Panteon w Rzymie starożytna świątynia zwiedzanie, historia i ciekawostki

Panteon jest zabytkiem, który szczególnie chciałem odwiedzić, będąc w Rzymie. Po pierwsze jest to najlepiej zachowana starożytna budowla w Wiecznym Mieście, a po drugie wiele budynków na całym świecie wzorowane jest właśnie na Rzymskim Panteonie, zatem chęć zobaczenia oryginału, wydaje się oczywista. Starożytna świątynia stojąca na Polu Marsowym przyciąga miliony turystów rocznie, zatem nie ważne, o jakie porze roku odwiedzisz Rzym, wokół Panteonu nigdy nie będziesz sam. Zresztą podobnie jest przy Koloseum, Forum Romanum wraz ze wzgórzem Palatyn, Schodach Hiszpańskich czy fontannie di Trevi.

Świątynie antycznego Rzymu niczym wrota do nieba pełnego bogów

Starożytni Rzymianie, podobnie jak wcześniej Grecy, nie budowali świątyń jedynie po to, by mieć gdzie oddawać cześć swoim licznym bogom. Rzymskie świątynie musiały być doskonałe i olśniewające, gdyż wierzono, że są odbiciem niebios. Powszechnie uważano, że bogowie zamieszkuję w dokładnie takich budowlach, jakie ludzie stawiają im na ziemi.

Dlatego też forma, akustyka i przestrzeń budynków sakralnych w antycznym Rzymie była zaplanowana dokładnie i co do szczegółu, tak by wierni mogli poczuć boską obecność i swoje miejsce w ówczesnym świecie.

Panteon w Rzymie i jego historia

Słowo pantheon w języku greckim oznacza dosłownie świątynia wszystkich bogów. Rzymski Panteon jest jednym z najlepiej zachowanych zabytków starożytności nie tylko w Rzymie, ale i w całej Europie. Został on wzniesiony na Polu Marsowym, czyli miejscu w Rzymie poświęconym w całości jednemu z najważniejszych rzymskich bogów; Marsowi.

Budowę świątyni zlecił sam cesarz Hadrian, ten sam, za którego rządów rzymskie legiony próbowały podbić Brytanię. Udało się to tylko połowicznie, gdyż marsz rzymskich wojsk na północ został powstrzymany przez walecznych wojowników z plemion Piktów, zamieszkujących tereny dzisiejszej Szkocji.

Opór dzikich wojowników okazał się na tyle silny, że cesarz Hadrian nakazał budowę wału obronnego na granicy podbitych ziem tak, by ochronić je przed licznymi atakami dzikusów z północy. Wał ten nazwany został Wałem Hadriana i nie był powodem do dumy cesarza.

Przypuszcza się, że niepowodzenie wojsk rzymskich w dalekiej Brytanii, przyczyniły się do pomysłu budowy wielkiej świątyni w Rzymie, która miała być poświęcona nie tylko bogu wojny Marsowi, ale też innym najważniejszym rzymskim bóstwom. Budowę rozpoczęto w roku 118, a ukończono w 125. Miejsce, na którym wzniesiono Panteon, nie było przypadkowe, wcześniej stała w tym miejscu inna świątynia, wzniesiona przez cesarza Oktawiana, również poświęcona Marsowi.

Panteon Rzymie i jego architektura

Po wielkim pożarze, który strawił poprzednią świątynię, ocalał jedynie portyk z kolumnadą i belką ozdobioną napisem fundacyjnym, który do dziś stanowi część Panteonu. Pozostała część budowli została wzniesiona na nowo i różni się znacząco od pierwotnej świątyni. Tym razem na kształt budynku wybrano okrąg i stworzono piękną rotundę o średnicy niemal 44 metrów i dokładnie takiej samej wysokości.

Ważną częścią Panteonu jest ogromny, prowadzący do świątyni portyk z szesnastoma ogromnymi kolumnami. Osiem z nich ustawione jest w pierwszym rzędzie. Kolumny wspierają fronton z belką, na której widnieje napis:

Portyk, wraz z ozdobami i tympanonem, ma wysokość 25 metrów.

Niezwykle ciekawym elementem Panteonu jest kopuła z otworem w centralnej części, nazywanym oculusem, którego zadaniem było zmniejszenie masy kopuły, oświetlenie wnętrza pomieszczenia, a także wpuszczać do świątyni świeże powietrze. Otwór ten ma średnicę niemal 8 metrów, choć gdy patrzy się na niego z wnętrza rotundy, wydaje się dużo mniejszy. Budulcem wykorzystanym do uformowania kopuły był nieuzbrojony beton i bardzo lekki pumeks, dlatego też nie posiada ona zbędnych ozdób, by ograniczyć wagę, a rolę wzmacniającą i usztywniającą pełni sieć kasetonów.

Z wielkim podziwem przyglądałem się, jak niesamowita była wiedza dawnych inżynierów, która pozwoliła im na budowę tak ogromnych budynków. Nie dość, że były one piękne i funkcjonalne, to jeszcze przetrwały tysiące lat i zapewne postoją jeszcze długo po tym, gdy my odejdziemy.

