Muzeum Mydła i Historii Brudu w Bydgoszczy

Muzeum Mydła i Historii Brudu w Bydgoszczy – czyli jedno z najoryginalniejszych muzeów w Polsce.

Zastanawiałem się gdzie Cię dzisiaj zabrać, może po raz kolejny w świętokrzyskie, gdzie wciąż na relację czeka mnóstwo atrakcji? Może któryś z mniej znanych zamków, od dawna czekających na swoją kolej? Ostatecznie jednak wybór padł na Muzeum Mydła i Historii Brudu w Bydgoszczy. Muzeum tak zaskakujące, jak ciekawe. Poniżej opowiem o samym muzeum, jego historii, a także znajdę sporo faktów i informacji przydatnych podczas zwiedzania. Na koniec pozbieram ciekawostki, które pewnie Cię zaskoczą.

Muzeum Mydła – Historia brudu i mydła w Bydgoszczy

Muzeum Mydła i Historii Brudu w Bydgoszczy.

Brud to nasz odwieczny towarzysz i jakbyśmy się nie wypierali, znamy go doskonale. Podobno cały otaczający nas wszechświat powstał się za sprawą Wielkiego Wybuchu i pewien jestem, że zaraz potem pojawił się bród. Nieczystości towarzyszą nam od zarania dziejów, choć robimy wszystko, by udawać, że ich nie ma. Kurz osiada na półkach niczym nieproszony gość, który zadomowił się na dobre, a plamy pojawiają się w najmniej oczekiwanych momentach – zwykle tuż przed wizytą teściowej. Można powiedzieć, że brud ma wyjątkowy talent do wybierania najgorszego możliwego czasu na swoją obecność.

A przecież nie zawsze był traktowany jak wróg numer jeden. W dawnych czasach ludzie żyli znacznie bliżej natury, a odrobina błota na twarzy czy ubraniu była czymś zupełnie normalnym. Dziś natomiast wystarczy jedna kropla sosu na koszuli, by poczuć się jak bohater katastrofy kulinarnej. Współczesny świat nauczył nas, że czystość to nie tylko kwestia higieny, ale i wizerunku.

Nie oznacza to jednak, że brud jest całkowicie zły. Wręcz przeciwnie – ma swoje zalety. Kontakt z drobnoustrojami pomaga budować odporność, a dzieci, które bawią się w błocie, często są zdrowsze niż te trzymane pod kloszem sterylności. Problem zaczyna się dopiero wtedy, gdy nieczystości przejmują kontrolę nad naszym otoczeniem, a sprzątanie odkładamy na „kiedyś”.

Warto więc znaleźć złoty środek. Nie trzeba przecierać każdej powierzchni pięć razy dziennie ani panikować na widok jednego okruszka. Regularne porządki i odrobina systematyczności wystarczą, by utrzymać zdrowe i przyjemne otoczenie. A jeśli czasem coś się ubrudzi? Cóż, to tylko dowód na to, że naprawdę żyjemy, a nie jedynie podziwiamy nieskazitelną czystość zza szyby.

O tym wszystkim i wielu innych rzeczach dowiesz się, odwiedzając Muzeum Mydła i Historii Brudu w Bydgoszczy i choć instytucja ta może wydawać się mało atrakcyjna a temat trywialny, uwierz mi, dawno tak dobrze się nie bawiłem, jak podczas zwiedzania tego nietuzinkowego muzeum.

Muzeum Mydła – Mydło jego historia

Historia mydła zaczyna się – jak wiele wielkich wynalazków – od przypadku, bałaganu i odrobiny… tłuszczu. Wyobraź sobie starożytnych ludzi, którzy pieką mięso nad ogniskiem. Tłuszcz kapie, ogień trzaska, a po wszystkim zostaje mieszanka popiołu i tłustych resztek. Ktoś, zapewne z nudów albo ciekawości, zauważył, że gdy ta dziwna maź połączy się z wodą, zaczyna całkiem nieźle usuwać brud. I tak mniej więcej, narodziło się pierwsze prymitywne mydło – efekt uboczny kulinarnego chaosu.

Pierwsze bardziej „oficjalne” wersje pojawiły się tysiące lat temu na terenach starożytnego Bliskiego Wschodu. Tamtejsi mieszkańcy zaczęli świadomie mieszać tłuszcze roślinne lub zwierzęce z popiołem, tworząc coś, co przypominało mydło. Nie było pachnące lawendą ani elegancko zapakowane – raczej wyglądało jak coś, co przypadkiem znalazłeś pod podeszwą buta, ale działało!

