Gniezno-dawna-stolica-atrakcje-co-zobaczyć-wielkopolaska-katedra-drzwi-zwiedzanie-muzeum-archidiecezjalne

Gniezno – pierwsza stolica Polski

Gniezno – Oficjalnie jedno z najstarszych miast w Polsce oraz jej pierwsza stolica.
Niewiele jest miejsc mogących pochwalić się tak bogatą historią jak to niewielki miasto z Wielkopolski. W świadomości Polaków jest ono nierozerwalnie związane z początkiem naszego państwa.

Lech, Czech i Rus

Wszyscy znamy legendę o trzech braciach Lechu, Czechu i Rusie. Wędrowali oni w zamierzchłych czasach przez krainę pełną lasów i jezior szukając dla siebie miejsca w dalekim, nieznanym świecie.
Lech, najsprytniejszy z nich dostrzegł w oddali zalesioną nizinę, pełną błękitnych jezior i niewysokich wzgórz. Oznajmił, że to idealne miejsce by się osiedlić i w końcu ustatkować, może nawet coś zbudować. Chatę, basztę czy co tam budowano w owych czasach.
Widział już oczami wyobraźni jak pędzi wino z dzikiej róży, obmacuje dzierlatki, poluje i stawia pierwszą na świecie destylarnię.

Pozostali bracia jednak kręcili nosami i w końcu sobie poszli. Lech został. Podobno przekonała go do tego panna z niedalekiego leśnego plemienia, ale to tylko plotki.
Mówią one też, że któregoś wieczoru gdy oboje leżeli zdyszani na plaży, przy jednym z jezior, Lech popatrzył na najwyższe wzgórze w okolicy i powiedział:

– To tam uwije dla nas gniazdko – I już mamy wyjaśnienie skąd wzięła się nazwy miasta.

Gniazdko szybko zmieniło się w prawdziwe gniazdo. Potem w sporą osadę aż w końcu na wzgórzu, zwanym wzgórzem Lecha, stanęło miasto. To rozrosło i dziś, podobnie jak Rzym leży na siedmiu wzgórzach.

Pierwsze informacje o Gnieźnie

Pierwsze wzmianki o Gnieźnie spisał biskup Thietmar w roku 1012. A w roku 1112 Gall Anonim wspomniał o nim w pierwszej Księdze Kroniki Polskiej

 „…Był mianowicie w mieście Gnieźnie, które po słowiańsku znaczy tyle co „gniazdo”, książę imieniem Popiel…”

Co do nazwy miasta zdania są podzielone, jak to zwykle bywa wśród historyków. Jan Długosz dla przykładu pisał:

„…Tutaj także znalazł na wysokich i wyniosłych drzewach orle gniazdo i nazwę taką nadał miastu…”

Legenda o Królu Popiele to wyzwanie dla Michała i to jemu pozostawię przyjemność spisania owych przygód. My wracamy do Gniezna, a w zasadzie do miejsca gdzie w przyszłości ma powstać.

Pierwsze ślady ludzi mieszkających na terenach obecnej wielkopolski pochodzą sprzed prawie 10 tysięcy lat. By zabrzmiało mądrzej dodam, że była to końcówka paleolitu.
Pierwsze odnalezione budowle powstały w wieku VII i były to spore osady plemion zwanych Polanami.

Ludzie ci żyli sobie spokojnie ganiając po lasach i dobrze się bawiąc. Do chwili gdy odnaleźli ich przedstawiciele Kościoła Rzymskiego. Obiecankami i groźbami nakłonili jednego z książąt by się ochrzcił. I to wówczas wszystko się zaczęło jak twierdzą jedni,  inni mówią, że był to początek końca.

Gniezno-dawna-stolica-atrakcje-co-zobaczyć-wielkopolaska-katedra-drzwi-zwiedzanie-budowa-katedry
Schemat przedstawiający budowę katedry w Gnieźnie

Wkrótce po misjonarzach zjawili się germańscy chrześcijanie i zaczęło się nawracanie pogan. Nie było już rozmów i opowieści o miłującym pokój Bogu, za to pojawiło się żelazo i ogień. Słowiańskie krucjaty trwały ponad 250 lat. Starych Bogów zastąpiono nowymi, stare wierzenia i święta przekształcono i pozmieniano ich nazwy. Trudno dziś stwierdzić jakich zbrodni się dopuszczano gdyż jak wiemy historię piszą zwycięzcy. Ci ostatni uznali że Polska zaczęła się po chrzcie Mieszka I, i niech im będzie, choć żal pozostaje.

