Jaskinia Cosquera w Marsylii niezwykła prehistoryczna replika

Jaskinia Cosquera, a w zasadzie jej dokładna replika to niezwykłe miejsce w Marsylii, które gorąco polecam.

Są takie atrakcje, do których podchodzę z lekką rezerwą, tak było i tym razem. Kiedy słyszę słowo replika”, od razu zastanawiam się, czy przypadkiem nie czeka mnie plastikowa dekoracja udająca coś, czego z różnych powodów nie mogę zobaczyć naprawdę, jednak jaskinia Cosquer Méditerranée w Marsylii szybko pozbawiła mnie tych obaw.

Oryginalnej Jaskini Cosquera nie da się normalnie zwiedzać i prawdopodobnie bardzo dobrze, że tak jest. Jej wejście znajduje się obecnie około 37 metrów pod powierzchnią Morza Śródziemnego, a żeby dostać się do właściwej części jaskini, trzeba pokonać długi, zalany wodą tunel. Tymczasem na ścianach ukryte są setki prehistorycznych malowideł, rytów oraz śladów pozostawionych przez ludzi żyjących tu dziesiątki tysięcy lat temu. Dlatego w Marsylii zbudowano coś, co początkowo brzmi trochę szalenie – bardzo dokładną rekonstrukcję jaskini, umieszczoną częściowo pod poziomem morza, do której zjeżdża się niczym do podwodnej bazy i muszę przyznać, że pomysł działa znakomicie.

Jaskinia Cosquera to jedna z ciekawszych atrakcji Marsylii

Cosquer Méditerranée znajduje się w bardzo dobrym miejscu, tuż przy marsylskim nabrzeżu, niedaleko muzeum MUCEM oraz fortu Saint-Jean. Wszystkie te atrakcje można bez problemu połączyć podczas jednego dnia zwiedzania. Sam budynek również trudno przeoczyć. Replika jaskini powstała wewnątrz charakterystycznej Villa Méditerranée, stojącej praktycznie nad samą wodą.

Jeżeli planujesz dłuższy pobyt w mieście, Cosquer zdecydowanie wpisałbym na listę najciekawszych atrakcji Marsylii. Szczególnie jeśli, tak jak ja, lubisz archeologię, stare cywilizacje i miejsca, które pozwalają, choć na chwilę zajrzeć do świata ludzi żyjących tysiące lat przed nami. Po wizycie w Cosquer możesz od razu przejść do położonego obok MUCEM, a później pospacerować nabrzeżem w stronę starego portu.

Co robić i co zobaczyć w Marsylii oraz ile to kosztuje

Znajdź hotel lub inne zakwaterowanie w prosty i bezpieczny sposób.
Wynajmij samochód, by zwiedzać Hiszpanię we własnym tempie.

Wycieczka autobusowa hop-on hop-off po mieście – Ciesz się panoramicznymi widokami na Marsylię i jej zabytki podczas wycieczki autobusowej hop-on hop-off.
Wycieczka po Marsylii – Wybierz się na urzekającą półdniową wycieczkę po Marsylii, podczas której odkryjesz kultowe zabytki i zapierające dech w piersiach widoki, zanurzając się w bogatym dziedzictwie i tętniącej życiem atmosferze miasta.
Wycieczka z degustacją potraw i zwiedzanie miasta z przewodnikiem – Odkryj tętniącą życiem duszę najstarszego miasta Francji podczas wycieczki pieszej z przewodnikiem, która łączy słynne miejsca z najlepszym street foodem w Marsylii.

Prawdziwa Jaskinia Cosquera i trochę historii, czyli jak to wszystko się zaczęło

Historia tego miejsca jest niemal gotowym scenariuszem filmu przygodowego. W 1985 roku zawodowy nurek Henri Cosquer eksplorował podwodne okolice Calanques w pobliżu Cap Morgiou. Około 37 metrów pod powierzchnią morza natrafił na wejście prowadzące w głąb skały. Za nim znajdował się długi, zalany wodą korytarz. Dziś wiadomo, że podwodna droga prowadząca do suchej części jaskini ma około 175 metrów. Cosquer przez kolejne lata wracał w to miejsce i stopniowo poznawał jego wnętrze. Dopiero później stało się jasne, jak niezwykłego dokonał odkrycia.