Początkowo mydło nie służyło do mycia rąk przed obiadem (bo i sam obiad często jadło się rękami bez większych ceregieli), lecz głównie do prania ubrań i leczenia skóry. Dopiero z czasem ludzie wpadli na pomysł, że skoro usuwa brud z tuniki, to może poradzi sobie też z… właścicielem tuniki.

Popularność mydła rosła powoli, bo – nie oszukujmy się – przez długie wieki higiena nie była modna. W średniowieczu kąpiel bywała podejrzana, a niektórzy uważali ją wręcz za ryzykowną dla zdrowia. Mydło miało więc trochę pod górkę w karierze. Dopiero później, wraz z rozwojem miast, medycyny i świadomości ludzi, zaczęto doceniać jego prawdziwą wartość.

W XIX wieku nastąpił przełom – produkcja mydła stała się tańsza i bardziej dostępna. Nagle każdy mógł mieć własną kostkę czystości, a nie tylko bogaci. Pojawiły się też zapachy, kolory i reklamy, które przekonywały, że pachnieć jak kwiat to jednak lepsza opcja niż jak ognisko po pieczeniu mięsa.

I tak oto mydło, zrodzone z tłuszczu i popiołu, zrobiło zawrotną karierę. Dziś jest niepozorne, ale trudno wyobrazić sobie bez niego życie – chyba że ktoś naprawdę tęskni za klimatem pradawnego ogniska… tylko w wersji mniej świeżej.

Muzeum Mydła – Historia mydła w Polsce

Historia mydła w Polsce to opowieść o tym, jak od „jakoś to będzie” przeszliśmy do „umyj ręce natychmiast!”. Dawno, dawno temu, gdy po polskich ziemiach przechadzali się rycerze, a drogi były bardziej błotem niż drogą, higiena nie była priorytetem. Owszem, ludzie znali mydło – docierało do nas już w średniowieczu – ale traktowano je raczej jak luksus niż codzienność. Używano go głównie do prania, bo przecież koszula też zasługuje na świeżość.

W miastach zaczęli pojawiać się mydlarze, czyli prawdziwi artyści od mieszania tłuszczu i popiołu. Ich wyroby bywały… różne. Jedne pachniały całkiem przyjemnie, inne przypominały zapachem historię obiadu sprzed tygodnia. Mimo to ludzie zaczęli powoli przekonywać się, że mydło to coś więcej niż dziwna kostka – to sprzymierzeniec w walce z brudem.

Potem przyszły czasy, gdy kąpiele uznawano za podejrzane, a zbyt częste mycie mogło budzić zdziwienie sąsiadów. Na szczęście Polska, podobnie jak reszta Europy, w końcu odkryła, że czystość to nie fanaberia, tylko zdrowy rozsądek. Prawdziwa rewolucja nastąpiła w XIX i XX wieku, kiedy mydło stało się dostępne dla każdego. Pojawiły się fabryki, reklamy i zapachy, które sprawiały, że człowiek nie tylko był czysty, ale i pachniał jak spacer po ogrodzie, a nie jak dzień na targu.

Dziś mydło jest tak oczywiste, że nikt się nad nim nie zastanawia. A szkoda, bo ta niepozorna kostka przeszła długą drogę – od luksusu i ciekawostki do codziennego bohatera naszych łazienek. I całe szczęście, bo dzięki niej świat jest po prostu… przyjemniejszy.

Muzeum Mydła i Historii Brudu w Bydgoszczy

Jako ojciec dwójki dzieci nauczyłem się jednej ważnej rzeczy – jeśli coś w nazwie ma „brud”, to istnieje spora szansa, że dzieci będą zachwycone. Dlatego, kiedy zaproponowałem wizytę w Muzeum Mydła i Historii Brudu w Bydgoszczy, nie musiałem długo namawiać ani Małgosi, ani Marysi. Wystarczyło jedno zdanie: „Będzie o brudzie i będzie można się ubabrać”. Sprzedane.

Już od wejścia wiedziałem, że to nie będzie typowe muzeum, gdzie chodzi się na palcach i szepcze jak w bibliotece. Przywitał nas zapach mydła i… całkiem spora dawka humoru. Przewodnik zaczął opowieść od tego, że ludzie przez wieki niekoniecznie lubili się myć. Spojrzałem na dzieci, dzieci spojrzały na mnie i przez chwilę wszyscy zastanawialiśmy się, czy aby na pewno robimy postęp jako cywilizacja.

