Ciekawostki o średniowieczu oraz fakty i informacje

Fakty i informacje z początków średniowiecza

• Średniowiecze jest jedną z trzech głównych epok w dziejach Europy, którymi były; starożytność, średniowiecze i nowożytność. Każda z epok dzieli się na okresy.
• Średniowiecze rozpoczęło się w chwili upadku cesarstwa rzymskiego pod koniec IV wieku i trwało do XV wieku.
• Po upadku cesarstwa rzymskiego dokonano podziału ogromnego imperium na dwie części, wschodnią i zachodnią. Pierwsza z nich nosiła nazwę Bizancjum i rządzona była przez kolejne wieki w tradycji antycznej. Zachodnia natomiast przejęta została przez ludy germańskie, które zniszczyły ogromną część spuścizny pozostałej po starożytności.
• W Bizancjum obowiązywał język grecki, a w zachodniej części łacina.
• Słowo średniowiecze pochodzi od łacińskich słów media aeva, czyli wieki średnie i nadana została epoce przez artystów i uczonych z okresu renesansu (oznaczała czas pomiędzy starożytnością a renesansem).
• Początek średniowiecza był okresem spadku liczby mieszkańców Europy oraz upadkiem wielkich, starożytnych metropolii. Rozpoczęły się liczne najazdy barbarzyńców i zawiązywały się nowe państwa.
• W trakcie przemian liczba mieszkańców Rzymu z niemal miliona spadła do zaledwie 30 tysięcy.
• W Bizancjum nie wiodło się dużo lepiej. Od VII wieku rozpoczęły się najazdy arabów na tereny leżące w Afryce i na Bliskim Wschodzie.
• Początek średniowiecza był prawdziwym kotłem przemian i zderzenia najróżniejszych kultur. O schedę po upadłym cesarstwie walczyły plemiona germańskie, Saraceni, Wikingowie i liczne ludy ze wschodu.
• Wraz z rozpowszechniającym się chrześcijaństwem na podbitych terenach powstawały klasztory i kościoły, a także wzmacniała się władza kościoła.
• Początkowo władze kościoła chrześcijańskiego skupiały się na terenach Bizancjum. Dopiero z początkiem średniowiecza pełnego ich uwagę przykuły tereny Zachodniej Europy i rozpoczęło się wysyłanie misjonarzy coraz dalej na wschód.
• Pełne średniowiecze rozpoczęło się w wieku XI. Ponownie wzrosła wówczas liczba ludności, a kościół zacieśnił swoją władzę.

Ciekawostki o średniowieczu oraz o tym, jak żyli ludzie w średniowiecznej Europie