W jaskini zachowały się setki rysunków, rytów oraz innych śladów działalności ludzi paleolitu. Oficjalne materiały opisujące Cosquer Méditerranée mówią dziś o około 480 malowidłach i rytach, powstałych między mniej więcej 33 000 a 19 000 lat temu. Przyznasz, że robi to ogromne wrażenie. Jeszcze bardziej niezwykłe jest jednak to, że kiedy prehistoryczni ludzie odwiedzali jaskinię, wcale nie znajdowała się ona pod wodą.

Podczas epoki lodowcowej poziom Morza Śródziemnego był około 120 metrów niższy niż obecnie. Linia brzegowa znajdowała się kilka kilometrów dalej, więc do jaskini można było wejść z lądu. Spróbuj sobie to wyobrazić. Tam, gdzie dzisiaj pływają jachty i łodzie, znajdował się ląd. Ludzie przemierzali zupełnie inny krajobraz niż ten, który obecnie kojarzymy z południem Francji.

Później klimat zaczął się ocieplać, lodowce topniały, a poziom mórz wzrastał. Woda stopniowo zajmowała kolejne fragmenty jaskini. Właśnie dlatego Cosquer jest nie tylko stanowiskiem archeologicznym. To również bardzo namacalna opowieść o zmianach klimatu i krajobrazu Ziemi.

Co przedstawiają malowidła w Jaskini Cosquera?

Najbardziej interesowały mnie oczywiście rysunki pozostawione przez ludzi paleolitu. Na ścianach można zobaczyć między innymi przedstawienia koni, jeleni, koziorożców oraz bizonów. Są także zwierzęta szczególnie interesujące z dzisiejszej perspektywy, na przykład foki i wielkie alki, ptaki przypominające pingwiny.

Do tego dochodzą charakterystyczne odbicia ludzkich dłoni. Właśnie takie ślady zawsze robią na mnie największe wrażenie. Rysunek zwierzęcia mogę traktować jak dzieło sztuki. Odcisk czy szablon dłoni działa inaczej. Patrzę na niego i od razu przychodzi mi do głowy, że kilkadziesiąt tysięcy lat temu stał w tym miejscu konkretny człowiek. Miał rodzinę, bał się, marzł, polował, zapewne opowiadał historie i któregoś dnia przyłożył rękę do skały, a ślad ten pozostał tam do dziś.

Dlaczego nie można zwiedzać oryginalnej jaskini

W tym przypadku odpowiedź jest bardzo prosta: byłoby to niebezpieczne zarówno dla ludzi, jak i dla samego zabytku. Wejście do jaskini znajduje się głęboko pod wodą, a do środka prowadzi długi zalany korytarz. Nie jest to miejsce, do którego można wpuścić grupę turystów z przewodnikiem. Dodatkowo Jaskinia Cosquera jest niezwykle delikatna.

Rosnący poziom wody stopniowo niszczy jej wnętrze, dlatego archeolodzy od lat starają się jak najdokładniej dokumentować to, co jeszcze pozostało. W 1992 roku jaskinia została wpisana na francuską listę zabytków historycznych, a przez kolejne trzy dekady prowadzono tam badania. Zamiast otwierania oryginału dla turystów zdecydowano więc o stworzeniu dokładnej rekonstrukcji i moim zdaniem był to bardzo dobry pomysł.

Projekt nabrał realnych kształtów w 2019 roku, kiedy firmę Kléber Rossillon wybrano do zaprojektowania i przygotowania rekonstrukcji oraz późniejszego prowadzenia centrum. Cosquer Méditerranée otwarto dla publiczności 4 czerwca 2022 roku. Nie chodziło przy tym o zbudowanie czegoś jedynie przypominającego jaskinię.

Twórcy starali się odtworzyć układ skał, nacieki, malowidła i ryty na podstawie dokumentacji oraz badań naukowych. Efekt zatwierdzał komitet naukowy. I właśnie to odróżnia Cosquer od zwykłej atrakcji rozrywkowej, całość jest mocno widowiskowa, ale jednocześnie stoi za nią solidna archeologia.

