Dworek Zacisze w Miechowie piękny drewniany zabytek

Dworek Zacisze w Miechowie to niezwykły zabytek, nie dość, że jest częścią słynnego Małopolskiego Szlaku Architektury Drewnianej, to uważany jest za jeden z najcenniejszych zabytków staropolskich małopolski. Dworek może również poszczycić się bogatą historią bezpośrednio związaną z dramatycznymi wydarzeniami, jakie miały miejsce na przestrzeni ostatnich wieków w tej części Polski. W artykule znajdziesz informacje o historii dworku oraz o ludziach, którzy byli z nim związani.

Dworek Zacisze w Miechowie – Informacje praktyczne pomocne przy planowaniu wycieczki

Dworek Zacisze w Miechowie. Magdalena Kiżewska.

Dworek Zacisze stoi na przedmieściach Miechowa, niespełna kilometr od centrum miasta przy ulicy prowadzącej do sąsiednich Racławic. Adres zabytku to: Ul. Polna 1, 32-200 Miechów.

Dworek Zacisze w Miechowie zwiedzać można od 15 kwietnia do 15 października. Czynny jest od wtorku do piątku w godzinach od 10:00 do 16:00, a w soboty od godziny 10:00 do 14:00. Istnieje możliwość odwiedzenia zabytku w innym terminie, lecz należy to wcześniej uzgodnić telefonicznie z pracownikami pod numerem 413810187.

Ceny biletów pobierane przy wejściu są symboliczne i wynoszą dosłownie kilka złotych, przy czym dzieci do lat 7 wchodzą za darmo.

W dworku oraz w otaczającym go parku można zorganizować spotkanie z przyjaciółmi, zorganizować urodziny czy inną imprezę plenerową. Po więcej informacji odsyłam do pracowników odpowiedzialnych za Dworek Zacisze w Miechowie.

Dworek Zacisze w Miechowie – zwiedzanie pięknego zabytku

Dworek Zacisze w Miechowie odwiedziliśmy podczas wizyty w niedalekich Racławicach. Po przyjeździe do Miechowa zwiedziliśmy zgodnie z wcześniejszym planem system klasztorny oraz Bazylikę bożogrobców i to tam, zwykłym przypadkiem trafiliśmy na ulotkę wspominającą o Dworku Zacisze. Cieszę się bardzo, że wpadła nam ona w ręce, gdyż drewniany zabytek jest bardzo ładny, jest częścią szlaku Małopolskiego Szlaku Architektury Drewnianej i co ważna przez wielu uważany za jeden z cenniejszych zabytków budownictwa staropolskiego w województwie małopolskim. Architektura drewniana ma swój niepowtarzalny urok nie tylko w wyglądzie, ale także w zapachu i dźwięku, jaki wydają od czasu do czasu stara drewniana konstrukcja. Po raz pierwszy taki swoisty oddech drewnianej konstrukcji poczułem w kościele na Pałukach, pięknej perle pałuckiej architektury.

Drewniany zabytek w Miechowie to jedno kondygnacyjny budynek konstrukcji zrębowej na planie prostokąta. Nakryty jest dachem typowym dla osiemnastowiecznych budynków w tym rejonie. Jest on łamany z ładnymi facjatami i kryty gontem. Wnętrze podzielone jest na cztery pomieszczenia oraz dwa ganki wejściowe wsparte na drewnianych, ciosanych słupach podtrzymujących wystające poddasza. Pomieszczenia przecięte są sienią i raczej przestronne. Niestety nie zachowały się oryginalne meble i wyposażenie dworku, a to, co jest, zostało pozbierane to tu to tam. Zachowały się za to dwa murowane kominki pochodzące z końca XVIII wieku.

Spacer po drewnianych, ciepłych wnętrzach starego dworku był wielką przyjemnością, zwłaszcza że towarzyszył nam jeden z pracowników dobrze znający historię nie tylko zabytku, ale samego Miechowa i okolic. Posłuchaliśmy opowieści o właścicielach dworu, jego mieszkańcach oraz o tym, co działa się w okolicy przez ostatnie wieki. Dowiedzieliśmy się na przykład, że Dworek Zacisze w Miechowie jest rzadkim przykładem dworku miejskiego i rezydencji mieszczańskiej posiadającym wiele elementów dworu staropolskiego. Przewodnik mówił bardzo ciekawie i z pasją, którą trochę nas zaraził, co sprawiło, że z przyjemnością zagłębiliśmy się w historię okolicy.