Wyżej wspomniany chrzest miał miejsce właśnie w Gnieźnie i to ono do dziś jest chrześcijańską stolicą Polski. Nawet gdy po spaleniu miasta przez króla czeskiego Brzetysława w roku 1038 i przeniesieniu stolicy do Krakowa, część późniejszych władców wybierała właśnie Gniezno na miejsce koronacji.

Nasze Szlaki w Gnieźnie

Na zwiedzanie miasta mieliśmy zaledwie dzień. Czasu wystarczyło na spacer jego ulicami, wizytę w katedrze Gnieźnieńskiej i atrakcjami wokół niej.

Sama katedra jak to katedra, wzniosła i bogata. Najciekawszym jej elementem są spiżowe Drzwi Gnieźnieńskie wykonane gdzieś w okolicach XI wieku. Jest to jeden z cenniejszych zabytków w Polce więc na pewno warto je zobaczyć.

Gniezno-dawna-stolica-atrakcje-co-zobaczyć-wielkopolaska-katedra-drzwi-zwiedzanie-gnieźnieńskie-z-brązu
Drzwi Gnieźnieńskie to jeden z najcenniejszych zabytków w Polsce. Co ciekawe w najważniejsze kościelne święta wciąż są używane.

Na miejscu zauważyliśmy że, skrzydło prawe różni się od lewego. Jest krótsze i zostało połączone z kilku części gdy lewe odlano w całości. Prawe ma też nieco inny kolor, trochę jak nie od pary. Przewodniczka wyjaśniła nam, że lewe skrzydło zostało wykonane przez wielkiego mistrza sztuki odlewniczej a prawe przez jego uczniów. Domyślam się jak wściekły musiał być mistrz gdy zobaczył tak spartoloną robotę.

Będąc w katedrze nie zapomnijcie zejść do podziemi gdzie zobaczyć można grób brata świętego Wojciecha jednego z patronów Polski. Jest jeszcze wieża z ładnym widokiem na miasto. Niestety w dzień naszej wizyty była zamknięta i nikt nie potrafił wyjaśnić nam dlaczego.

Muzeum Archidiecezjalne

Tuż przy katedrze mieści się kolegiata, czyli zespół średniowiecznych budynków. Wśród nich stoi słynny kościół świętego Jerzego, pamiętacie to ten gość, który zabił smoka. Obok zobaczycie też pięknie odnowiony budynek Muzeum Archidiecezjalnego. I to tam właśnie najbardziej nam się podobało.

Nie jest to typowe muzeum ale skarbiec katedralny, w którym przechowuje się wszelkie skarby będące w posiadaniu kościoła Gnieźnieńskiego. Nie licząc tego na Jasnej Górze i krakowskiego, jest to najbogatszy skarbiec katedralny w Polsce.

Cuda tu zgromadzone robią wrażenie i aż dziw bierze, że na straży wszystkich tych niezwykłości stoi jedynie niepozorna Pani pełniąca również funkcję przewodnika.

Jako, że jest to muzeum archidiecezjalne, zbiory w nim wystawione dotyczę przede wszystkim sztuki sakralnej. Zgromadzono tu bogatą kolekcję rzeźb z różnych okresów. Są też zbiory obrazów, medali, monet oraz wiele pamiątek po prymasach Polski.

Gniezno-dawna-stolica-atrakcje-co-zobaczyć-wielkopolaska-katedra-drzwi-zwiedzanie-sala-muzealna-eksponaty-obrazy
Sale muzeum Archidiecezjalnego pełne są pamiątek z dawnych lat. Są tu bezcenne eksponaty mające często ponad 1000 lat.

Ciekawostką jest wystawa portretów trumiennych. W zachodnim świecie w wieku XIX popularne było  robienie zdjęć zmarłym członkom rodziny w takich pozach by przypominali żyjących. Obrazy zgromadzone w muzeum w Gnieźnie przedstawiają twarze zmarłych, którzy wyglądają na nich jak żywi. Trochę przerażające pomyślicie? Nie tak bardzo jak szkatułki na różne części ciała zwane relikwiarzami.

