszej ery Side jest już niemal zupełnie opuszczonym miastem i pozostaje takim aż do roku 1895, gdy osiedlają się tam tureccy uchodźcy z Krety.
• Pod koniec XX wieku Side staje się znanym kurortem i cenioną miejscowością turystyczną.
• Obecnie Side jest jednym wielkim stanowiskiem archeologicznym i ma takim pozostać przez kolejne kilkadziesiąt lat.
• W najstarszej części Side zachowały się liczne antyczne zabytki.
• Wizytówką miasta Side jest świątynia Apollina, stojąca na końcu urokliwego cyplu tuż nad brzegiem morza.
• Side otoczone jest ogromnymi kurortami i hotelami, które odwiedzają tysiące turystów każdego roku.
• Mówi się, że w Side przez ponad 300 dni w roku świeci słońce.
• Side oferuje wspaniałe atrakcje związane z morzem. Możesz tu nurkować, wynająć łódź czy też wybrać się na organizowany rejs tematyczny.

English version