Jeszcze do roku 1991 Dworek Zacisze w Miechowie był miejscem, w którym mieściło się Muzeum Kościuszkowskie, posiadające zbiory pamiątek po Tadeuszu Kościuszce, jego życiu i historii, zwłaszcza tej związanej z bitwą pod Racławicami. Niestety z powodów finansowych muzeum przestało działać i dziś pozostało po nim niewiele, kilka obrazów oraz miniatura Panoramy Racławickiej w jednej z izb. Zabytek znajduje się obecnie pod opieką Biura Wystaw Artystycznych „U Jaksy” w Miechowie i to do nich zwracaj się z wszelkimi pytaniami.

Wnętrze dworku i jego wyposażenie

Jak już pisałem, nie zachowało się wiele z oryginalnego wyposażenia dworku. To, co dziś możesz zobaczyć w jego wnętrzu to przedmioty o zabytkowe z pochodzące z przełomu XIX i XX wieku. Głównymi darczyńcami są przedstawiciele oraz potomkowie rodziny Kulczyckich, a także mieszkańcy miasta Miechowa, którzy podarowali mniej lub bardziej cenne drobne przedmioty codziennego użytku.

W izbie Pana, zwanej też pokojem Wodza, zobaczyć możesz fotokopię Małej Panoramy Racławickiej, która jest jedynym elementem pozostałym w dworku po Muzeum Kościuszkowskim. Mała Panorama Racławicka to cztery olejne obrazy, a jednocześnie szkice do Panoramy Racławickiej, której autorami byli Wojciech Kossak i Jan Styka. Miniatura wykonana jest w skali 1 do 10 w stosunku do oryginalnej panoramy, którą możesz obejrzeć w Rotundzie we Wrocławiu.

W kolejnej izbie, zwanej Izbą Pani Domu, zobaczysz zabytkowy fortepian sprowadzony z Wiednia przez Zofię Kulczycką i jej syna Jerzego Sas Kulczyckiego. Poza tym na ścianie wisi zabytkowy zegar ścienny z początku XX wieku oraz reprodukcje rysunków Jana Matejki, przedstawiająca Stefana Giebułtowskiego, powstańca styczniowego, który zginął w bitwie miechowskiej. W rogu stoi zabytkowa szafa oraz zbiór porcelany, w tym niezwykła filiżanka wyposażona w ochronę na wąsy dla panów. No i jest jeszcze kuchnia wyposażona w kredens, nieodłączny mebel kuchenny, który sam pamiętam z wiejskiego domu mojej babci. Trzymano w nim zastawy stołowe, obrusy i inne przedmioty niezbędne w dworku. W przypadku Dworu Zacisze, główna kuchnia znajdowała się poza budynkiem głównym na zewnątrz. Niestety nie przetrwała ona do dziś podobnie jak pozostałe budynki gospodarcze.

Dworek Zacisze w Miechowie – historia drewnianego dworu mieszczańskiego

Dworek Zacisze w Miechowie zbudowano prawdopodobnie w roku 1784. Prawdopodobnie, gdyż nie zachowały się żadne dokumenty z tego okresu, a data ta widnieje na belce w sieni, dlatego też uznano ją za datę końca budowy. Większość informacji dotyczących budynku pochodzi z okresu, gdy właścicielami byłą rodzina Kulczyckich, być może słyszałeś o nich za sprawą Jerzego Kulczyckiego, który sprowadził kawę do Europy. Historia ta jest bardzo ciekawa i odsyłam do naszego poprzedniego artykułu, w którym dowiesz się więcej o tym, jak Kulczycki trafił do niewoli tureckiej, a potem pomógł Janowi III Sobieskiemu pokonać Turków pod Wiedniem i w końcu otworzyć pierwszą kawiarnię w Wiedniu.

