Cardiff to stolica i największe miasto Walii – CF10 3RB

Walia przez całe wieki traktowana była jak wielka kopalnia. W XIX wieku wydobywano tu wszystko to, czego potrzebowała rozpędzona machina rewolucji przemysłowej w Zjednoczonym Królestwie. Wydzierano z ziemi wszystko, od rudy żelaza, siarki i węgla aż po złoto i srebro. Nie dziwi więc fakt, że kraj bogacił się i rozwijał w tym właśnie kierunku. Niemal w każdym mieście powstawały huty, kuźnie i przetwórnie wszelkich surowców, a także niebotyczne majątki. Świetnym przykładem takiego stanu rzeczy jest Cardiff, dzisiejsza stolica i zarazem największe miasto Walii. Cardiff poza kopalniami i przemysłem od zawsze powiązane było z morzem. Dzięki dostępowi do Kanału Bristolskiego prężnie rozwijał się port, z którego wydobywane z ziemi dobra płynęły w świat.

Cardiff – Historia i dzieje miasta

Cardiff, stolica Walii. Magdalena Kiżewska.

Nim jednak opowiem o dzisiejszym Cardiff, przeczytacie trochę o jego historii oraz o tym, jak zmieniało się na przestrzeni wieków. Na podstawie wykopalisk ustalono, że Cardiff, a w zasadzie zamek w Cardiff, który stoi w jego centrum i wokół którego wyrosło miasto, jest czwartą z kolei budowlą obronną, jaka stanęła w tym miejscu. Najstarszą częścią twierdzy są fundamenty rzymskiego fortu sprzed niemal dwóch tysięcy lat. Rzymianie doskonale znali się na podbojach. Wiedzieli, że nie wystarczy pokonać wroga, trzeba go złamać i umocnić się na jego ziemiach tak, by nie miał szans na powstanie. Z tego też powodu, tuż za maszerującymi legionami powstawały forty, twierdze i umocnienia.

Tereny Cardiff idealnie nadawały się na budowę obozu wojskowego, a to za sprawą strategiczne położenia oraz dostępu do morza. Bliskie ujście rzeki Taff nadawało temu miejscu dodatkowego znaczenia. Rzymscy stratedzy potrafili dostrzegać takie rzeczy, dzięki temu rządzili światem. Jednak i im nie wszystko się udawało. W końcu, po wiekach okupacji, musieli wycofać z Brytanii swoich centurionów i całe armie. Był wiek V naszej ery, po którym na długo ta część wysp stała się białą plamą na mapie świata.

Po Rzymianach zjawili się Normanowie

Legenda z Szydłowa. Rycerze walczą z bandytami w lesie AI

W czasie, pomiędzy odejściem Rzymian a przybyciem Normanów z początkiem nowego tysiąclecia, historia Walii jest dość tajemnicza i bardzo słabo znana. Mówi się, że rozkwitały tu plemiona celtyckie, których mroczne religie były sporym kłopotem dla normandzkich przybyszów. Znaleziono zapiski pochodzące z owych czasów, mówiące o czarach i przedziwnych obrzędach, dzięki którym mieszkańcy Walii skutecznie bronili się przed najazdem. Jednak miecz i ogień w końcu poradzi sobie z każdą religią. Tak było i tym razem. Opancerzeni rycerze dotarli w końcu do zachodniego wybrzeża Walii i na gruzach rzymskiego fortu zbudowali zamek.

Po mrocznych czasach dawnych białych kapłanów przyszły nie mniej ciemne wieki chrześcijaństwa. Jednocześnie nowi właściciele skutecznie zniszczyli wszystko to, co pozostało po poprzednikach. O obecności Rzymian na tych terenach zapomniano na kolejne 900 lat. Rzymskie ruiny odkryto ponownie dopiero podczas przebudowy zamku pod koniec XIX wieku. Szczęśliwie właścicielem zamczyska i pobliskich ziem w owym czasie był markiz ze słynnej i starej rodziny Stuartów, potomek szkockich królów. Był to człowiek kochający historię i wielki pasjonat dawnych dziejów Walii. Prace w zamku zostały wstrzymane na kilka lat.