W muzealnych gablotach możemy zobaczyć złote relikwiarze z częściami ciała świętego Wojciecha. Ciekawy jest relikwiarz na głowę albo rękę, który wygląda jak stalowa rękawica. Trudno uwierzyć, że do dziś wozi się po świecie części ludzkich zwłok i pokazuje gawiedzi. Jeszcze trudniej uwierzyć, że są wśród nich tacy co wierzą, że kontakt z tym przynosi szczęście.

Gniezno-dawna-stolica-atrakcje-co-zobaczyć-wielkopolaska-katedra-drzwi-zwiedzanie-relikwiarz-na-głowę
Kopia zrabowanego złotego relikwiarza na głowę. Przechowywano w nim głowę świętego Wojciecha. Przez niewielkie szklane otwory można było patrzeć na szczątki jednego z patronów Polski

Muzeum otwarto w maju w 1991 i od tego czasu odwiedziło je tysiące turystów. Jednak w dniu, w którym my tam byliśmy, inni zwiedzający wzięli chyba wolne. Byliśmy jedynymi klientami tej zacnej instytucji i jako tacy mieliśmy wszystkie sale muzealne wyłącznie dla nas.

Zwiedzanie muzeum Archidiecezjalnego 

W zwiedzaniu muzeum pomaga sprytny i bardzo nowoczesny system audio. Przed wejściem dostajemy urządzenie przypominające smartphone ze słuchawkami. Dzięki czujnikom rozmieszczonym w każdym z pomieszczeń system wie gdzie właśnie jesteśmy i uruchamia bardzo dobrze nagraną informacje na temat przedmiotów, które nas otaczają.

Ciekawy eksponat, na które warto zwrócić uwagę to kielich świętego Wojciecha. Bardzo stara czara pochodzi prawdopodobnie z okresu gdy koronowano Mieszka I. Czarę oprawiono w złoto kilka wieków później i powstał piękny kielich.

Poza tym bardzo stare rzeźby i przedmioty liturgiczne, a z każdym z nich wiąże się jakaś historia.

Zwiedzanie muzeum to jakieś 2 do 3 godzin o ile lubimy nacieszyć się tym co widzimy a nie jedynie przemaszerować przez sale.

W mieście działa też ciekawe Muzeum Początków Państwa Polskiego, które jakiś czas temu odwiedził Michał z Ewą.

Gniezno-pączki-gniazdo-wypieki-słodkości-jedzenie-łakocie
W centrum miasta jest sporo uroczych restauracji i cukierni. Można tam spokojnie wypić kawę i odpocząć po kilku godzinach zwiedzania.

Jeżeli po wyjściu z muzeum i katedry mało wam będzie świętości, możecie zobaczyć stojący w pobliżu Kościół Wniebowzięcia NMP. Jest tam też parę klasztorów i kaplic, lecz my mieliśmy już dość.

Przed wyjazdem wpadliśmy jeszcze do uroczej cukierni w samym centrum miasta, gdzie odpoczęliśmy przy kawie i naprawdę dobrym ciastku.

Miasto obecnie

Pomimo, że miasto jest naprawdę piękne i pełne historii to mamy mieszane uczucia. Z jednej strony wszystkie kościoły i instytucje kościelne są wspaniale odnowione i zadbane. Jednak na ulicach, zwłaszcza w miejscach nie związanych z kościołem, często mijaliśmy zaniedbane budynki, którym świetności nikt nie próbuje nawet przywrócić. Szkoda, gdyż stare kamienice stojące całkiem blisko ścisłego centrum miast wyglądały by wspaniale gdyby ubrać je w nową elewację.

Gniezno-dawna-stolica-atrakcje-co-zobaczyć-wielkopolaska-katedra-drzwi-zwiedzanie
Części miasta niezwiązane z kościołem wymagają wiele pracy by przypominać te z lat swojej świetności.

Również rynek miejski choć ładny nie umywa się do tego z naszych pięknych Chojnic.
Pomimo tego oczywiście zachęcamy wszystkich do wizyty w Gnieźnie. Jest to miejsce gdzie historia Polski o ile się nie zaczęła to na pewno nabrała tępa. Miały tu miejsce niezwykłe wydarzenia i warto posłuchać o nich właśnie w tym miejscu.