Jaskinia Cosquera i zjazd pod ziemię

Przed wejściem najbardziej obawiałem się tego słowa replika, ale po wyjściu przestało mi przeszkadzać. Oczywiście wolałbym zobaczyć oryginalną Jaskinię Cosquera. Tyle że w tym przypadku byłoby to nie tylko skrajnie trudne i niebezpieczne, lecz również destrukcyjne dla jednego z najcenniejszych prehistorycznych stanowisk Francji. Rekonstrukcja jest więc rozsądnym kompromisem. Pozwala zobaczyć malowidła, poczuć skalę jaskini i poznać historię odkrycia, jednocześnie pozostawiając oryginał archeologom.

Co więcej, sama historia zatopionej jaskini jest tak niezwykła, że Cosquer Méditerranée nie potrzebuje specjalnych sztuczek, żeby zrobić wrażenie. Człowiek zostawił na skalnej ścianie ślad dłoni ponad 20 tysięcy lat temu, potem zmienił się klimat, morze podniosło się o ponad sto metrów i wejście do jaskini zniknęło głęboko pod wodą.

Minęły tysiące lat, aż tu nagle w 1985 roku nurek wpłynął w niepozorną szczelinę skały i odkrył świat, o którego istnieniu nikt już nie wiedział. Dla mnie właśnie ta historia jest największą atrakcją Cosquer Méditerranée. Jeśli będziesz zwiedzać Marsylię, zdecydowanie zajrzyj tutaj przed albo po wizycie w MUCEM.

Najlepsza część wizyty zaczyna się wtedy, kiedy zjeżdżasz na poziom oznaczony jako -2. Replika została umieszczona poniżej poziomu morza, dzięki czemu już sam początek zwiedzania buduje odpowiedni klimat. Do jaskini dostajesz się windą, a później trafiasz do stylizowanej podwodnej bazy. Brzmi trochę jak początek filmu science-fiction. Następnie wsiada się do niewielkiego wagonika określanego jako moduł eksploracyjny.

I tutaj następuje rzecz, która początkowo wydała mi się trochę dziwna, mianowicie po jaskini nie chodzi się pieszo, ale jedzie się w wagoniku mieszczącym maksymalnie sześć osób. Po chwili zrozumiałem, dlaczego to działa. Wagonik porusza się powoli przez kolejne komory. W odpowiednim momencie zatrzymuje się lub obraca, światło pada na wybrane fragmenty ścian, a audioprzewodnik tłumaczy, na co warto spojrzeć. Nie trzeba przepychać się z grupą innych turystów ani próbować coś zobaczyć ponad czyjąś głową.

Sama replika zaskoczyła mnie bardziej, niż się spodziewałem

Jaskinia Cosquera to ciemne wnętrze, miejscami naprawdę bardzo ciemne. I dobrze, gdyby oświetlono wszystko jak w galerii handlowej, cała atmosfera zniknęłaby natychmiast. Tutaj kolejne elementy jaskini pojawiają się z mroku dokładnie wtedy, kiedy są omawiane. Widzisz nacieki, potem fragment ściany. Światło przesuwa się kilka metrów dalej i nagle pojawia się rysunek zwierzęcia.

Nie mam zamiaru twierdzić, że po kilku minutach zapomniałem, iż znajduję się w replice. Nie zapomniałem. Wiedziałem, że siedzę w wagoniku we współczesnym budynku w centrum Marsylii. Mimo to rekonstrukcja zrobiła na mnie bardzo dobre wrażenie. To właśnie jeden z tych przypadków, kiedy nowoczesna technologia nie próbuje zastąpić historii, ale pomaga ją zrozumieć. Jeśli interesują Cię prawdziwe jaskinie dostępne dla turystów, możesz również zajrzeć do naszego przewodnika po Nerji i jej słynnych jaskiniach w Hiszpanii. To zupełnie inne doświadczenie, ale również miejsce, które pokazuje, jak niezwykłe rzeczy potrafią ukrywać się pod ziemią.