Wyremontowano wówczas pozostałości rzymskiego fortu. Dzięki temu dziś możemy podziwiać oryginalne fragmentu dawnych murów, z których tysiące lat temu dumni Trybuni przyglądali się swoim legionom w dole. Po Normanach historia przyspiesza. Ponownie zmieniła się religia i znów palono świątynie, tym razem katolickie. Wybuchały wojny, zmieniali się królowie i ginęli ludzie. Jednak jak to zazwyczaj bywa, rodziły się kolejne pokolenia i historia się powtarzała. Zamek w Cardiff przygląda się temu ze wzniesienia górującego nad miastem. Jedynie od czasu do czasu upiększano go i przebudowywano zgodnie z kaprysem kolejnych właścicieli.

Rozwój Cardiff w wieku XIX

Wiek dziewiętnasty w Walii to wielkie przemysłowe przyspieszenie. Setki powstających fabryk, tysiące maszyn parowych, kolej i ogromne parowce przybijające do portu w Cardiff potrzebowały paliwa. W owych czasach węgiel stał się najbardziej dochodowym towarem na świecie. Cała Walia zmieniła się w wielką kopalnię. Wydobywano tu ogromne ilości węgla i wywożono go drogą morską na cały niemal świat. W pewnym okresie port w Cardiff był największym portem przeładunkowym świata. Wypływało z niego więcej statków niż z Nowego Jorku.

Ruch był tak wielki, że właściciel okolicznych ziem John Crichton Stuart II zdecydował się na rozbudowę doków w Cardiff. Był to człowiek o wielu zdolnościach, sam zaprojektował nowy port i brał czynny udział w jego budowie. Dzięki tej inwestycji w ciągu zaledwie kilku lat stał się najbogatszym człowiekiem świata. Pokonał go dopiero John D. Rockefeller, który wzbogacił się na handlu ropą. O rodzinie Rockefellerów pisaliśmy już na Naszych Szlakach.

John Crichton Stuart II wieloletni burmistrz Cardiff

John Crichton Stuart II
John Crichton Stuart II.

John Crichton należał do starej, królewskiej rodziny Stuartów i choć zdobył ogromne bogactwo, a także kupił sobie wiele przywilejów, nigdy nie spełniły się jego marzenia o nadaniu znaczenia swojemu nazwisku. W dążeniach do władzy na dużą skalę nie pomagało mu również to, że w pewnym okresie życia przeszedł na katolicyzm, co w owych czasach na dworze Anglii było dużym skandalem.

Jahn Crichton był urodzonym badaczem i naukowcem, który miał wiele zainteresowań. Z zapałem prowadził badania nad religioznawstwem oraz językoznawstwem. Podobno mówił w ponad 20 językach, a badał ich znacznie więcej. Między innymi język Guanczów, dawnych mieszkańców Teneryfy. Dzięki zgromadzonej fortunie w zasadzie zbudował Cardiff od nowa. Dlatego też trudno znaleźć w mieście ślady średniowiecznej zabudowy. Dzięki temu stolica Walii jest bardziej przestronna niż inne miejscowości Wielkiej Brytanii. Deptaki są szerokie podobnie jak ulice i chodniki. Przewidziano też sporo miejsca na parki i ogrody.

Cardiff w czasie II Wojny Światowej

Bombowiec nad miastem w ogniu i dymie. Walka powietrzna II Wojna Światowa

Podczas II Wojny Światowej właściciel zamku w Cardiff przebudował podziemia, tworząc ogromny schron mogący pomieścić nawet dwa tysiące ludzi. Szczęśliwym zbiegiem okoliczności sam zamek w trakcie działań wojennych nie został uszkodzony. Wielkie kopalnie i huty prężnie wspomagały machinę wojenną Wielkiej Brytanii, dostarczając armii sprzęt i części zamienne.

Koniec ery węgla w Cardiff oraz całej Walii

Cardiff w Walii.

Cardiff rozwijało się bardzo szybko. W zaledwie sto lat z małej, zapadłej dziury stało się wielkim miastem o statusie City, które nadał mu król Edward VII w roku 1905. Jednak stolicą Walii Cardiff  zostało dopiero w roku 1955 pokonując inne walijskie miasto Caernarfon. Bum na wydobycie węgla trwał aż do lat siedemdziesiątych XX wieku. Ostatecznie przegrał on walkę ze znacznie wydajniejszymi paliwami i pod koniec lat siedemdziesiątych pozamykano większość kopali.

Na szczęście wiele zamkniętych obiektów zmieniono na muzea, w których dawni ich pracownicy opowiadają o swojej pracy i tym jak wyglądało życie ich samych oraz przyjaciół. Jeżeli lubisz takie klimaty, to koniecznie odwiedź kopalnię muzeum Big Pit niedaleko Cardiff. Jest to darmowa atrakcja, która spodoba się niemal każdemu (sprawdziliśmy na odwiedzających nas przyjaciołach i rodzinie).

Wraz z końcem ery węgla skończyła się również historia niesamowitego rozwoju portu w Cardiff. Gdy zamknięto stocznie East Moors, życie na wybrzeżu zamarło, a stare doki oraz infrastruktura portowa popadły w ruinę. Taki stan trwał aż do roku 1987, gdy rząd powołał do życia spółkę Cardiff Bay Development Corporation, firmę mającą ostatecznie zmienić oblicze miasta.

Cardiff stolica Walii obecnie

Wyobraźcie sobie wielkość inwestycji, która miała na celu przebudowę niemal całego miasta. Skruszono stare doki, zasypano część zatoki Cardiff Bay i stworzono mierzeję, która chroni wybrzeże przed pływami morskimi. Wody Zatoki Bristolskiej potrafią opaść lub podnieść się nawet o kilka metrów w bardzo krótkim czasie. Łatwo to zaobserwować po drugiej stronie kanału w wakacyjnej miejscowości Weston Super Mare. W jednej chwili fale uderzają o piaszczysty brzeg, a w kolejnej woda znika zupełnie.

Dzięki odcięciu Cardiff Bay od wód zatoki powstały tereny bagienne, które są domem dla ptactwa niespotykanego tu przez ostatnie dziesiątki lat. Życie w Cardiff wyraźnie zwolniło, miasto ucichło, jakby biorąc oddech po całych latach trudów i brutalnej eksploatacji.

Dziś Cardiff niewiele ma wspólnego z dawnym miastem. Zamiast kopalń wszędzie dookoła rosną hotele i miejsca rozrywki. Miasto zmieniło oblicze i stawia obecnie na turystykę. Działania te zaczynają przynosić rezultaty, rocznie miasto odwiedza ponad 20 milionów turystów, dając dochód niemal miliarda funtów. Jednak nie do końca odcięto się od historii. Niemal na każdym kroku znajdziemy ślady dawnej działalności. Stare maszyny i dźwigi portowe stały się rzeźbami i posągami upamiętniającymi lata świetności i rozwoju miasta.

Cardiff atrakcje i zwiedzanie miasta

Od wielu lat władze miasto rozbudowują miejskie atrakcje. Pomysłów było wiele, część zrealizowano, inne czekają na swoją kolej. Spacerując po Cardiff, nie można zarzucić władzom lenistwa. Wszędzie coś się dzieje, coś się buduje lub burzy stare, by zrobić miejsce na nowe. Poniżej znajdziesz listę atrakcji i ciekwych miejsc w Cardiff, które szczególnie mi się podobały i które polecam.

Arkady w Cardiff

Na początek proponuję przespacerować się po miejskich arkadach w Cardiff. Są przepiękne i bardzo stylowe, podobnie jak mieszczące się w ich wnętrzach nieduże sklepiki i kawiarenki. Arkady w Cardiff są bodajże największe z tych, po jakich mieliśmy przyjemność spacerować. W rodzinnym Bristolu również mamy arkady, ale są o wiele mniejsze. Ten typ zabudowy miejsc handlowych powstał w wiktoriańskiej Anglii. Arkady były wczesnym rodzajem centrów handlowych. Dziś spełniają bardziej wyszukaną funkcję.W ich wnętrzach ukryły się niewielkie sklepiki i punkty handlujące mniej popularnymi towarami. Można tu kupić starocie i antyki.

W wąskich, zadaszonych uliczkach znaleźliśmy sklepy ze starymi zabawkami, stylowymi ubraniami rodem z dzieciństwa moich rodziców, a nawet dziadków. Poza tym handluje się tu herbatą, mistycznymi kryształami, promieniującymi podobno nieodkrytą jeszcze energią kosmosu i wieloma innymi niecodziennymi rzeczami. Fantastyczne miejsce, choćby tylko dla arkad warto było przyjechać do Cardiff.

Zamek w Cardiff – Symbol miasta

Zamek w Cardiff.