• Wbrew utartej opinii ludzie w średniowieczu dbali o higienę na swój oczywiście sposób. W historycznych zapiskach można odnaleźć informacje o łaźniach miejskich dostępnych dla każdego. Biedota i chłopi mieli wyznaczone miejsca nad rzekami i potokami, gdzie obmywali swoje ciała. Oczywiście miejsca takie były oddzielne dla obu płci. Szlachta i bogaci mieszczanie używali ponadto olejków przyrządzanych z kwiatów, ziół oraz wonnych przypraw.
• Oczywiście nie znaczy to, że średniowiecze nie śmierdziało. Z powodu braku kanalizacji, dostępu do bieżącej wody i środków czystości smród w miastach był okropny. Któryś z papieskich wysłanników pisał o swojej podróży przez Europę: Jedynym czego zapomnieć nie potrafię to smród okropny, zwłaszcza w kościołach, gdzie lud się schodził tłumnie i godzinami pocił.
• Mydło do Europy trafiło razem z powracającymi z wypraw krzyżowych rycerzami. Od tego momentu poziom higieny znacznie się poprawił.
• Życie pod rządami średniowiecznego kościoła nie było łatwe. Liczne zakazy i ograniczenia powodowały, że ludzie w średniowieczu pościli niemal przez jedną trzecią roku.
• W średniowieczu panował system feudalny. Chłop zobligowany był do pracy na rzecz właściciela ziemskiego, a tan na dzielenie się zyskiem z feudałem.
• Popularną rozrywkę w średniowieczu było oglądanie egzekucji i kaźni. Widowiska takie urządzano dość często, a obejmowały one takie atrakcje jak powieszenie, ścięcie, łamanie czy ćwiartowanie. Były przypadki, że ciało skazańca włóczono ulicami miasta ku uciesze gawiedzi.
• Innym rodzajem bestialskich widowisk było wystawianie na widok publiczny osób obłąkanych i chorych. Część z nich ostatecznie trafiała w ręce kata, gdyż uważano, że ludzie ci bezpośrednio lub pośrednio mieli kontakt z siłami nieczystymi.
• Medycyna średniowieczna, jak się domyślasz, była w opłakanym stanie. Na bazarach i ulicznych kramach można było kupić leki na wszystko oraz maści leczące nawet najgorsze rany, które oczywiście nie działały. Często pojawiały się także relikwie mające ponoć moc uzdrawiania.
• W średniowieczu, jak wielu przypuszcza, choroby zębów i ich okropny stan był czymś oczywistym. Jednak nie jest to do końca prawda. Oczywiści z powodu braku stomatologii zęby wypadały dość wcześnie, lecz do pewnego wieku mogły być w lepszym stanie niż nasze obecnie. Ludzie wówczas dbali o zęby, czyszcząc je specjalnymi szczotkami. Pamiętaj też, że w średniowiecznej diecie brakowało cukru, który jak wiemy, jest głównym sprawcą ubytków i próchnicy.
• Drobnymi zabiegami medycznymi takimi jak usunięcie zakażonego palca, wyrwanie zęba czy wypalenie skaleczenia, zajmował się wiejski kowal, a wspierały go zielarki. Te ostatnie musiały być bardzo ostrożne, gdyż granica między zielarką a wiedźmą była wówczas bardzo cienka.
• Najbiedniejsi chłopi, nawet gdy byli chorzy, musieli pracować codziennie w polu i nie zwalniała ich z tego obowiązku gorączka, słabości czy podeszły wiek.
• W średniowieczu popularną dolegliwością była melancholia, stan umysłu związany z cierpieniem. Dziś wiemy, że często były to objawy depresji, zwane wówczas czarnymi myślami.
• To w średniowieczu narodziła się tradycja, która popularna jest do dziś, a mianowicie majątek za opiekę na starość. Najczęściej najstarszy syn otrzymywał majątek w zamian za dożywotną opiekę nad rodzicami. Kościół w tej kwestii wykazał się dużym rozsądkiem i wprowadził zapisy zabezpieczające, w których ustalano zasady przekazania majątku. Ludzie bez majątku na starość zostawali żebrakami.
• Pomimo ogromnego nakładu sił kościoła, a może dzięki temu, wiara w moce nadprzyrodzone była ogromna. Ludzie wierzyli w czary i diabła czyhającego na niewinną duszą tuż za rogiem.
• Popularne były eliksiry na wszystko w tym miłość, szczęście i fortunę.
• Na średniowiecznej wsi dewiacje seksualne ze zwierzętami były na porządku dziennym. Problem ten stał się tak duży, że w XIII wieku kościół uznał zoofilię za grzech tak ciężki, że groziła za niego kara kastracji, zakopania żywcem lub spalenie na stosie.

Ciekawostki o średniowieczu oraz nauka i technologia średniowieczna

Nie bez przyczyny średniowiecze nazywane jest mrocznymi wiekami. Był to czas ciemnoty i zacofania, zwłaszcza na wsiach i w niewielkich miasteczkach. Wolna myśl i nauka były duszone w zarodku, a sztuka niezwiązana z kościołem była marginalizowana. Jednak nie było całkowitej stagnacji i wiele dziedzin nauki rozwijało się całkiem dynamicznie.

Poniżej znajdziesz kilka ciekawostek o średniowieczu, których zapewne nie znasz.