Największą atrakcją okazała się część warsztatowa. Każde z nas mogło zrobić własne mydło. Brzmi niewinnie, ale w praktyce wyglądało to tak, że Marysia próbowała stworzyć „najbardziej śmierdzące mydło świata”, mieszając wszystko, co się dało, a Gosia podeszła do sprawy artystycznie i stworzyła coś, co przypominało tęczową galaretkę. Ja natomiast, jako odpowiedzialny ojciec, próbowałem zrobić coś eleganckiego… i wyszło mi coś pomiędzy mydłem a deserem z dzieciństwa.

Przy okazji dowiedzieliśmy się kilku rzeczy, które – nie ukrywam – trochę nami wstrząsnęły. Na przykład w średniowieczu kąpiel nie była wcale czymś oczywistym. Wręcz przeciwnie – bywała uznawana za niebezpieczną! Kiedy to usłyszałem, poczułem nagłą wdzięczność za współczesną łazienkę i ciepłą wodę. Dzieci natomiast uznały, że to doskonały argument, by nie myć się codziennie. Szybko musiałem wyjaśnić, że „historia historią, ale my żyjemy teraz”.

Najbardziej rozbawiła nas ekspozycja dotycząca dawnych toalet i sposobów radzenia sobie z… no cóż, naturalnymi potrzebami. Nie będę wchodził w szczegóły, ale powiem tylko tyle – współczesna kanalizacja to jeden z najlepszych wynalazków w historii ludzkości. Dzieci śmiały się do łez, a ja próbowałem jednocześnie zachować powagę i przemycić trochę edukacji. Zadanie trudniejsze niż się wydaje.

Co mnie zaskoczyło najbardziej, to fakt, że to muzeum nie tylko bawi, ale naprawdę uczy. Pokazuje, jak zmieniało się podejście ludzi do higieny i jak ogromny wpływ ma ona na zdrowie. Nagle zwykłe mycie rąk przed obiadem przestaje być nudnym obowiązkiem, a zaczyna mieć sens. W drodze powrotnej dzieci trzymały swoje własnoręcznie zrobione mydła jak największe skarby. Marysia nawet zapowiedziała, że „może jednak będzie się mył częściej, jeśli użyje swojego”. Uznałem to za ogromny sukces wychowawczy.

Podsumowując – wycieczka do tego miejsca okazała się strzałem w dziesiątkę. Było śmiesznie, momentami trochę obrzydliwie (czyli idealnie dla dzieci), ale przede wszystkim pouczająco. A ja, jako ojciec, wróciłem z poczuciem, że oprócz dobrej zabawy przemyciłem też odrobinę wiedzy. I może, tylko może, od teraz przypominanie o myciu rąk będzie odrobinę łatwiejsze.

Podsumowując wizytę w Muzeum Mydła i Brudu w Bydgoszczy

No powiem Wam, że jest świetnie. Uwielbiam miejsca, gdzie historia jest żywa, opowieści ciekawe, a przewodnicy z pasją opowiadają o tym, na czym się znają i właśnie Muzeum Mydła i Historii Brudu w Bydgoszczy do takich miejsc się zalicza. Nie pozostaje mi więc nic innego, jak zachęcić Was do odwiedzania tego przybytku osobiście. Nasze Szlaki polecają!

Ciekawostki z brudem i mydłem związane

VIII wieku Grecy musieli umyć się przed modlitwą i składaniem ofiar bogom. Grek kąpał się także przed wyruszeniem w podróż, a gdy przyjmował gości pod swoim dachem, w dobrym tonie było najpierw zaproponowanie obmycia rąk, a zaraz po tym kąpiel.
Rzymianie moczyli się w mydlinach, aby pozbyć się elefantiazy (choroby, którą wywołują pasożyty żyjące pod skórą). Mydło oczywiście tego nie leczyło.
Galowie 2 tysiące lat temu używali mydła i twierdzili, że dzięki temu zrobionemu z koziego tłuszczu mają bujne i lśniące włosy.
W XVIII wieku mydło produkowano, mieszając wrzący tłuszcz i sodę. Alkaliczna soda sprawiała, że tłuszcz zmieniał się w mydło. Sprawiało się doskonale, bo brud znikał razem ze skórą.
W latach 1911-80 w Anglii zużycie mydła na jedną osobę w skali rocznej się podwoiło.
W renesansowej Francji mycie było na tyle niemodne, że wszyscy Francuzi cierpieli z powodu wszawicy. By jej przeciwdziałać, nie wpadli na pomysł częstszego mycia, tylko wyprodukowali młoteczki, by zabijać spadające z włosów pasożyty.
Wersal, dzisiaj kojarzący się z wykwintnością i dobrym smakiem, w czasach swojej świetności cuchnął niczym najgorsza kloaka, a wszystko z tego powodu, że szlachta załatwiała swoje potrzeby fizjologiczne, gdzie popadło.
Odwiedzający Polskę w roku 1674 Francuz de Hauteville dziwiąc się, napisał: Mimo że w Polsce panuje wielkie zimno, kąpiele są tam bardzo popularne i nie ma tam lepszego domu, który by nie posiadał łazienki. Każde miasto posiada publiczne łaźnie, a damy i ich córki kąpią się co miesiąc. Zwyczaj ten pochodzi zapewne stąd, że wszystkie dzieci w Polsce kąpią się dwa razy dziennie od ich urodzenia aż do osiągnięcia wieku dwóch lat.
Gdy wybuchła w Europie dżuma, zbierając krwawe żniwo, na granicach Polski wprowadzono kwarantannę. Poskutkowało to tym, że w naszym kraju zanotowano znikomą liczbę zachorowań.
W XIX wieku wiktoriańska moralność sugerowała kąpać się w ubraniu, a podczas mycia stref intymnych należało zamykać oczy.
Chcecie więcej dowiedzieć się o tym ciekawym temacie, polecam książkę „Historia brudu” – K. Ashenburg