Kulczyccy zakupili Dworek Zacisze w połowie XIX wieku, a pierwszym jego właścicielem był Maurycy Kulczycki, szlachcic, który przybył do Miechowa, by objąć urząd rachmistrza oraz zastępcy burmistrza Miechowa. Po śmierci Maurycego dworek przejęła jego żona Józefa z Chylińskich-Kulczycka. Kolejnym właścicielem był Julian Kulczycki, a następnie jego żona Helena. Dworek pozostawał w rękach rodziny aż do wczesnych lat 70 XX wieku, po czym został odkupiony przez Skarb Państwa i pieczołowicie wyremontowany. Od roku 1981 do 1995 w dworku funkcjonowało Muzeum Kościuszkowskie, które na skutek braku finansowania zostało zlikwidowane, a liczne eksponaty związane z Tadeuszem Kościuszko trafiły do różnych muzeów w regionie.

Dworek był kilkukrotnie remontowany, dzięki czemu dziś jest on w doskonałym stanie. Budynek otoczony jest niewielkim parkiem, w którym stały niegdyś liczne zabudowania gospodarcze, o wiedzę możemy czerpać z materiałów archiwalnych znajdujących się w Archiwum Państwowym w Kielcach i gdybym tylko miał więcej czasu, z pewnością właśnie tam bym się udał. Od przewodnika dowiedziałem się, że tuż przy dworze stała stodoła, oficyna i kuchnia zewnętrzna. Niestety zabudowania te nie przetrwały do dziś, lecz jest szansa na to, by ich repliki stanęły na miejscu oryginalnych. Włodarze miasta Miechowa, wojewódzki konserwator zabytków oraz liczni sponsorzy i pasjonaci rozmawiają o rewitalizacji i odtworzenia dawnych obiektów folwarcznych, których częścią był Dworek Zacisze. Budynki te mogłyby formę dawnych zabudowań, ale także pełnić nowoczesne funkcje. Wyobraź sobie piękną karczmę, w której podawane są tradycyjne małopolskie dania i napitki.

Kilka słów na zakończenie naszej wizyty w miechowskim dworku Zacisze

Dworek Zacisze w Miechowie jest prześliczny, zadbany i niezwykle ciepły, nie mówię o temperaturze panującej wewnątrz, ale o atmosferze, którą tworzą opiekujący się nim ludzie. Starsi państwo z wielką radością i nostalgią opowiadają o zabytku i jego historii. Mam wielką nadzieję, że uda się zrealizować plany rewitalizacji otaczającego dworek parku, stworzyłoby to prawdziwy skansen i pozwoliło zobaczyć na własne oczy, jak wyglądały folwarki szlacheckie tego okresu. Ja na pewno wrócę do Miechowa, a Tobie gorąco polecam wizytę w miechowskim dworku, być może kiedyś, właśnie tam się spotkamy.