• Uważa się, że do szybkiego unowocześnienia i zrewolucjonizowania systemu sądownictwa oraz metod śledczych przyczyniła się Hiszpańska Inkwizycja. Brzmi to kuriozalnie, zważywszy na okropności, jakich dopuszczali się członkowie Świętego Oficjum. Jednak to właśnie dzięki nim wprowadzono w więzieniach zakaz przemocy wśród więźniów, rozdzielność cel dla kobiet i mężczyzn, a także obowiązkowe karmienie i dbanie o podstawową higienę przetrzymywanych. Wiele zmian zaszło także w metodach prowadzenia śledztwa i przesłuchiwaniu świadków.
• Pierwsze uniwersytety powstały przy katedrach, dlatego wykładowcami byli przede wszystkim duchowni, a tematami wykładów oczywiście te zatwierdzone przez kościół.
• W średniowieczu rozwijały się takie nauki jak astronomia, matematyka, fizyka czy medycyna. Oczywiście ostateczne wyniki badań musiały być zgodne z wymaganiami kościoła.
• Najstarszym średniowiecznym uniwersytetem w Europie jest Uniwersytet Boloński.
• Nauka w średniowieczu rozwijała się nie tylko na uniwersytetach, ale także wśród zakonników. To w klasztorach powstawały nowe metody uprawy ziemi, metody przetwarzania żywności i jej magazynowania, a także wiele innych wynalazków, które dzięki stałemu kontaktowi różnych zakonów, rozprzestrzeniały się po całej Europie bardzo szybko.
• Pod nadzorem i przy pomocy kościoła powołano do życia pierwsze szpitale, w których pracowali mnisi i zakonnice. Dzięki tym instytucjom opracowano wiele metod leczenia, które ratowały życie i zdrowie.
• W średniowieczu narodziło się wiele wynalazków, które służą nam do dziś. Są to między innymi zegarki, okulary, piece hutnicze i maszyny rolnicze.
• Największymi osiągnięciami średniowiecza moim zdaniem były podróże Marco Polo oraz rozwój architektury gotyckiej.
• Innymi technologiami, które rozwinęły się w średniowieczu, było kowalstwo i metalurgia.
• Wielu naukowców ukrywało swoje odkrycie i wynalazki, które kłóciły się z tym, czego wymagał kościół. Podobnie robili artyści, którzy pod pozorem sztuki sakralnej ukrywali liczne symbole i zawoalowane przekazy.
• Główną cechą sztuki średniowiecznej była anonimowość artystów, zwłaszcza początkowo. Wiele dzieł z tego okresu nie ma określonego twórcy.
• Poza tradycyjną sztuką jak malarstwo czy rzeźba, intensywnie rozwijały się także iluminatorstwo (ręczne przepisywanie i zdobienie ksiąg), a także sztuka tworzenia skomplikowanych i misternych witraży.

Z powyższego tekstu można by wysnuć założenie, że kościół w średniowieczu dźwigał cały ciężar nauki na swoich barkach. Być może dzięki niemu wieki ciemne nie były aż tak mroczne, lecz nie wiemy, jak bardzo rozwinąłby się świat, gdyby nie kościół. Niedawno jeden z cenionych fizyków stwierdził w wywiadzie, że gdyby nie awersja kościoła do nauki, przez co straciliśmy niemal tysiąc lat rozwoju, być może zasiedlalibyśmy już Marsa i inne planety.