Zamek w Cardiff jest jedną z nielicznych średniowiecznych atrakcji, jakie ocalały w mieście. Podczas przebudowy w wieku XIX stare miasto praktycznie zniszczono, robiąc miejsce na nowe budynki. Zamek warto odwiedzić ze względu na jego piękne wnętrza i bogatą historię. Przez wieki warownia była domem rodziny Bute, której potomkowie urządzali tutaj swoją siedzibę, nie szczędząc wysiłku i środków. Są tu wnętrze wykonane w różnych stylach i bogato dekorowane.

Zwiedzać można również podziemne korytarze i bunkry, które jak już wspomniałem, w czasie wojny ratowały życie mieszkańcom miasta. Jest tu również dobrze urządzone muzeum historyczno-archeologiczne, w którym zapoznamy się z całą historią twierdzy i miasta. Zamek Cardiff jest również centrum kulturalnym Walii. Odbywają się tu liczne koncerty, festiwale i turnieje. Warto wpaść na oficjalną stronę zamku by sprawdzić kalendarz imprez.

Cardiff Bay nad Kanałem Bristolskim

Cardiff w Walii. Magdalena Kiżewska.

Wybrzeże w południowej części Cardiff nazywane Cardiff Bay to dawny, najruchliwszy port świata. I choć dziś żaden wielki statek nie wpływa do doków, a na brzegu zamiast ogromnych magazynów stoją piękne i drogie apartamentowce, klimat dawnych lat wciąż jest wyczuwalny. Na brzegu pomiędzy uroczymi kawiarenkami stoją stare dźwigi portowe, wyciągając smukłe ramiona w kierunku wody. Są pomnikiem dawnej świetności miasta.

Woda w porcie nie łączy się już z Kanałem Bristolskim. Dzięki sztucznej grobli usypanej pod koniec poprzedniego wieku jest tu spokojnie i idyllicznie, a Cardiff Bay stało się nieoficjalnym centrum miasta. Dziesiątki restauracji, kina, sale koncertowe oraz liczne imprezy i przedstawienia odbywające się wprost pod gołym niebem, przyciągają mieszkańców oraz turystów odwiedzających miasto.

Cardiff Bay zasilają dwie rzeki Taff i Ely. Obie są malownicze, a ich ujścia tworzą naturalne mokradła i bagniska, w których żyje wiele gatunków ptaków niespotykanych nigdzie indziej na wyspach. Poza spacerami po starym porcie można wybrać się na dalszą wyprawę wzdłuż sztucznej mierzei Cardiff Bay Barrage. Wyprawa jest dość daleka, ale można pojechać autem. Z punktów widokowych na nasypie rozciągają się fantastyczne widoki na Cardiff Bay i na Kanał Bristolski po drugiej stronie. W pogodne dni widać dokładnie leżące na przeciwległym brzegu Weston Super Mare oraz Bristol.

Cardiff International Sports Village

Cardiff International Sports Village.

Po wschodniej stronie Cardiff Bay mija się wielkie doki z największym Queen Alexandra Dock. Zostaje żal, że nie ma już ogromnych statków wpływających tu z dalekich podróży po Atlantyku. Na zachodnim brzegu, pomiędzy Cardiff Bay a ujściem rzeki Elm leży Cardiff International Sports Village. Jest to jeden z największych tego typu obiektów sportowych w UK. Ma tu swoją siedzibę walijska drużyna hokejowa – Cardiff Devils.

W centrum sportowym czekają na odwiedzających ogromne, olimpijskie baseny, hotele i park rozrywki ze sztuczną rzeką, w której można spróbować sił w kajakarstwie górskim. Jest też sztuczne lodowisko i kilka dużych centrów handlowych. Nie zabrakło miejsca na parki i miejsca zielone. W piękną pogodę prawdziwą przyjemnością jest zgubić się w Grandemoor Park, nad brzegiem rzeki Ely.

Castell Coch – Wiktoriańska fantazja na temat średniowiecza

Brama do zamku Castell Coch

Gdy ludzie mają tyle pieniędzy, że mogą przestać się nimi martwić, robią rzeczy niesamowite. Pod koniec XIX wieku John Patrick Crichton-Stuart III zaprojektował i zbudował średniowieczny zamek. Jest to romantyczna wizja gotyckiej budowli. Zamek ma w sobie wszystko to, co zdaniem ludzie z okresu wiktoriańskiego zamek mieć powinien. Są tu sale balowe, wieże ze stanowiskami obronnymi i chodniki na murach, z których rozciąga się fantastyczny widok na miasto. Właśnie dla widoków warto odwiedzić Castell Coch.