Muzeum Mydła – Informacje praktyczne pomocna przy planowaniu wyprawy

Godziny otwarcia i zwiedzania muzeum: Wejścia odbywają się codziennie w godzinach 10:30, 12:00, 13:30, 15:00, 16:00 i 17:00. W języku angielskim: 11:30, 13:00, 14:30, 16:30. Tylko dokonanie wcześniejszej rezerwacji gwarantuje wejście. Rezerwacje pod numerem (52) 515-70-15, pomiędzy 10:00 a 18:00.

Ceny biletów do muzeum Brudu: bilet normalny 39 zł, a ulgowy 35 zł. (Pamiętaj, że ceny biletów mogą się zmienić, dlatego też traktuj powyższe jako wskazówkę, a nie pewnik). Po szczegóły odsyłam na oficjalną stronę muzeum.

Adres muzeum brudu w Bydgoszczy: Muzeum znajduje się na ulicy długiej 13, w obrębie Starego Miasta, tuż przy Wyspie Młyńskiej.

Parking w Muzeum Mydła Bydgoszczy: Na ulicy Długiej nie ma możliwości zaparkowania pojazdu w godzinach pracy Muzeum, dlatego też należy skorzystać z parkingów na ulicy Mennica. Na wyspie Młyńskiej albo przy ulicy Grodzkiej.

Muzeum Mydła fakty, informacje i ciekawostki

To jedno z nielicznych, a według wielu źródeł nawet jedyne takie muzeum na świecie poświęcone… brudowi i higienie.
Zostało założone w 2012 roku przez pasjonatów historii i kolekcjonerstwa.
Znajduje się w samym sercu bydgoskiej starówki, przy ulicy Długiej.
Zwiedzanie zaczyna się nietypowo – od… umycia rąk w balii.
Każdy odwiedzający może własnoręcznie zrobić mydło i zabrać je do domu.
Muzeum pokazuje aż 5000 lat historii higieny człowieka.
W środku można zobaczyć m.in. średniowieczną łaźnię i XIX-wieczny pokój kąpielowy.
Wiele eksponatów można dotknąć, powąchać, a nawet… przetestować.
Znajduje się tam kolekcja mydeł z różnych zakątków świata.
Muzeum przypomina, że w przeszłości kąpiel bywała uznawana za niebezpieczną.
Poznasz tam postać „Plugowego Tomasza Łaziebnika” – jedną z barwnych postaci związanych z higieną.
Bydgoszcz ma długą tradycję mydlarską – pierwsze fabryki działały tu już w XVIII wieku.
W muzeum można zobaczyć dawne pralki, maglownice i urządzenia kąpielowe.
Zwiedzanie odbywa się z przewodnikiem i ma formę pełnej humoru opowieści.
Cała wizyta trwa około 50–60 minut, więc nie zdążysz się… znudzić ani ubrudzić.
Muzeum było nominowane do tytułu jednego z „7 nowych cudów Polski”.
W 2015 roku uznano je za jedno z najciekawszych muzeów w Polsce.
Otrzymało certyfikat „Najlepszego Produktu Turystycznego” w Polsce.
To tzw. „żywe muzeum” – zamiast tylko oglądać, aktywnie uczestniczysz w zwiedzaniu.
Jest świetną atrakcją zarówno dla dzieci, jak i dorosłych – bo każdy lubi trochę… kontrolowanego brudu.