Ciekawostki o średniowieczu i rycerzach oraz o militarnym rozwoju w tym okresie

• Średniowieczni władcy musieli przemocą wywalczyć sobie pozycję, a potem ją utrzymać. Nie dziwi więc fakt, że ówczesny świat oparty był na przemocy i brutalności.
• Niekończące się wojny i przemoc doprowadziły do szybkiego rozwoju militarnego armii europejskich. Zaczęły pojawiać się nowe elementy wyposażenia bojowego, nowe taktyki walki oraz innowacyjne pancerze.
• Najważniejszą zmianą było zastąpienie krótkiego miecza rzymskiego, długim mieczem rycerskim.
• Z czasem główną siłą każdej armii stała się ciężka jazda, składająca się z dosiadających ogromnych rumaków, zakutych w stal rycerzy. Mówiono, że ten, kto dysponuje cięższą konnicą, ten rządzi światem.
• Do rozwoju broni i sztuki wojennej przyczyniły się znacząco wyprawy krzyżowe przeciwko muzułmanom, organizowano przez ponad 200 lat. Miały one na celu wzmocnienie władzy kościoła, ale także poprawę finansów i samej wiary.
• Wyprawy krzyżowe dotyczyły nie tylko muzułmanów. Rycerstwo zachodnie wysyłano także przeciwko pogańskim plemionom takim jak Prusowie, Litwini i Skandynawowie.
• Pierwsza krucjata wyruszyła na Bliski Wschód w roku 1095 i poza złotem oraz kosztownościami przywieziono z niej nowe doktryny wojenne.
• Dużym wynalazkiem okazała się potężna zbroja płytowa, która pojawiła się w XIV wieku. Były to grube stalowe płyty połączone skórą i specjalnymi zawiasami.
• Pełna zbroja płytowa mogła ważyć ponad 30 kilogramów. Chyba że była to zbroja turniejowa, wówczas jej waga mogła sięgać nawet 60 kilogramów. W końcu nikt nie chciał umierać podczas zabawy na turnieju rycerskim.
• Wraz z wyszkolonymi rycerzami pojawił się kodeks rycerski, który wymieniał cechy, jakimi powinien szczycić się prawdziwy rycerz. Wymieniano w nim także zasady, jakimi powinien się on kierować. Niektóre z nich to odwaga, uprzejmość wobec kobiet, wspieranie i opieka nad słabszymi, wierność swojemu panu oraz niezachwiana wiara w Boga.
• Nim wojownik został rycerzem, musiał przejść długą drogę i wiele się nauczyć. W wielu krajach tylko ktoś wysoko urodzony mógł zostać rycerzem. Powinien on już w najmłodszym wieku pobierać nauki rycerstwa i służyć innym wojownikom jako giermek. Musiał umieć zachować się w każdej sytuacji, tak w konflikcie z innymi giermkami, jak i podczas oficjalnych spotkań z lepszymi od siebie. Poza tym wiele godzin dziennie przyszły rycerz musiał spędzić na nauce walki każdą możliwą bronią.
• Gdy rycerz uznał, że giermek, który mu służył, wykazał się umiejętnościami i odwagą, mógł pasować go na rycerza. Młodzik otrzymywał wówczas ostrogi i pas z mieczem.
• Choć kino i powieści podsuwają nam obraz ogromnych, epickich średniowiecznych bitew, to wydarzenia takie nie były wcale powszechnym zjawiskiem. Wręcz przeciwnie każda ze stron starała się za wszelką cenę uniknąć konfrontacji. Szkolenie rycerza trwało latami, podobnie jak szkolenie giermków, zbrojnych, łuczników czy koni. Strata takiego majątku mogła zaważyć na losach całego kraju. Dlatego też często jedna ze stron konfliktu zamykała się w zamku, a druga szukała sposobu na to, jak się do niego dobrać. Większość tego tylu niesnasek z czasem załatwiano drogą negocjacji i ustępstw. Oczywiście, gdy już doszło do bitwy, to były one dokładnie takie, jak widziałeś w TV, brutalne i krwawe.
• Źródła historyczne opowiadające o zmaganiach rycerzy czy nawet całych armii to tylko ciekawostki o średniowieczu, gdyż tak naprawdę są to ubarwione legendy i podania, które spisywali zwycięzcy.