Adres obiektu: Cardiff CF15 7JS

National Museum Cardiff

Cardiff w Walii.

Muzeum Narodowe w Cardiff to zebrana historia Walii i ludzi tu żyjących. Można tu spojrzeć głęboko w przeszłość, aż do czasów, gdy Rzymskie galery przybijały do walijskich brzegów, a nawet jeszcze dalej w czasy, gdy dzikie plemiona dopiero odkrywały dobrodziejstwo osiadłego trybu życia. W muzeum jest dział historii naturalnej. Wygląda to dość ciekawie, chociaż po tym, gdy odwiedziliśmy niedawno Amerykańskie Muzeum Historii Naturalnej w Nowym Jorku, nic nie jest w stanie nas zadziwić.

W salach muzealnych urządzane są wystawy okolicznościowe i sezonowe. Obecnie można zapoznać się z Walią na starych fotografiach oraz wybrać się na pasjonującą wyprawę w przestrzeń kosmiczną. Wszystko za spraw najnowszej technologii 3D oraz całej masy innego sprzętu obrazującego.

Adres obiektu: Cathays Park, Cardiff CF10 3NP

The Millennium Stadium

The Millennium Stadium w Cardiff.

Wielki stadion narodowy w Walii to drugi co do wielkości stadion świata z zamykanym dachem. Na trybunach mieści się 75 tysięcy widzów z możliwością dostawienia dodatkowych trybun w razie potrzeby. Odbywają się tu mecze, w których gra walijska drużyna rugby. Jako że jest to narodowy sport Walijczyków, chętnych do oglądania meczów nie brakuje. Poza widowiskami sportowymi na płycie stadionu odbywają się również inne imprezy. Grały tu swoje koncerty takie gwiazdy jak The Rolling Stones, Madonna czy Tina Turner. Za niewielką opłatą można zwiedzać stadion nawet, wtedy gdy nic się w nim nie dzieje.

Adres obiektu: Westgate St, Cardiff CF10 1NS

Wales Millennium Center

Wales Millennium Center w Cardiff. Magdalena Kiżewska.

Wales Millennium Center to ogromne centrum artystyczne, opera i teatr w jednym. Powierzchnia tego cuda to prawie dwa hektary. Na scenie głównego budynku odbywają się regularnie koncerty muzyczne, widowiska teatralne oraz baletowe. Grają tu najznamienitsze orkiestry świata oraz pojawiają się artyści z najwyższej półki.

Główna scena zwana the Donald Gordon Theatre posiada prawie dwa tysiące miejsc na widowni. Poza nią są tu jeszcze dwie inne BBH Hoddinott Hall, a także Weston Studio Theatre. Obie mają po kilkaset miejsc i odbywają się na nich bardziej kameralne spektakle i prywatne pokazy. Miejsce robi wielkie wrażenie i bardzo podnosi status kulturalny miasta. Bryła budynku jest również imponujące. Kamienie na jej budowę przywieziono z różnych części Walii, co ma podkreślić narodowe zjednoczenie. Zewnętrzny kolor rdzawego brązu przypomina o historii miasta o rudzie żelaza, hutach i węglu, dzięki któremu miasto jest dziś tym, czym jest.

Ogromny napis na budynku głosi In „These Stones, Horizons Sing”, czyli „W tych kamieniach śpiewa horyzont”.  Są to słowa utworu muzycznego stworzonego przez walijskiego kompozytora Karla Jenkinsa na chór i orkiestrę. Był to pierwszy utwór, jaki rozbrzmiał na scenie Wales Millenium Centre.

Adres obiektu: Bute Pl, Cardiff Bay CF10 5AL

Centrum techniki Techniquest dla najmłodszych

Jest to bardzo ciekawe miejsce nauki i techniki przeznaczone dla najmłodszych. Dzieciaki mogą tu zapoznać się z zasadami działania prostych urządzeń, które otaczają nas na co dzień. Dzięki takim miejscom młodzi ludzi dowiadują się, że otaczający nas świat wcale nie musi być niezrozumiały, a technologie tworzone są po to by pomagać nam i ułatwiać życie.