Przejazd przez rekonstrukcję trwa około 35 minut, to wystarczająco długo, żeby poczuć klimat jaskini, ale jednocześnie na tyle krótko, że dzieci raczej nie powinny zdążyć, się znudzić. Audioprzewodnik dostępny jest w sześciu językach. Przygotowano również wersję przeznaczoną dla dzieci. Podoba mi się, że nie zasypuje odwiedzających suchymi datami. Duża część narracji koncentruje się na tym, jak mogli żyć ludzie odwiedzający jaskinię i co wiemy o pozostawionych przez nich śladach.

Po przejeździe jaskinią zwiedzanie jeszcze się nie kończy. W amfiteatrze wyświetlany jest krótki film opowiadający historię odkrycia Cosquera. Oficjalna strona podaje, że trwa około ośmiu minut i wykorzystuje między innymi materiały archiwalne. Uważam, że warto zostać. Po obejrzeniu filmu łatwiej zrozumieć, jak niezwykłe było samo odkrycie i w jak trudnych warunkach prowadzone są badania prawdziwej jaskini.

Na trzecim piętrze znajduje się jeszcze Galerie Méditerranée. I radzę jej nie omijać, nawet jeśli po przejażdżce jaskinią wydaje Ci się, że zobaczyłeś już najważniejszą część atrakcji. Galeria pokazuje świat, który otaczał ludzi odwiedzających Cosquera. Znajdują się tutaj naturalnej wielkości rekonstrukcje zwierząt żyjących w regionie podczas epoki lodowcowej. Jest między innymi bizon, tur, megaceros, antylopa saiga, foka czy wielkie alki. Marsylskie biuro turystyczne informuje o 11 gatunkach zwierząt prezentowanych w naturalnej skali. Zobaczysz również rekonstrukcję kobiety Homo sapiens oraz prezentacje dotyczące zmian klimatycznych i podnoszenia się poziomu mórz. Ta część bardzo dobrze domyka całą historię.

Jaskinia Cosquera informacje praktyczne oraz moje porady przydatne przy zwiedzaniu

Ile czasu przeznaczyć na Cosquer Méditerranée? – Na spokojne zwiedzanie przeznaczyłbym około dwóch godzin. Sama jaskinia to około 35 minut, ale dochodzi film, galerie oraz czas potrzebny na przejście między poszczególnymi poziomami. Również oficjalne materiały turystyczne Marsylii sugerują około dwóch godzin na całość. Jeżeli lubisz dokładnie czytać tablice i oglądać ekspozycje, możesz spędzić tu trochę więcej czasu.
Cosquer Méditerranée z dziećmi – Moim zdaniem jest to jedna z tych atrakcji muzealnych, które można bez większego strachu zaproponować dzieciom. Przede wszystkim przez jaskinię jedzie się wagonikiem. Jest ciemno, pojawiają się zwierzęta, światło prowadzi wzrok od jednego malowidła do następnego, a całość bardziej przypomina przygodę niż tradycyjne muzeum. Trzeba jednak pamiętać o ważnym ograniczeniu. Dzieci poniżej 3 lat nie mogą uczestniczyć w przejeździe przez rekonstrukcję jaskini. Nadal mogą natomiast wejść do pozostałych części obiektu. Jeżeli podróżujesz z bardzo małym dzieckiem, warto więc wcześniej zaplanować wizytę.
Klaustrofobia – tutaj warto uważać – To jedna rzecz, o której zdecydowanie powiedziałbym przed zakupem biletu. Jeżeli źle czujesz się w ciasnych i ciemnych pomieszczeniach, jaskinia Cosquera może być problematyczna. Organizator sam ostrzega, że zjazd do jaskini, ograniczona przestrzeń, niewielka ilość światła oraz moduły eksploracyjne wyposażone w barierki mogą powodować dyskomfort u osób cierpiących na klaustrofobię. Nie jest to ekstremalnie ciasna jaskinia wymagająca przeciskania się przez szczeliny, ale atmosfera została celowo zaprojektowana tak, by przypominała prawdziwe podziemia.
Jaskinia Cosquera i ceny biletów – Według aktualnego cennika podanego na oficjalnej stronie Cosquer Méditerranée ceny wynoszą obecnie:
- dorośli – 19 euro,
- dzieci od 10 do 17 lat – 11 euro,
- dzieci od 6 do 9 lat – 6 euro,
- dzieci do 5 lat – bezpłatnie.
W cenę wliczony jest przejazd przez rekonstrukcję jaskini, film o jej odkryciu, Galerie Méditerranée oraz audioprzewodnik. Warto zwrócić uwagę, że marsylskie biuro turystyczne podaje jeszcze cenę 18 euro dla osoby dorosłej, jednak oficjalna strona Cosquer pokazuje obecnie 19 euro. Przy planowaniu wizyty kierowałbym się więc ceną podawaną bezpośrednio przez atrakcję.
Godziny otwarcia Cosquer Méditerranée – W sezonie godziny mogą się zmieniać, dlatego zawsze sprawdziłbym je tuż przed wizytą. Z tego, co zapamiętałem jaskinia Cosquera otwarta jest od 9:30 do 19:30, przy czym ostatni przedział wejściowy rozpoczyna się półtorej godziny przed zamknięciem. Poza weekendami, świętami oraz okresami wakacyjnymi obiekt zwykle działa krócej – według informacji biura turystycznego Marsylii standardowo od 9:30 do 18:00. Bilety kupiłbym wcześniej, szczególnie latem.
Jak dojechać do Cosquer Méditerranée? – Adres: Villa Cosquer Méditerranée, Esplanade Robert Laffont, 13002 Marseille. Jeżeli jesteś już w centrum, najprzyjemniej po prostu dojść tutaj pieszo. Od Vieux-Port spacer zajmuje około 15 minut. Możesz również wysiąść na stacji metra Joliette albo skorzystać z autobusów 60, 82 lub 82S i wysiąść przy Mucem-Saint Jean. Tramwaje T2 i T3 zatrzymują się w rejonie Joliette oraz République-Dames. Samochodem korzystałbym raczej z parkingu Indigo Vieux-Port-Mucem, zamiast krążyć po centrum w poszukiwaniu przypadkowego miejsca.

Co zobaczyć po wyjściu z Cosquer?

Największą zaletą położenia Cosquer jest to, że po wyjściu z budynku nie trzeba nigdzie jechać. Tuż obok stoi MUCEM, więc oba muzea świetnie się uzupełniają. Jedno przenosi Cię do paleolitu, drugie opowiada o kulturach śródziemnomorskich. Następnie możesz przejść w stronę katedry Sainte-Marie-Majeure oraz starego portu. Nie planowałbym jednak Cosquera jako atrakcji na szybko. Warto dać sobie te dwie godziny i spokojnie obejrzeć również galerie.

Jeżeli spodoba Ci się historia Cosquera i lubisz miejsca związane z dawnymi kulturami, polecam inne nasze teksty:

Jaskinia Cosquera fakty, informacje i ciekawostki

Jaskinia Cosquera została odkryta przez przypadek. W 1985 roku francuski nurek Henri Cosquer eksplorował podwodne okolice Cap Morgiou niedaleko Marsylii. Na głębokości około 36–37 metrów zauważył otwór w skale i postanowił sprawdzić, dokąd prowadzi.
Do prawdziwej jaskini prowadzi długi podwodny tunel. Żeby dotrzeć do jej suchej części, trzeba pokonać zalany wodą korytarz liczący około 175 metrów. To właśnie dlatego zwykłe zwiedzanie oryginalnej jaskini jest niemożliwe.
Wejście znajduje się obecnie około 37 metrów pod powierzchnią Morza Śródziemnego. Kiedy odwiedzali ją ludzie paleolitu, sytuacja wyglądała zupełnie inaczej – do jaskini można było dostać się z lądu.
Morze było kiedyś nawet około 120 metrów niżej niż obecnie. Podczas epoki lodowcowej ogromne ilości wody były uwięzione w lodowcach, dlatego linia brzegowa znajdowała się kilka kilometrów dalej od dzisiejszego wybrzeża.
Ludzie odwiedzali Jaskinię Cosquera przez tysiące lat. Badania wskazują, że Homo sapiens pojawiali się tutaj w różnych okresach pomiędzy mniej więcej 33 000 a 19 000 lat temu.
Na ścianach odnaleziono ponad 480 przedstawień malowanych i rytowanych. To właśnie bogactwo sztuki naskalnej sprawia, że Cosquer zalicza się do najważniejszych paleolitycznych stanowisk tego rodzaju w rejonie Morza Śródziemnego.
W jaskini zachowały się ślady ludzkich dłoni. Prehistoryczni mieszkańcy regionu pozostawiali na ścianach negatywy i odciski dłoni. Dla mnie to jedne z najbardziej poruszających elementów Cosquera, bo są bardzo bezpośrednim śladem konkretnych ludzi.
Na ścianach znajdują się zwierzęta, których dzisiaj zupełnie nie kojarzymy z Marsylią. Można znaleźć przedstawienia bizonów, koziorożców, jeleni, koni, antylop, fok oraz wielkich alk. Pokazuje to, jak bardzo klimat południowej Francji zmienił się od epoki lodowcowej.
Szczególnie słynne są przedstawienia wielkich alk. Te wymarłe ptaki morskie wyglądem trochę przypominały pingwiny, dlatego często właśnie w ten sposób opisuje się je turystom. Stały się wręcz jednym z symboli Jaskini Cosquera.