O kunszcie rzymskich budowniczych może świadczyć technika użyta do osadzenia wielkiej betonowej kopuły na ścianach budynku świątyni. Cała konstrukcja, pomimo że wydaje się monolityczna i zwarta, jest elastyczna i pozbawiona zbędnej masy. Pozwala to na drobne ruchy całej konstrukcji wynikające ze zmian temperatury oraz innych czynników mających wpływ na zachowanie się starych murów.

Wnętrze Panteonu wypełniają półkoliste wnęki, na których wspiera się kopuła. Przez wieki były one wykorzystywane, jako kaplice grobowe, w których znalazły swoje ostateczne miejsce spoczynku wielkie sławy minionych czasów.

Będąc we wnętrzu Panteonu, zwróć szczególną uwagę na pierwszą kaplicę, w której znajdują się szczątki Perin del Vaga, uznawanego za następcę mistrza renesansu Rafaela. Tuż obok znajdziesz grobowiec Baldassare Peruzzi, innego wielkiego architekta i malarza włoskiego.

W kolejnych kaplicach leżą takie sławy jak król Humbert i królowa Małgorzata, a tuż za nimi jest grób samego Rafaela, najlepszego malarza świata. W innej kaplicy leży Wiktor Emmanuel II, król Włoch, którego imię nosi przepiękna galeria w Mediolanie, o której już pisaliśmy na Naszych Szlakach.

Jeżeli przyjrzysz się dekoracjom Panteonu, dostrzeżesz tam całą masę dzieł sztuki, obrazów i rzeźb, wykonanych przez wielkich mistrzów na przestrzeni wielu epok. Wizyta w Panteonie rzymskim to fascynująca wyprawa i wielka przygoda.

Rzymski Panteon w czasach chrześcijańskich

Panteon przetrwał do dziś za sprawą przypadku i niebywałego szczęścia, za co możemy dziękować cesarzowi bizantyjskiemu Fokasowi, który w roku 609 podarował Panteon ówczesnemu papieżowi Bonifacemu IV. Ten po długim namyśle zdecydował się na zaadoptowanie starej świątyni na kościół katolicki pod wezwaniem Świętej Marii Panny od Męczenników (Santa Maria ad Martyres).

Dzięki tej decyzji Panteon przetrwał i uniknął zniszczenia, w przeciwieństwie do wiele innych świątyń starożytnego Rzymu. Dziś wiemy, że chrześcijanie zachowywali się jak barbarzyńcy wpuszczeniu do teatru, niszczyli wszystko, co nie odpowiadało ich światopoglądowi. Przez tak haniebne działania utraciliśmy bezpowrotnie pamiątki starożytnego świata. Co gorsze te złe cechy towarzyszyły kościołowi przez kolejne wieki i były wyraźnie widoczne, gdy chrześcijanie ogniem i mieczem podbijali kolejne ziemie, także nasze słowiańskie.

Podczas przebudowy Panteonu ograbiono wnętrze ze wszystkiego, co stanowiło jakąkolwiek wartość. Z cokołów zrzucono posągi dawnych bogów, a na ich miejsce wstawiono wizerunki świętych. Wcześniej wielka kopuła, okrywająca rotundę Panteonu pokryta była kunsztownie zdobionymi płytami z brązu, które polecono zdjąć i zastąpić je ołowianymi, a stare brązowe ozdoby zostały wykorzystane do bicia monet.

W kolejnych wiekach Panteon przebudowywano kilkukrotnie. Był on fortecą i więzieniem, by ostatecznie stać się miejscem pochówku wielkich i zasłużonych obywateli Włoch. Panteon do dziś uważany jest za jedną z doskonalszych budowli kopułowych starożytnego świata, a jej prostota i piękno wykorzystywane są jako wzór dla wielu budynków na całym świecie.

Plac Piazza della Rotonda oraz Fontana del Pantheon

Wcześniej oglądając Panteon na fotografiach, wyrobiłem sobie pojęcie, że mieści się on na rozległym placu. Jakież było moje zdziwienie, gdy okazało się, że plac naprzeciwko świątyni, zwany Placem Rotundy jest niewielki, a sam Panteon wygląda jak na siłę upchnięty pomiędzy kamienice otaczające plac. Jednak, pomimo ścisku, miejsce to jest bardzo ładne i urokliwe, zwłaszcza gdy nie ma tłumów turystów.

Ozdobą placu, poza Panteonem, jest Fontana del Pantheon. Pierwsza fontanna, jaka stanęła w tym miejscu, powstała na zlecenie papieża Grzegorza XIII. Miała ona pełnić funkcję typowo użytkową i dostarczać wodę pitną dla mieszkańców tej części Rzymu. Obecna fontanna zbudowana została w wieku XVIII przez papieża Klemensa XI.