Koniec średniowiecza

• Za punkt, w czasie który kończył epokę średniowiecza, uważa się wystąpienie Marcina Lutra w roku 1517. Inni uważają, że średniowiecze skończyło się w chwili wynalezienie druku przez Gutenberga, zdobycie Konstantynopola przez Turków, a jeszcze inni wskazują na datę odkrycia Ameryki przez Krzysztofa Kolumba.
• Epoką, która zastąpiła średniowiecze, było oświecenie.
• Koniec średniowiecza to upadek lennej struktury społecznej, do czego przyczyniła się wielka epidemia dżumy. Wymarła wówczas spora część społeczeństwa, a nawet całe miasta. Według szacunków podczas trwania czarnej śmierci wymarła jedna trzecia Europejczyków.
• Dzięki najnowszym wynalazkom, takim jak proch strzelniczy, zmieniły się reguły prowadzenia wojen. Przyczyniło się to do zaniku szczytnego stanu rycerskiego. Dla wyszkolonych strzelców pędzący na koniu rycerz był jak kaczka na strzelnicy i nie wnosił do potyczki żadnej wartości.
• Władza kościoła zachwiała się, gdyż epidemia zabierała tak świeckich mieszkańców miast, jak i duchownych. W chwili, gdy ludzie stracili zaufanie do kościoła, pękły najsilniejsze więzy społeczne.
• Wraz z poluzowaniem zakazów i starych praw zaczęły rozkwitać miasta, handel i gospodarka. Miasta bogaciły się, dzięki kwitnącemu rzemiosłu. Pojawiły się świeckie uniwersytety, na których rodziły się podwaliny nauk, do niedawna jeszcze zakazanych. Handlarze i kupcy gromadzili fortuny, większa nawet od tych, jakie posiadała szlachta. Wszystko to doprowadziło do nieodwracalnych zmian w całej Europie.

Inne mniej znane ciekawostki o średniowieczu

• Najbardziej kuriozalnym prawem w średniowieczu było skazanie na śmierć ciała osoby, która popełniła samobójstwo. Zwłoki samobójcy wieszany, ćwiartowano lub rozrywano na oczach widzów, a ostatecznie palono na stosie.
• Zdarzały się także procesy zwierząt. Opisane są przypadki sądu nad koniem, który kopnął i zabił mieszczanina. Biedne zwierzę zostało skazane na śmierć przez powieszenie.
• W średniowieczu szlachta lub mieszczanie zajmowali się udzielaniem kredytów na horrendalne procenty. Nie spłacenie zobowiązania oznaczało odebranie dłużnikowi wszystkiego łącznie z głową.
• Przyłapani na masturbacji skazywani byli na kilkuletnie posty.
• Nieobecność w kościele oznaczała chłostę i poniżenie na oczach sąsiadów.
• Na polecenie papieża Jana I w roku 525 zmieniona kalendarz. Od tej pory lata liczono od narodzin Jezusa, a nie jak wcześniej od założenia Rzymu.
• Wbrew szerokiej opinii to nie w średniowieczu polowano na czarownice najzacieklej. Najgorszy czas dla oskarżanych o czary przypadał na okres o XV do XVII wieku.
• Kościół uznał małżeństwo za sakrament dopiero w 1164 roku. Przed tą datą ludzie zwyczajnie obiecali sobie wierność, zazwyczaj w obecności rodziny.
• Islam narodził się wraz z początkiem średniowiecza.
• W średniowieczu średnia życia człowieka wynosiła 33 lata.
• W okresie średniowiecza, gdy Europa pogrążyła się w ciemnocie i zabobonach, Muzułmaninie rozwijali medycynę, astronomię oraz wiele innych nauk, po które Europa sięgnie dopiero za kilka stuleciach.
• Nauka rozwijała się poza średniowieczną Europą. Wspomniani już Muzułmanie rozwijali się na potęgę, podobnie jak Chińczycy. To oni wymyślili na przykład proch jeszcze w IX wieku, który w Europie pojawił się dopiero po kilku stuleciach.
• Średniowiecze było okresem dużego bezprawia. Na szlakach między miastami grasowały bandy łupieżców i rycerzy bez honoru.
• Największą bitwą średniowiecza była Bitwa pod Grunwaldem. Na polach, według szacunków i zapisków, walczyło ponad pięćdziesiąt tysięcy żołnierzy.
• Ciekawostki o średniowieczu to tylko część naszego działu z ciekawostkami na każdy temat.