Wśród rysunków znajdują się także foki. Przedstawienia zwierząt morskich są jednym z elementów wyróżniających Cosquera spośród innych europejskich stanowisk sztuki paleolitycznej.
Archeolodzy odkryli również ślady palenisk. Oznacza to, że ludzie nie tylko wchodzili do jaskini, by tworzyć obrazy. Korzystali z ognia, który dawał im światło i prawdopodobnie pozwalał przebywać głęboko pod ziemią przez dłuższy czas.
Przez około 20 tysięcy lat jaskinia pozostawała praktycznie nietknięta przez ludzi. Po zalaniu wejścia została odcięta od świata. Dopiero podwodne eksploracje Henriego Cosquera przerwały tę niezwykle długą izolację.
Henri Cosquer nie poinformował od razu świata o swoim odkryciu. Przez kilka lat prowadził kolejne eksploracje, a oficjalne zgłoszenie i naukowe uwierzytelnienie stanowiska nastąpiło dopiero w 1991 roku.
Autentyczność malowideł potwierdzili znani prehistorycy. W badaniach uczestniczyli między innymi Jean Courtin i Jean Clottes. Analiza próbek węgla drzewnego pomogła potwierdzić paleolityczne pochodzenie stanowiska.
Już 2 września 1992 roku jaskinię uznano we Francji za zabytek historyczny. Stało się to zaledwie rok po oficjalnym potwierdzeniu autentyczności znajdujących się w niej malowideł i rytów.
Nazwa jaskini pochodzi od nazwiska jej odkrywcy. Henri Cosquer został w ten sposób trwale zapisany w historii archeologii. Rzadko zdarza się, żeby współczesny odkrywca nadał nazwę stanowisku o historii liczącej dziesiątki tysięcy lat.
Łódź Henriego Cosquera nosiła wyjątkowo trafną nazwę – „Cro Magnon”. Biorąc pod uwagę, że jej właściciel odkrył później jedno z najważniejszych stanowisk związanych z paleolitycznym Homo sapiens, trudno nie uśmiechnąć się na taki zbieg okoliczności.
Prawdziwa jaskinia jest zagrożona przez wodę. Podnoszący się poziom Morza Śródziemnego oraz procesy zachodzące w zalanych częściach groty sprawiają, że dokumentowanie jej wnętrza jest dziś właściwie wyścigiem z czasem.
Replika w Marsylii została przygotowana na podstawie bardzo dokładnej dokumentacji oryginału. Rekonstrukcja Cosquer Méditerranée ma około 1750 m², a odtworzono w niej nie tylko malowidła i ryty, lecz również formacje skalne, nacieki oraz charakterystyczny wygląd ścian.
Replikę Jaskini Cosquera otwarto 4 czerwca 2022 roku. Zwiedza się ją w niewielkich, maksymalnie sześcioosobowych pojazdach. Przejazd trwa około 35 minut, dzięki czemu można zobaczyć najważniejsze fragmenty jaskini bez narażania prawdziwego stanowiska na zniszczenie.