Dworek Zacisze w Miechowie fakty, informacje i ciekawostki

Stary jak historia – 1784 – Dworek Zacisze został wzniesiony prawdopodobnie w roku 1784 — we frontowej izbie na jednej z belek stropowych zachowała się data: „16 sierpnia 1784”.
Drewniany i tradycyjny – To modrzewiowy, drewniany budynek o konstrukcji zrębowej. Dach jest łamany „polski”, kryty gontem, a cały układ zbudowany jest według dawnych zasad architektury drewnianej.
Na planie prostokąta, z typowym rozkładem wnętrz – Dworek zbudowano na planie prostokąta — jego wymiary to ok. 12,50 m × 6,50 m. Wnętrze to dwutraktowy układ: cztery pomieszczenia rozdzielone sienią na osi poprzecznej, z wyjściami do ganków z przodu i tyłu.
Charakterystyczne ganki — frontowy i tylny – Do dworku prowadzą dwa ganki (od frontu i od tyłu), wsparte na profilowanych, drewnianych słupach — to one nadają budynkowi typowy dla dworków charakter.
Dwa stare kominki z końca XVIII wieku – Wnętrze dworku zachowało dwa murowane kominki, które pochodzą z pierwotnego okresu — to rzadkość i cenna pamiątka dawnych czasów.
Niegdyś dom miejski — rzadki „dwór miejski” – Choć często kojarzymy dworki z rezydencjami wiejskimi lub szlacheckimi, Zacisze pierwotnie było „domem miejskim” — to rzadki przykład ówczesnej „mieszczańskiej rezydencji”.
Długi okres własności jednej rodziny – W latach 40. XIX wieku dworek kupił Maurycy Tytus Kulczycki z Nowego Wiśnicza — i posiadłość pozostawała w rękach rodziny Kulczyckich przez niemal 100 lat.
Liczne przebudowy i renowacje – W XX i XXI wieku Dworek Zacisze był kilkukrotnie remontowany — dzięki temu udało się zachować jego historyczny charakter.
Zabytkowy wpis i ochrona – Dworek jest wpisany do Rejestru Zabytków — co potwierdza jego znaczenie dla dziedzictwa kulturowego regionu.
Na szlaku drewnianej architektury Małopolski – Obiekt należy do Małopolski Szlak Architektury Drewnianej — dzięki czemu stanowi część większej trasy, którą można zwiedzać przy okazji podróży po Małopolsce.
Od prywatnej rezydencji do muzeum – Po okresie własności prywatnej (rodzina Kulczyckich, potem kolejne osoby) — w połowie XX wieku dworek został przejęty przez Skarb Państwa.
Muzeum poświęcone bohaterowi narodowemu – W latach 1981–1995 w dworku działało Muzeum Kościuszkowskie — filia Muzeum Regionalnego. Wystawiano tam eksponaty związane z życiem i działalnością Tadeusz Kościuszko, ze szczególnym uwzględnieniem bitwy pod Bitwa pod Racławicami.
Fotokopia „Małej Panoramy Racławickiej” – Jednym z eksponatów muzeum — i nadal eksponowanym — jest kolorowa fotokopia słynnej Panoramy Racławickiej autorstwa Wojciech Kossak i Jan Styka. Daje to ciekawy wgląd w epokę i wydarzenia historyczne.
Nowe życie dworku po remoncie 2009-2011 – W 2009 roku rozpoczęto gruntowną renowację, która objęła dach, ściany, stolarkę, fundamenty i inne elementy. Po renowacji obiekt w 2010 roku otrzymał nagrodę „Zabytek Zadbany”.
Zarządzanie przez instytucję kultury — od 2011 – Od 15 lutego 2011 dworek jest zarządzany przez Biuro Wystaw Artystycznych U Jaksy — co zapewnia jego ochronę, utrzymanie i otwarcie na działalność kulturalną.
Centrum życia kulturalnego i społecznego Miechowa – Dzisiaj Dworek Zacisze to nie tylko zabytkowy obiekt — odbywają się tam koncerty muzyki ludowej i kabaretowej, plenery rzeźbiarskie, warsztaty plastyczne, spotkania towarzyskie, rodzinne i integracyjne.
Dostępny i przyjazny dla turystów – Dworek można zwiedzać w sezonie turystycznym — zazwyczaj od połowy kwietnia do końca października. To czyni go idealnym punktem na wiosenną lub letnią wycieczkę.
Wnętrza z epoki i historyczne meble – Obecne wyposażenie dworku to meble i przedmioty z przełomu XIX i XX wieku — przekazane przez darczyńców i potomków dawnych właścicieli. Dzięki temu wnętrza mają autentyczny klimat minionych epok.
Perła architektury drewnianej w regionie – W kontekście Małopolski Dworek Zacisze uznawany jest za jeden z najcenniejszych zabytków staropolskiego budownictwa drewnianego — unikatowy przykład rezydencji mieszczańskiej sprzed ponad 200 lat.
Miejsce, które łączy historię z życiem współczesnym – Dworek to nie muzeum-skansen tylko „żywy” obiekt — po remoncie pełni funkcję miejsca spotkań, wydarzeń kulturalnych i integracji lokalnej społeczności. Dzięki temu historia dworku jest nadal obecna i dostępna.