Adres obiektu:  Techniquest, Stuart Street, Cardiff, CF10 5BW

Podsumowanie wizyty w Cardiff

Cardiff w Walii.

Cardiff jest miastem, do którego będziemy wracać regularnie. Przechodzi ono gruntowną przemianę, którą zapoczątkował koniec ery węgla i maszyn parowych. Dziś zmiany w mieście wciąż trwają, widać je na każdym kroku. Nie wszystko jest jeszcze gotowe, a miasto czeka sporo wyzwań i zmian. Nie mogę się już doczekać, co zobaczę, przyjeżdżając do stolicy Walii za kilka lat.

Cardiff informacje praktyczne

Cardiff w Walii.

Do Cardiff można dostać się na wiele sposobów. Jednym z nich jest samolot, Cardiff posiada międzynarodowe lotnisko. Jeżeli jesteś już w UK, znacznie taniej będzie dojechać do miasta autokarem lub autem. Autostradą M4 dotrzecie tu z pobliskiego Bristolu, a nawet Londynu. Podróż z tego ostatniego trwa ponad 3 godziny. Ceny przewoźników są różne i zaczynają się od kilku funtów. Proponuję sprawdzić MegaBas. Dojazd autem jest najprostszą opcją. Cardiff jest w miarę przestronne i sporo tu parkingów.

Również wybór hotelu nie powinien być trudny. My spaliśmy w sieciowym Premier Inn, był wygodny i w miarę tani. Jeżeli wolicie bardziej lokalne wygody proponuję poszukać lokalnych B&B. Jeżeli będziesz miał szczęście, to wraz z łóżkiem dostaniecie fantastyczne walijskie jedzenie.

Ciekawostki z Cardiff i Walii

  • Cardiff i okolicy żyje prawie 400 tysięcy ludzi, jest to jedna ósma wszystkich mieszkańców Walii.
  • Zabawne jest to, że w Walii żyje cztery razy więcej owiec niż ludzi.
  • Według podań, król Artur ten od okrągłego stołu, pochodził z Walii. Zakłada się, że panował pomiędzy wiekiem V a VI, czyli w okresie, o którym niewiele wiadomo.
  • W Walii można spotkać bardzo ciekawe nazwy miejscowości. Najsłynniejszą jest Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwyll-llantysiliogogogoch. W wolnym tłumaczeniu oznacza ona „Kościół Świętej Marii nad stawem wśród białych leszczyn niedaleko wodnego wiru pod Czerwoną pieczarą przy kościele św. Tysilia„. W miasteczku mieszka ponad 3 tysiące ludzi, wyobraźcie sobie, gdy ktoś taki musi przeliterować miejsce pochodzenia, w którymś z urzędów.
  • Język walijski jest jednym z ładniejszych języków świata. Mistrz Tolkien wykorzystał jego brzmienie do stworzenia języka Elfów w swoich książkach.
  • Niestety w język walijski jest używany przez niewielką część społeczności. A naprawdę niewielu potrafi w nim czytać i pisać. Obecnie trwa wielki narodowy ruch ku rozpowszechnieniu rodzimego języka. Wszystkie oficjalne nazwy w całej Walii pisane są dwujęzycznie.
  • Walia może poszczycić się najładniejszymi plażami w Europie.
  • Wielu słynnych ludzi pochodzi z Walii. Są to między innymi: Doskonale znany reżyser Richard Burton, Anthony Hopkins, Tom Jones, Catherine Zeta-Jones, a także Timothy Dalton i Charlotte Church. Poza tymi najznamienitszymi jest wielu innych nieco mniej znanych.
  • Walia, pomimo że nie jest dużym krajem, posiada ponad 500 zamków i twierdz, co stawia ją na pierwszym miejscu na świecie.
  • Polska jest piętnaście razy większa od Walii.
  • Walijczycy nazywają swój kraj Cymru, a siebie nawzajem Cymry.
  • Sportem narodowym Walii jest rugby.
  • W średniowieczu istniało prawo pozwalające rozwieść się, gdy małżonek lub małżonka mieli nieświeży oddech. Przepis ten nigdy nie został wykreślony z walijskiego prawa.
  • Walia to miejsce najczęstszych opadów deszczu w całej Wielkiej Brytanii.