Fontanna ma formę obelisku egipskiego pokrytego hieroglifami, otoczonego u pod stawy rzeźbami stworzeń morskich i mitycznych, a także symboli papieskich. Fontanna nie jest bardzo duża, ale wygląda pięknie zwłaszcza z Panteonem jako tłem.

Panteon w Rzymie informacje praktyczne

Panteon można zwiedzać od poniedziałku do soboty w godzinach od 8:30 do 19:30. Jeżeli trafisz do Rzymu w niedzielę, możesz odwiedzić Panteon w godzinach od 9:00 do 18:00.

Jak zawsze w tym miejscu radzę Ci drogi podróżniku, byś zerwał się skoro świt i rozpoczął przygodę ze zwiedzaniem Panteonu tak wcześnie, jak to możliwe. Unikniesz wówczas gęstego tłumu turystów, który przewija się przez świątynię bez względu na porę roku.

Najbardziej efektowną porą dnia jest czas pomiędzy godziną 11:00 a 13:00. Wówczas słońce wpada do rotundy przez otwór w kopule i wyprawia prawdziwe cuda w jej wnętrzu. Jeszcze ciekawiej jest, gdy pada deszcz lub śnieg, które potrafią tworzyć niesamowite efekty wizualne, spadając ze szczytu kopuły na posadzkę.

Panteon to wciąż czynny kościół katolicki, a więc może trafić się, że podczas Twojej wizyty odbywać się będzie msza. Zwiedzanie wówczas jest także możliwe, a do efektów wizualnych dojdą wówczas ciekawe efekty dźwiękowe.

Adres Panteonu: Piazza della Rotonda, 00186 Roma RM, Włochy

Obecnie wejście do Panteonu jest darmowe, lecz słyszałem pogłoski, jakoby od kolejnego sezonu miało się to zmienić. Cena za wejście ma podobno wynosić 5 euro, lecz to tylko plotki. Na zwiedzanie Panteonu musisz przeznaczyć jakieś 30 minut, chyba że chcesz przyjrzeć się tej niezwykłej świątyni dokładniej, wówczas możesz spędzić tam nawet kilka godzin.

Istnieje możliwość zwiedzania Panteonu z przewodnikiem. Taka forma zwiedzania zajmuje około 2 do 3 godzin.

Panteon w Rzymie ciekawostki i informacje

• Sponsorem budowy Panteonu był cesarz Hadrian w roku 125 naszej ery.
• Słowo Pantheon to greckie słowo oznaczające świątynię wszystkich bogów.
• Hadrian poza wojną fascynował się architekturą do tego stopnia, że sam projektował elementy swojej willi stojącej w Tivoli.
• Panteon jest rotundą o średnicy niespełna 44 metrów i tej samej wysokości.
• Wejście do świątyni stanowi kolumnada z 16 wielkimi kamiennymi, które pozostały po pożarze wcześniejszej świątyni.
• Kolumnada ma wysokość 25 metrów.
• W roku 609 Panteon został podarowany papieżowi Bonifacemu IV, który przerobił go na świątynię chrześcijańską.
• Chrześcijanie zniszczyli niemal wszystkie starożytne świątynie w Rzymie.
• Panteon był największą budowlą kopułową starożytnego świata.
• Do dziś, pomimo że Panteon zbudowano 2 tysiące lat temu, kopuła świątynia pozostaje największą zbudowaną z betonu kopułą, jaka kiedykolwiek została wzniesiona.
• Panteon był wielokrotnie grabiony z ozdób i detali pochodzących ze starożytności. W roku 663 zostały zerwane brązowe ozdoby z kopuły i zastąpione ołowianymi. W roku 1632 papież Urban VIII bojąc się, że rozlewający się po Europie protestanci wedrą się do jego siedziby i zrobią z nim porządek, nakazał zerwać z murów Panteonu wszystkie brązowe elementy ozdobne i odlać z nich armaty. Podobny los spotkał wiele elementów wnętrza świątyni. W owych czasach w Rzymie mawiano, że czego w mieście nie zniszczyli barbarzyńcy, znaczył kościół.
• W XV wieku do Panteonu dobudowano dwie wieżyczki, mające nadać mu bardziej nowoczesny wygląd. Były one jednak tak brzydkie, że mieszkańcy Rzymu nazywali je oślimi uszami. Po wielu petycjach i staraniach w roku 1883 zostały rozebrane i zapomniane.
• W kopule Panteonu znajduje się otwór o średnicy niemal 8 metrów. Służył on do oświetlenia wnętrza budynku oraz cyrkulacji powietrza. Otwór zwany oculucem nie jest niczym okryty, a więc woda podczas deszczu trafia do wnętrza świątyni, dlatego też w podłodze pod świetlikiem przygotowane są otwory do jej odprowadzania.
• Na posadzce Panteonu mieszczą się 22 otwory do odprowadzania wody deszczowej, wpadającej do wnętrza przez otwór w kopule.
• We wnętrzu Panteonu znajdują się trzy kaplice oraz cztery nisze. Kaplice mają kształt półkolisty, a boczne nisze, prostokątny.

Wersja angielska artykułu