Ciekawostki związane z Gnieznem

Katedra gnieźnieńska była kościołem koronacyjnym królów Polski. Koronowało się w niej pięciu władców: Bolesław Chrobry, Mieszko II, Bolesław Śmiały, Przemysł II i Wacław II.

W Gnieźnie zainicjowano zwycięskie powstanie Wielkopolskie z generałem Dąbrowskim na czele.

Gniezno ma aż 10 państw partnerskich.

Na banknocie dziesięciozłotowym widnieje motyw z posadzki znajdującej się w podziemiach gnieźnieńskiej katedry, zaś na banknocie dwudziestozłotowym fragment ornamentu z Drzwi Gnieźnieńskich.

Przez Gniezno przebiega kilka szlaków turystyczne: Szlak Piastowski, Szlak Romański, Wielkopolska Droga św. Jakuba. Jest też Szlak Pałaców i Dworów Powiatu Gnieźnieńskiego. 

Na cześć miasta Gniezna nazwę noszą między innymi:

  • Pierwszy polski samolot pasażerski PWS 20 z roku 1929
  • Okręt torpedowy Marynarki Wojennej
  • Pływający pod Panamską banderą masowiec Gniezno II

Porady praktyczne

Bilet do muzeum to wydatek:

10 zł normalny i 6 ulgowy
przewodnik po muzeum 40 zł

W okresie turystycznym parkować radzimy nieco dalej od centrum miasta i spacerem dostać się w pobliże katedry.


 

 

Piotr Kiżewski, autor artykułów, fotograf , Nasze Szlaki
Z całych sił podróżnik. Autor artykułów i zdjęć dla bloga podróżniczego Nasze Szlaki. Z zamiłowania fotograf i łowca przygód.

16 thoughts on “Gniezno – pierwsza stolica Polski”

  1. Bogactwo kościoła to dawne to nic w porównaniu do tego co ta instytucja ma uzbierane dziś. Nie jedno muzeum można by wyposażyć i wiele więcej.
    Miasto mało ciekawe, zniszczone i nie widać rozwoju. Zastygło gdzieś w latach 70tych.

  2. Kościół nikogo jeszcze nie ZAMORDOWAŁ. Gdyby nie ta szacowna instytucja NASZEGO Kościoła Świętego nie było by Polski Naszej ani historii ani zbawienia!!!

    1. Dzień Dobry

      Widocznie pomyliła Pani portale i trafiła tylko przez przypadek na taki o tematyce podróżniczej, ale skoro już Pani zdecydowała się napisać co nieco pod tym artykułem, to postaram się ustosunkować do Pani komentarza – zgadzam się w 100%, że kościoły (jako budynki) pewnie nikogo nie zamordowały, choć nie można wykluczyć, że wielu robotników pewnie zginęło w wypadkach podczas ich budowy. Natomiast jeżeli chodzi o kościół jako instytucję (ludzi), to lista grzechów była by niewyobrażalnie długa, dlatego ograniczę się do podania jednego przykładu – Ad extirpanda (łac. Aby wykorzenić) – bulla papieża Innocentego IV, promulgowana 15 maja 1252 roku, w której papież upoważnił władze świeckie i kościelne do stosowania tortur w celu wymuszenia od heretyków zeznań, a także określił zasady stosowania tortur.

      Pozdrawiam i życzę większej pokory.

      1. Zgadzam się w 100%. Na przestrzeni wieków mnóstwo jest sytuacji gdzie kościół okazywał się być bezduszną, zapatrzoną w pieniądze i wpływy instytucją. Daleko szukać, w czasie wojny hierarchowie kościoła dawali ciche przyzwolenie na działania hitlerowskich Niemiec. Dziś się wypierają ale wiadomym jest przecież że nawet oddziały ss miały swoich kapelanów.

    2. Tak to jest jak kościół wychowuje ludzi. Jak pielęgnuje się wiarę a nie kulturę i naukę. Poza tym do takich wpisów są inne portale gdzie inni Pani podobni chętnie tego wysłuchają.
      Bardzo podobają mi się zdjęcia z muzeum. W mieście byłam ale w muzeum już nie.
      Pozdrawiam

  3. Historycznie można by się sprzeczać ale jako, że brak jednoznacznych źródeł to już kreta interpretacji.
    Osobiście bardzo lubię Gniezno i zachęcam do odwiedzin.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *